Plac Na Groblach
Stare Miasto | |||||||||||||||||||
![]() Widok z południa. Na pierwszym planie ul. Powiśle i wjazd do podziemnego parkingu. Zamyka perspektywę budynek I Liceum. | |||||||||||||||||||
Państwo | |||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Miejscowość | |||||||||||||||||||
Przebieg | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |||||||||||||||||||
![]() |
Plac Na Groblach – plac w centrum Krakowa, pomiędzy ulicami Powiśle a Tarłowską, na Nowym Świecie w dzielnicy I, w pobliżu Wisły, Plant i Wawelu.
Historia powstania
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Browar_Krolewski.jpg/220px-Browar_Krolewski.jpg)
Do połowy XIX wieku środek placu zajmował staw będący dawnym portem wiślanym. Zachodnią część nazywano od połowy XIX wieku ulicą Portową. Obecny owalny zarys placu wykształcił się w XVIII – XIX w. Przed końcem II wojny światowej, plac stanowił zajezdnię autobusów.
Plac (nazywany w XIX w. Nowym Światem), na którym odbywały się targi końskie, powstał w XIX wieku. Wcześniej na terenie tym znajdowały się stawy i mokradła (stopniowo osuszane i zastępowane przez drewnianą, parterową i chaotyczną zabudowę). Do czasu regulacji, było tam jedno z ujść Rudawy odprowadzające wodę oraz nieczystości z fos u podnóża murów miejskich do Wisły. Nazwa pochodzi od grobli odcinających tę odnogę. Nazwę Groble nosiła początkowo ulica położona we wschodniej części późniejszego placu (I połowa XIX w).
Dni, w które mogły odbywać się targi końskie określał regulamin targowy z końca XIX wieku. Paragraf 58, pkt. b stanowił: „Targi końskie odbywają się co wtorek każdego tygodnia a w razie gdyby na ten dzień przypadało święto uroczyste, targ odbywa się w następnym dniu powszednim”. W drugiej połowie XVIII w. plac był jurydyką, będącą własnością Tarłów, potem dzierżawioną przez Hugona Kołłątaja, a jeszcze później należącą do Sieniawskich[1].
Zabudowa
Najbardziej znanym budynkiem przy Placu na Groblach jest gmach I Liceum Ogólnokształcącego im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie (nr 9), zaprojektowany w 1896 roku przez Józefa Sarego i wybudowany w latach 1897–1899.
Większość kamienic została wybudowana pod koniec XIX i na początku XX wieku. Na rogu placu Na Groblach i ul. Powiśle znajduje się jedyny zachowany fragment wyburzonego w 2002 r. Browaru Królewskiego, w który wmurowano drewniany wodowskaz oraz trzy tablice prezentujące poziom wody podczas powodzi w Krakowie w 1813, 1876 i 1903 r. Budynek browaru, na którego miejscu stoi obecnie hotel Sheraton, wyburzono pomimo figurowania obiektu w rejestrze zabytków. Projektant hotelu, prof. Andrzej Kadłuczka określił wyburzenie browaru mianem „wymiany substancji zabytkowej”[2].
Znani mieszkańcy
Przy Placu na Groblach (nr 12) mieszkał przez ok. 50 lat u Janiny Garyckiej znany krakowski artysta i organizator Piwnicy pod Baranami, Piotr Skrzynecki. W tej samej kamienicy mieszkał prezes Federacji Rodzin Katyńskich Andrzej Sariusz-Skąpski.
Z kolei w kamienicy pod nr. 3 mieszkanie miał Karol Tichy, krakowski malarz, artysta i pedagog. W kamienicę tę wmurowano tablicę upamiętniającą reportera, publicystę i dyplomatę Ksawerego Pruszyńskiego, który również był jej lokatorem.
