Pionki

Pionki
miasto i gmina

Ulica Mickiewicza (grudzień 2006)
HerbFlaga
HerbFlaga
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Powiat

radomski

Data założenia

1775

Prawa miejskie

1954

Burmistrz

Robert Kowalczyk

Powierzchnia

18,34 km²

Wysokość

145 m n.p.m.

Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość


18 846[1]
1024 os./km²

Strefa numeracyjna

48

Kod pocztowy

26-670 – 26-675

Tablice rejestracyjne

WRA

Położenie na mapie powiatu radomskiego
Mapa konturowa powiatu radomskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Pionki”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Pionki”
Ziemia51°28′54″N 21°27′01″E/51,481667 21,450278
TERC (TERYT)

1425011

SIMC

0973748

Urząd miejski
al. Jana Pawła II 15
26-670 Pionki
Strona internetowa
BIP

Pionki (do 1932 Zagożdżon i Pionki) – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim. Siedziba wiejskiej gminy Pionki. Pionki są położone nad rzeką Zagożdżonką, na Nizinie Środkowomazowieckiej, w dawnej ziemi radomskiej historycznej Małopolski[2].

Powstanie i rozwój miasta był związany z zakładami chemicznymi ZTS Pronit.

Według danych z 31 grudnia 2014 r. miasto miało 19 168 mieszkańców[3].

Miasto słynne z produkcji płyt gramofonowych w zakładach Pronit.

Położenie

Pionki znajdują się w południowej części województwa mazowieckiego, na Równinie Kozienickiej[4]. Są oddalone o ok. 23 km od centrum Radomia i o ok. 103 km od Warszawy. Miasto od strony północnej okala Puszcza Kozienicka.

Według danych z roku 2002[5] Pionki mają obszar ok. 18,34 km², w tym:

  • użytki rolne: 17%,
  • użytki leśne: 33%.

Miasto stanowi 1,2% powierzchni powiatu.

Historycznie należy do Małopolski. Leżało w ziemi sandomierskiej, następnie w województwie sandomierskim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa radomskiego, zaś przed 1975 r. do woj. kieleckiego.

