Podlasie

Podlasie
Herb
Herb
Państwa Polska,
 Białoruś[a]
StolicaDrohiczyn
Ważniejsze miastaBiałystok, Augustów, Bielsk Podlaski
Obszar Podlasia w latach 1574–1793 na tle współczesnego podziału administracyjnego Polski
Podlasie historyczne a późniejsze jednostki podziału administracyjnego
Bug w okolicach Drohiczyna

Podlasie (albo Podlasze; biał. Падляшша, Padlaszsza, Padlašša, ukr. Підляшшя, Pidlaszszia, lit. Palenkė, łac. Podlachia) – historyczna kraina Polski leżąca na Nizinie Podlaskiej. Historyczne Podlasie obejmuje centralną i południową część województwa podlaskiego, północny wschód i północ województwa lubelskiego oraz wschodni skrawek województwa mazowieckiego[potrzebny przypis]. Zamieszkana jest głównie przez Podlasian, a także w niektórych regionach przez Podlaszuków.

Historyczną stolicą jest Drohiczyn.

Etymologia

Etymologia nazwy „Podlasie” do dziś nie jest jednoznaczna. Najprawdopodobniejsze są dwie wersje:

Pierwsza mówi o tym, że nazwa wzięła swój początek od olbrzymich niegdyś, a dziś tylko częściowo zachowanych, puszcz i kniei. Tezę tę potwierdza(ło) wielu historyków, m.in. polski językoznawca Bogumił Samuel Linde w swoim monumentalnym Słowniku języka polskiego. W haśle Podlasie, Podlasze, Polesie wywodził pochodzenie nazwy od położenia: „jako kraj bliski lasów podlesiem nazywany, albo, że nazwa Podlasia może pochodzić od gęstych lasów”[1]. Podobnie twierdzi współczesna regionalistka i folklorystka Podlasia – Anna Natalia Kozera[2].

Według drugiej Podlasie wzięło swą nazwę od Lachów, czyli Polaków zamieszkujących te tereny. Twierdził tak m.in. znawca etnografii Podlasia i etymologii – Zygmunt Gloger, który uważał, że „nazwa Podlasie nie powstała od lasów, jak nazwa Polesie, ale od Lachów (nazwa plemienia), przy granicy których ciągnęło się Podlasie. Było to zatem pod-lasze (...)”[3]. W tym przekonaniu popierał Glogera, także inny znany ówczesny regionalista Józef Mikulski, który pisał: „Mazurzy zwartą ławą osiedli ziemie od środkowej Wisły do Liwca. Za Liwcem natomiast przemieszali się z ludnością ruską, która z czasem, naturalnym biegiem rzeczy uległa ich kulturze, przyjmując kulturę polską jako swoją. Jednak kraj leżący za Liwcem długi czas zwano Podlasze tj. kraj «pod Lachami», co z czasem z mazurska przerobiono na Podlasie”[4]. Podobny wydźwięk ma litewska nazwa Palenkė.

Inna spotykana hipoteza to wskazywanie na genezę słowa „Podlasie” od nazwy sąsiedztwa z terenami zamieszkałymi przez Jaćwingów, których Polacy nazywali „Podlasianami” lub „Polesianami”.

Historia

Jednymi z najstarszych wczesnośredniowiecznych grodów na Podlasiu są grody w Zbuczu, Klukowiczach i Zajączkach, powstałe w końcu IX i w X wieku. Gród w Zbuczu stanowił we wczesnym średniowieczu centrum administracji lokalnej. Informacje zebrane podczas wykopalisk wskazują, że zespół tych grodów należy wiązać z „mazowiecką” falą zasiedlenia tych terenów[5]. W X – XI wieku tereny dzisiejszego Podlasia wchodziły w skład państwa polskiego pierwszych Piastów[6]. Tereny te znajdowały się pod panowaniem Bolesława Chrobrego (wyprawa w 1018 na Kijów).