W roku 1945, na pierwszym piętrze kamienicy nr 19, w mieszkaniu nr 20, mieszkała Wanda Adamczyk (z domu Milczanowska) i jej matka, Anna Milczanowska, które w czasie wojny udzieliły schronienia Marii Bester (z d. Langdorf, wówczas ok. 30-letniej) oraz jej teściowej, Esterze Langdorf.
Piwnica pod Baranami
Wspomniane mieszkanie Janiny Garyckiej w kamienicy nr 12 było częstym miejscem zakrapianych alkoholem spotkań artystów związanych z Piwnicą pod Baranami – krakowskim kabaretem założonym m.in. przez Piotra Skrzyneckiego. Na czterdziestolecie kabaretu powstała nawet piosenka autorstwa Zbigniewa Książka (słowa) i Zygmunta Koniecznego (muzyka) pt. O Groblach, na Groblach. Inny utwór, Plac na Groblach Zbigniewa Książka (słowa) i Jana Kantego Pawluśkiewicza (muzyka), wykonywał niegdyś m.in. Grzegorz Turnau.
Infrastruktura
Plac na Groblach był zajmowany (przez wiele lat) przez boiska szkolne. Od września 2007 do 9 grudnia 2009 roku na placu trwała budowa pierwszego w Krakowie podziemnego parkingu, który jest największym tego typu obiektem w okolicy Wawelu. Może pomieścić ponad 600 samochodów. W części naziemnej parkingu odtworzone zostały ogólnodostępne boiska do piłki nożnej i siatkówki oraz bieżnia. Oprócz tego powstał budynek Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego Kraków-Śródmieście. Parkingu otwarto 9 grudnia 2009 roku.
Przypisy
- ↑ Plac Na Groblach. onet.pl. [dostęp 2013-01-23]. (pol.).
- ↑ Co oznacza „wymiana substancji zabytkowej”?. Onet. [dostęp 2013-01-23]. (pol.).
Linki zewnętrzne
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Lesser Poland Voivodeship, Poland. Geographic limits of the map:
- N: 50.59 N
- S: 49.07 N
- W: 18.92 E
- E: 21.55 E
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Mapa lokacyjna miasta Kraków. Punkty graniczne mapy:
- N: 50.15 N
- S: 49.95 N
- W: 19.76 E
- E: 20.26 E
Crossroads with a major road ahead.
Autor: Zygmunt Put, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kamienica, pl. Na Groblach 12-13, Nowy Świat, Kraków
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 4.0
Kamienica przy placu Na Groblach 7 (Tarłowska 1) w Krakowie. Proj. Leopold Tlachna, 1898.
Autor: Zygmunt Put, Licencja: CC BY-SA 4.0
Wodowskaz, ul. Powiśle 7, Nowy Świat, Kraków
Autor: Zygmunt Put Zetpe0202, Licencja: CC BY-SA 4.0
Dom Karola Tichego, pl. Na Groblach 3, Kraków
Dawny Browar Królewski z XVIII wieku w Krakowie
Autor: Zygmunt Put, Licencja: CC BY-SA 4.0
Plac Na Groblach, Kraków
Autor: Zygmunt Put, Licencja: CC BY-SA 4.0
Plac Na Groblach (widok z płd), Nowy Świat, Kraków
Widok Wawelu od północnego zachodu, Staw na Groblach i przystań flisaków na Wiśle naprzeciw Dębnik
Autor: Mateusz Kudła, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kamienica nr 6 przy Placu na Groblach w Krakowie. Budynek powstał w 1860 roku.
Autor: Zygmunt Put, Licencja: CC BY-SA 4.0
Tablica upamiętniająca Ksawerego Pruszyńskiego, pl. Na Groblach 3, Nowy Świat, Kraków
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 4.0
Kamienica przy placu Na Groblach 8 w Krakowie. Proj. Leopold Tlachna, 1907–1909.
Autor: Marcin Floryan, Licencja: CC BY 2.5
Ikona ulicy - początek skrzyżowanie T