Sąsiednie gminy

Jedlnia-Letnisko, Pionki, Garbatka-Letnisko, Zwoleń, Gózd

Historia

Fragment osiedla robotniczego przy Państwowej Wytwórni Prochu (1918–1935)
  • 1391 – pierwsza wzmianka o młynach Pionka i Zagożdżon.
  • 1660 – ilustracja wykazująca, iż młyny Zagożdżon i Pionka nie zostały uszkodzone podczas potopu szwedzkiego.
  • 1775 – po raz pierwszy osadę młyńską Zagożdżon określono mianem wsi.
  • 1885 – otwarcie linii kolejowej łączącej Pionki z Radomiem i Dęblinem.
  • 1921 – powstał tartak w Zagożdżonie, późniejsze Zakłady Przemysłu Drzewnego w Pionkach.
  • 1923 – początek budowy Państwowej Wytwórni Prochu w Zagożdżonie.
  • 1925 – budowa nowego dworca kolejowego oraz siedziby kasy chorych w Zagożdżonie.
  • 1926 – z inicjatywy Państwowej Wytwórni Prochu została powołana jednoklasowa szkoła powszechna (obecnie Publiczna Szkoła Podstawowa Nr 1)[6].
  • 1927 – naczelnym dyrektorem Państwowej Wytwórni Prochu został Jan Prot, pełniący tę funkcję do 1939, zasłużony działacz miejski.
  • 1928 – oddano do użytku siedzibę poczty.
  • 1929 – duże inwestycje w mieście: stadion sportowy, Staw Górny, linia energetyczna z Zagożdżonu przez Radom do Skarżyska; erygowana zostaje pierwsza parafia.
  • 1929 – 3 grudnia powstała Publiczna Dokształcająca Szkoła Zawodowa przy Państwowej Wytwórni Prochu w Zagożdżonie. Pierwszym dyrektorem został inż. Wacław Werner. Późniejsze Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego[7].
  • 1932 – zmiana nazwy Zagożdżonа na Pionki; połączenie wsi Pionki i Zagożdżon.
  • 1933 – oddano do użytku budynek posterunku policji.
  • 1936 – wrzesień, z inicjatywy mieszkańców Pionek, Kuratorium Okręgu Szkolnego Krakowskiego powołało Prywatne Koedukacyjne Gimnazjum Zrzeszenia Rodzicielskiego, późniejsze Liceum Ogólnokształcące im. Marii Dąbrowskiej[8].
  • 1937 – z inicjatywy Państwowej Wytwórni Prochu i przy jej pomocy budowany jest Szpital Rejonowy.
  • 1939 – bombardowania Państwowej Wytwórni Prochu oraz samych Pionek (m.in. uszkodzony został kościół).
  • 1941–1944 – istniał obóz pracy przymusowej dla ludności żydowskiej.
  • 1943 – w styczniu ma miejsce wielka akcja sabotażowa, w wyniku której wysadzono w powietrze 5 t prochu.
  • 1944 – rozstrzelanie przy ulicy Zwoleńskiej dziesięciu polskich patriotów.
  • 1945 – 15 stycznia nastąpiło wyzwolenie Pionek spod okupacji niemieckiej[9].
  • 1945 – w wyniku wojny życie utraciło w Pionkach około 2000 osób.
  • 1951 – 2 czerwca na potrzeby miejscowego przemysłu powołano wydział chemiczny, organizacyjne podporządkowany Wieczorowej Szkole Inżynierskiej w Radomiu. Funkcjonował do 1 października 1957 roku[10].
  • 1954 – 13 listopada Pionki uzyskały prawa miejskie[9]. Dalsza rozbudowa miasta.
  • 1955 – oddano do użytku ambulatorium dla przemysłowej służby zdrowia oraz oddział wewnętrzny szpitala rejonowego[9].
  • 1957 – wybudowany został dom kultury[9].
  • 1957 – Hufiec ZHP otrzymał własne pomieszczenia w których urządził harcówkę[9].
  • 1959 – 1 kwietnia zostało utworzone Przedsiębiorstwo Montażowe „Montoerg”.
  • 1959 – z inicjatywy „Pronitu” powołano Robotniczą Spółdzielnię Lokatorską „Jedność”, która stała się zalążkiem dzisiejszej Pionkowskiej Spółdzielni Mieszkaniowej[9].
  • 1959 – przy „Pronicie” utworzono szkołę przyzakładową szkolącą: tokarzy, frezerów i ślusarzy-mechaników[a][10]. Późniejszy Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Jędrzeja Śniadeckiego.
  • 1961 – naukę rozpoczęto w nowo wybudowanej w Szkole Podstawowej nr 3 przy ul. Leśnej[10].
  • 1967 – został powołany Zakład Doświadczalny Budowy i Montażu Instalacji Naukowo-Badawczych „Chemimetal” i Zakład Doświadczalny Budowy Aparatury Naukowo-Badawczej „Dozachem”.
  • 1968 – 4 września naukę rozpoczęto w nowo wybudowanej Szkole Podstawowej nr 4 przy ul. Słowackiego[b][10].
  • 1974 – 30 maja uchwałą Miejskiej Rady Narodowej ustalono herb miasta[c][9].
  • 1975 – Pionki wchodzą w skład odtworzonego województwa radomskiego.
  • 1975 – wybudowano nowy dom handlowy „Merkury”[9].
  • 1976 – ukończona została przebudowa zbiornika wodnego „Staw Górny”[9].
  • 1977 – pod torami linii kolejowej, obok dworca PKP Pionki Zachodnie oddano do użytku tunel dla pieszych[9].
  • 1978 – po raz pierwszy popłynął do pionkowskich mieszkań gaz[9].
  • 1978 – czerwiec, na stacji PKP Pionki Zachodnie zaczęły zatrzymywać się pociągi pospieszne[9].
  • 1978 – 22 lipca uruchomiono miejską komunikację autobusową[9].
  • 1998 – nieudana próba utworzenia powiatu pionkowskiego.

Zabytki

Zabytkowy budynek dawnej kasy chorych (czerwiec 2008)
  • Budynek Kasy Chorych z 1925
  • Dworzec kolejowy z 1925
  • Budynek Urzędu Miasta z 1927
  • Neobarokowy kościół św. Barbary z 1929-32
  • Dom „Pod łabędziami” z 1930[d]
  • Budynek Kasyna z 1930
  • Budynek Posterunku policji i Poczty z 1933

Demografia

Dane z 30 czerwca 2004[11]:

OpisOgółemKobietyMężczyźni
Jednostkaosób%osób%osób%
Populacja20 06310010 43252963148
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1093,9568,8525,1
  • Piramida wieku mieszkańców Pionek w 2014 roku[1].


Piramida wieku Pionki.png

Transport

Kolejowy

Miasto ma połączenie kolejowe, zarówno pasażerskie i towarowe z dużymi ośrodkami kolejowymi w Radomiu i Dęblinie. Przebiega tędy linia kolejowa 26, przy której zlokalizowana jest stacja kolejowa Pionki i przystanek kolejowy Pionki Zachodnie

Drogowy

Bezpośrednio przez miasto przechodzą drogi wojewódzkie: 787 i 691, zaś w niewielkiej odległości od Pionek przebiega droga wojewódzka 737. Miasto ma połączenie z drogami krajowymi: 12 i 7

  • Komunikacja miejska

W Pionkach funkcjonuje komunikacja miejska składająca się obecnie z jednej linii miejskiej („A”).

Szkolnictwo

Szkoły podstawowe
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Stefana Żeromskiego, budynek a ul. Niepodległości 3, budynek b ul. Słowackiego 4
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 im. Bolesława Prusa, ul. Kochanowskiego 14
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 im. Jana Pawła II, ul. Targowa 9
Szkoły ponadpodstawowe
  • Liceum Ogólnokształcące im. Marii Dąbrowskiej, Aleje Lipowe 23 (zał. 1936)[12]
  • Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego im. M. Skłodowskiej-Curie, aleja Jana Pawła 7 [1]
    • Liceum Ogólnokształcące
    • Technikum
    • Branżowa Szkoła I Stopnia
    • Szkoła Policealna
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Jędrzeja Śniadeckiego, ul. Parkowa 6[13]
    • Liceum Ogólnokształcące
    • Technikum
    • Branżowa Szkoła I Stopnia
    • Liceum dla Dorosłych
    • Szkoła Policealna dla Dorosłych
    • Szkoły Specjalne
    • Zespół Wczesnego Wspomagania

Kultura

Miejski Ośrodek Kultury w którym jest:

  • Klub tańca Boogie Woogie „Kick”
  • Pracownia Ekspresji Plastycznej
  • Sekcja modelarska
  • Młodzieżowy Teatr Muzyczny
  • Młodzieżowa Orkiestra Dęta
  • Uniwersytet Trzeciego Wieku

Organizacje

  • Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom Chorym i Niepełnosprawnym im. Henryka Jordana
  • Pionkowski Hufiec Harcerzy „Darzbór”
  • Pionkowskie Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami
  • Społeczne Ognisko Muzyczne w Pionkach
  • Katolickie Stowarzyszenie Niepełnosprawnych Diecezji Radomskiej – Oddział Pionki
  • Związek Strzelecki Strzelec
  • Towarzystwo Przyjaciół Dzieci- Środowiskowe Ognisko Wychowawcze
  • Polskie Towarzystwo Turystyczno Krajoznawcze Pionki
  • Stowarzyszenie Centrum Wolontariatu w Pionkach
  • Ochotnicza Straż Pożarna w Pionkach
  • Stowarzyszenie Azyl
  • Stowarzyszenie A Vista

Media

  • Gazeta Internetowa Pionki24
  • Dwutygodnik samorządowy „Nad Zagożdżonką”
  • Kurier Pionkowski

Osiedla

Urząd miejski (czerwiec 2008)

W mieście zwyczajowo wyróżnia się osiedla:

  • Centralna Kolonia – TERYT 0973754,
  • Działki za stawem,
  • Nowa Kolonia,
  • Osiedle XXX-lecia,
  • Osiedle ChemicznaTERYT 0973760
  • Osiedle Dębowa
  • Osiedle Leśników
  • Podgaje
  • Podgóry
  • Stara Kolonia

Turystyka

Atrakcją turystyczną w regionie jest Puszcza Kozienicka, która graniczy z Pionkami. W lasach puszczy dominuje sosna z domieszką dębu, grabu i jodły. W tych lasach polowali polscy królowie. Przez puszczę przebiegają szlaki turystyczne umożliwiające wycieczki piesze i rowerowe. W niedalekiej przyszłości na leśne ostępy powróci kolejka wąskotorowa.

Sport

Miejska Hala Sportowa w Pionkach (grudzień 2006)
  • Stadion Miejski w Pionkach
  • Miejska Hala Sportowa w Pionkach
  • Klub sportowy Proch Pionki (piłka nożna)
  • Klub sportowy Champion Pionki (piłka nożna)
  • Klub sportowy PTS Pionki (siatkówka)

Centrum Aktywności Lokalnej (CAL)

Wspólnoty wyznaniowe

Współpraca międzynarodowa

Miasta i gminy partnerskie:

Osoby związane z Pionkami

Na pewnym etapie życia z miastem związani byli m.in. Kamila Porczyk, trzykrotna mistrzyni świata fitness, Wojciech Pestka (poeta, prozaik i tłumacz) czy Janusz Pindera (polski dziennikarz i komentator sportowy, ekspert bokserki).

Honorowi obywatele

Do 2016 tytuł honorowego obywatela miasta przyznano dwunastu osobom[17]

Zasłużeni dla Miasta Pionki

Strona internetowa urzędu miejskiego wymienia również 18 osób uznanych za zasłużone dla miasta Pionki[18]:

  • Witold Banaszak
  • Stanisława Bień
  • ks. Stanisław Bujnowski
  • Stanisław Dąbrowski
  • Jacenty Dejniak
  • Zbigniew Dziubasik
  • Janusz Górski
  • Zenon Grzybowski
  • Henryk Jakubowski
  • Paweł Jaroszek
  • Stefan Krupa
  • Irena Kulawik
  • Halina Larys
  • Jerzy Lechowicz
  • Jacek Malicki
  • Andrzej Piaseczny
  • Wacława Tortyna
  • Lidia Żuchowska

Zobacz też

Uwagi

  1. Ze względu na dużą liczbę chętnych szkoła otrzymała w 1963 roku do swojej dyspozycji zaadaptowany budynek na Kolonii Centralnej, a w 1968 roku szkoła nowy budynek przy ulicy Spokojnej → Redakcja 1984a ↓, s. 4.
  2. Z inicjatywy załóg pionkowskich zakładów pracy (które opodatkowały się w wysokości 0,5 proc. od poborów zasadniczych) stworzono społeczny komitet budowy szkoły → Redakcja 1984a ↓, s. 4.
  3. Herb miasta Pionki, stanowi go głowa daniela koloru brązowego i wyrastające z niej liście dębowe koloru zielonego, symbolizujące położenie miasta w Puszczy Kozienickiej. Nad nimi wizerunek tarczy strzelniczej, która w latach międzywojennych stanowiła znak firmowy Państwowej Wytwórni Prochu. Wszystkie te elementy umieszczono na czerwonym kartuszu. → Cygan 1984 ↓, s. 2.
  4. Dom „Pod łabędziami” – Pałacyk przeznaczony na mieszkanie dla Dyrektora Technicznego Państwowej Wytwórni Prochu został wzniesiony (w stylu nawiązującym do renesansowej willi włoskiej i dworu polskiego) w 1930 r. wg projektu Eugeniusz Czyża. Po wojnie w budynku mieściły się różne instytucje, obecnie jest tu Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Przypisy

  1. a b Pionki w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-01-10] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Adam Duszyk: Radom i region w Centralnym Okręgu Przemysłowym. Radomskie Towarzystwo Naukowe, Radom 2007, s. 68.
  3. Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  4. Jerzy Kondracki, Andrzej Richling: Atlas Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Centralny Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, 1994.
  5. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  6. r.f: Dokumenty szkoły w Zagożdżonie w Bibliotece Kongresu USA (pol.). W: Nad Zagożdżonką [on-line]. nadzagozdzonka.pl, 2017-07-10. [dostęp 2017-07-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-03)].
  7. Historia szkoły (pol.). W: Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Pionkach [on-line]. czerwone.edu.pl, 2017. [dostęp 2017-03-18].
  8. Iwona Maj: 80-lecie Liceum Ogólnokształcące im. Marii Dąbrowskiej (pol.). jubileusz.lopionki.pl. [dostęp 2017-03-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-26)].
  9. a b c d e f g h i j k l m Cygan 1984 ↓, s. 2.
  10. a b c d Redakcja 1984a ↓, s. 4.
  11. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  12. Liceum Ogólnokształcące im. Marii Dąbrowskiej Aleje Lipowe 23 Pionki (pol.). W: Liceum Ogólnokształcące im. Marii Dąbrowskiej w Pionkach [on-line]. lopionki.pl. [dostęp 2017-03-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-27)].
  13. Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. J.Śniadeckiego w Pionkach (pol.). zsp2.website.pl, 2002–2004. [dostęp 2017-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  14. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2020-07-18].
  15. Czy ktoś o tej rocznicy pamięta? Dzisiaj mija dokładnie 10 lat, pionki24.pl [dostęp 2017-11-26].
  16. Podpisanie Umowy o współpracy międzyregionalnej pomiędzy miastami Wysznewe (Obwód Kijowski) i Pionki (Województwo Mazowieckie) – Aktualności – Ambasada Ukrainy w Rzeczypospolitej, poland.mfa.gov.ua [dostęp 2017-11-26].
  17. Pionki (autor korporatywny), Pionki-Honorowi Obywatele Miasta, pionki.pl, 19 stycznia 2017 [dostęp 2017-02-27] (pol.).
  18. Pionki (autor korporatywny), Pionki–Zasłużeni dla miasta, pionki.pl, 19 stycznia 2017 [dostęp 2017-02-27].

Bibliografia

  • Szkice z dziejów Pionek. Polskie Towarzystwo Historyczne, 2000. ISBN 83-914045-0-1.
  • Stanisław A. Traczyk: Pionki i okolice: przewodnik historyczno-krajoznawczy. Selbstverl. des Verf., 1995. ISBN 83-904149-0-2.
  • Piotr Matusak: Ruch oporu w przemyśle wojennym okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939–1945. Ministerstwo Obrony Narodowej, 1983. ISBN 83-11-06942-5.
  • Państwowa Wytwórnia Prochu i Materia·lów Kruszących w Pionkach: historia okresu międzywojennego, realia okupacji oraz perspektywy powojennej odbudowy zakładu w dokumentach z lat 1939–1944. Polskie Towarzystwo Historyczne., 2007.
  • Stanisław Alfred Traczyk: Od młynów do prochowni: historia Pionek i okolic do 1939 r.. 2008. ISBN 978-83-926792-4-0.
  • Jerzy Cygan. Pionki, 40 lat PRL, 30 lat Miasta. „Tygodnik Radomski”. Wydanie specjalne. Miasto tradycji i perspektyw Jerzy Cygan – Naczelnik Pionek, s. 2, lipiec 1984. Radom. 
  • Redakcja. Pionki, 40 lat PRL, 30 lat Miasta. „Tygodnik Radomski”. Wydanie specjalne. Oświata – Sukcesy mimo kłopotów, s. 4, lipiec 1984. Radom. Sprawdź autora:1.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Masovian Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Masovian Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 53.55N
  • S: 50.95 N
  • W: 19.15 E
  • E: 23.25 E
Pionki, dawna Kasa Chorych.jpg
Autor: MichalM, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pionki, ul. Legionistów 38 - budynek dawnej "Kasy Chorych"
Pionki-ul Mickiewicza.jpg
(c) Mihek at pl.wikipedia, CC-BY-SA-3.0
Pionki, ulica Adama Mickiewicza. W głębi bloki nr 32, 30 i 24 przy ul. Kozienickiej
Pionki, 1918-1935 01.jpg
Pionki. Osiedle robotnicze przy Państwowej Wytwórni Prochu, fragment osiedla. Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny – Archiwum Ilustracji.
POL gmina Pionki COA.svg
Herb gminy Pionki
Herb Pionki 2016 1.svg
Herb Miasta Pionki mały. Herb miasta Pionki, stanowi go głowa daniela koloru brązowego i wyrastające z niej liście dębowe koloru zielonego, symbolizujące położenie miasta w Puszczy Kozienickiej. Nad nimi wizerunek tarczy strzelniczej, która w latach międzywojennych stanowiła znak firmowy Państwowej Wytwórni Prochu. Wszystkie te elementy umieszczono na czerwonym kartuszu
Pionki.Kościół 01.JPG
Autor: Rafał Terkner, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Pionki - kościół św.Barbary
POL Pionki COA.svg
Dawny herb Pionek (do 2016 roku). Stanowi go głowa daniela koloru brązowego i wyrastające z niej liście dębowe koloru zielonego, symbolizujące położenie miasta w Puszczy Kozienickiej. Nad nimi wizerunek tarczy strzelniczej, która w latach międzywojennych stanowiła znak firmowy Państwowej Wytwórni Prochu. Wszystkie te elementy umieszczono na czerwonym kartuszu
Piramida wieku Pionki.png
Autor: Polskawliczbach, Licencja: CC BY-SA 2.5 pl
Piramida wieku mieszkańców Pionek, 2014
Umpionki.JPG
Autor: MichalM, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pionki, Urząd Miasta
Powiat radomski location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa powiatu radomskiego, Polska