Na skutek wewnętrznego kryzysu państwa polskiego po śmierci króla Mieszka II w 1034 roku, na Mazowszu powstało oddzielne państewko dawnego cześnika królewskiego Miecława, które obejmowało też dzisiejsze Podlasie. Upadło ono w 1047 roku na skutek działań Kazimierza Odnowiciela, wspieranego przez swojego szwagra Jarosława Mądrego[7]. Wtedy też zostały zniszczone przez wojska Jarosława Mądrego wyżej wymienione grody[5], który następnie przejął Podlasie od księcia Kazimierza Odnowiciela, w zamian za pomoc w stłumieniu buntu Miecława. Region ten znajdował się pod kontrolą Rusi Kijowskiej do czasów panowania króla Bolesława Śmiałego oraz w 1182 roku księcia Kazimierza Sprawiedliwego. W 1180 roku Drohiczyn otrzymał książę Leszek Mazowiecki (syn Bolesława Kędzierzawego) w zamian za pomoc zbrojną udzieloną Wasylowi Jaropełkowiczowi w wyprawie przeciw Włodzimierzowi Wołodarowiczowi. Kazimierz Sprawiedliwy przyłączył z powrotem do Polski ziemię drohiczyńską w 1192 roku[8]. W latach 1209–1227 ziemią drohiczyńską władał książę Leszek Biały[9], a w latach 1230–1238 książę Konrad I mazowiecki, który w 1237 roku sprowadził na Podlasie zakon rycerski braci dobrzyńskich. W 1325 roku mazowieccy książęta Siemowit II i Trojden I w liście do papieża określili wschodnią granicę swojego władania jako sięgającą 2 mile od Grodna (Oppidi quod dictur Grodno, ... a terrarum nostrorum ad duas lencas posit)[10].

Powiat brzeskolitewski, odłączony od Podlasia w 1566 roku, w granicach Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1619 roku

Do XV wieku Podlasie stawało się terenem spornym między Mazowszem, Litwinami i książętami ruskimi. W 1382 roku, w czasie walk o władzę pomiędzy litewskimi książętami Kiejstutem i Jagiełłą, Podlasie (oprócz Brześcia) zajął książę mazowiecki Janusz I Starszy, jednak rok później odbił je Jagiełło, a następnie przekazał swojemu kuzynowi Witoldowi. W związku z tym, że wkrótce wybuchła wojna domowa między Jagiełłą i Witoldem, Jagiełło odebrał Witoldowi Podlasie i w 1390 roku już jako król Polski przekazał Podlasie dożywotnio księciu Januszowi I Starszemu mazowieckiemu, co potwierdził aktem wydanym w 1391 r. („terram nostram Drohiczensen, Melnyk, Surasz, Byelsko ac omnibus villis in eisdem districtubus”). Podlasie jednak w niedługim czasie później zajął ponownie książę Witold, czemu Jagiełło się nie sprzeciwił, ponieważ pogodził się z kuzynem. Po śmierci Witolda, nowy wielki książę litewski Zygmunt Kiejstutowicz zgodził się, żeby po jego śmierci Podlasie zajął wnuk Janusza Starszego książę Bolesław IV warszawski, co ten uczynił w 1440 roku za zgodą syna Zygmunta Michała Bolesława Zygmuntowicza. Bolesław IV szybko opanował całą dzielnicę dzięki poparciu starosty drohickiego i mielnickiego Nasuty oraz podlaskiego rycerstwa. Wywołało to oburzenie w Wielkim Księstwie Litewskim, w związku z czym w listopadzie 1441 roku zwołano zjazd do Parczewa, gdzie Litwini zażądali od Mazowszan zwrotu Podlasia, jednak nie doszło do kompromisu. Sprowokowało to akcję odwetową nowego wielkiego księcia Kazimierza Jagiellończyka, z ramienia którego wojewoda wileński Jan Gasztołd wyparł Nasutę z Mielnika i Drohiczyna. W związku z tym Bolesław IV zdecydował się na ustępstwa i w 1446 roku w Parczewie zrezygnował z Podlasia wraz z powiatem węgrowskim za 6 tys. kop groszy praskich i w ten sposób dzielnica ponownie weszła w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego[11]. W 1453 r. Bolesław IV wystąpił ponownie z pretensjami do ziemi podlaskiej. W związku z twardym stanowiskiem króla Polski na zjeździe w Parczewie książę musiał jednak ostatecznie pogodzić się ze stratą. Od 1496 roku ziemia drohicka i ziemia mielnicka posługiwały się prawem polskim, a od 1501 roku także ziemia bielska. Na sejmie w Wilnie w 1566 wydzielono z Podlasia ziemię brzeską i ziemię kamieniecką, które wraz z księstwem kobryńskim utworzyły województwo brzeskie.

Śmierć Zygmunta Augusta w Knyszynie – obraz Jana Matejki

Za panowania Jagiellonów prawa miejskie otrzymały m.in. Suraż, Brańsk, Bielsk Podlaski, Wysokie Mazowieckie, Choroszcz, Boćki, Waniewo, Narew, Kleszczele, Knyszyn, Siemiatycze i Augustów, a z rąk piastowskich książąt mazowieckich m.in. Tykocin, Mielnik i Węgrów. W Mielniku w 1501 król Aleksander Jagiellończyk zatwierdził unię polsko-litewską (unia mielnicka) oraz wydał tzw. przywilej mielnicki.

W Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Województwo podlaskie w granicach Polski z 1619

Po podpisaniu unii lubelskiej w 1569 jako województwo podlaskie znalazło się w składzie Królestwa Polskiego na mocy aktu Przywilej przywrócenia ziemie Podlaskiej do Korony Polskiej. Podlasie wówczas składało się z ziem: drohickiej, mielnickiej i bielskiej. Przynależało do prowincji małopolskiej Korony. W 1574 Międzyrzec został odłączony od województwa podlaskiego i przyłączony do województwa brzeskiego.

W czasach I Rzeczypospolitej na Podlasiu miały posiadłości polskie rody magnackie: Braniccy, Kiszkowie, Radziwiłłowie, Jabłonowscy. Miastami królewskimi były m.in. Augustów, Bielsk Podlaski, Drohiczyn i Knyszyn.

Podczas potopu szwedzkiego Podlasie zostało częściowo obrabowane w październiku 1656 roku przez Tatarów Subchana Gazi agi, którzy przeszli przez Czarną pod Brańskiem, Bielsk i Kamieniec. W maju i czerwcu 1657 roku dzielnica została spustoszona podczas najazdu węgierskiego Jerzego II Rakoczego oraz przez wojska szwedzkie. Spalone zostały m.in. Brańsk, Bielsk Podlaski, Mielnik i Drohiczyn. Oblegana była także twierdza w Tykocinie.

Pomnik Stefana Czarnieckiego z XVIII w. na Rynku w Tykocinie

W styczniu 1660 roku Podlasie zostało spustoszone przez wojska moskiewskie Iwana Chowańskiego, który 25 grudnia spalił Zabłudów (gdzie wymordowano mieszkańców w kościele), a 28 grudnia pod Krynkami rozbił pułk Jana Ogińskiego, po czym spustoszył dzielnicę po Węgrów, Białą Podlaską i Brześć. Spowodowało to kontrakcję Stefana Czarnieckiego, który ściągnął wojska z leż zimowych w Wielkopolsce.

W 1705 na zamku w Tykocinie król August II Mocny ustanowił najstarsze polskie odznaczenie państwoweOrder Orła Białego. W 1748 w Białymstoku powstał pierwszy stały teatr w Polsce – Komedialnia.

W lipcu 1769 roku na zgromadzeniu w Drohiczynie szlachta podlaska przystąpiła do konfederacji barskiej i rozpoczęła działania zbrojne przeciwko Rosjanom. Konfederaci stoczyli tu m.in. bitwę pod Białymstokiem. W 1794 roku podczas insurekcji kościuszkowskiej sformowano w Drohiczynie dywizję podlaską gen. Andrzeja Karwowskiego. Na Podlasiu rozegrano kilka potyczek insurekcji.

Okres zaborów i walk niepodległościowych

W 1795 roku podczas III rozbioru Polski Podlasie zostało podzielone wzdłuż Bugu między Prusy i Austrię. Pruską część zorganizowano w departamencie białostockim Prus Nowowschodnich. W zaborze rosyjskim znalazło się tylko kilka wschodnich miasteczek takich jak Narewka, Milejczyce, Jałówka i Krynki.

W 1807 większa część Podlasia przeszła do zaboru rosyjskiego jako obwód białostocki. Pozostałą zaś część w 1807 i 1809 włączono do Księstwa Warszawskiego jako departament łomżyński. Od 1815 część Podlasia, należąca uprzednio do Księstwa Warszawskiego, weszła w skład Królestwa Polskiego (Kongresowego). Wtedy też departament łomżyński przemianowano na województwo augustowskie ze stolicą w Suwałkach, odłączając przy okazji powiaty węgrowski i sokołowski.

Bitwa pod Siemiatyczami (1863)

Na Podlasiu toczyły się walki powstania listopadowego z zaborcą rosyjskim. Polacy odnieśli zwycięstwa m.in. pod Sokołowem Podlaskim, pod Rajgrodem i pod Międzyrzecem Podlaskim. Po powstaniu władze carskie w 1832 r. wprowadziły granicę celną między Królestwem Polskim i Rosją, co spowodowało przeniesienie wielu zakładów przemysłowych na teren obwodu białostockiego. W 1842 roku będący w zaborze rosyjskim obwód białostocki włączono do guberni grodzieńskiej.

W czasie powstania styczniowego w latach 1863–1865 były prowadzone walki z Rosjanami na terenie Puszczy Augustowskiej, Puszczy Białowieskiej oraz w lasach nad rzeką Biebrzą i rzeką Ełk. 3 lutego 1863 Polacy odnieśli jedno z pierwszych głośnych zwycięstw powstania w bitwie pod Węgrowem, a 6–7 lutego pod Siemiatyczami rozegrała się jedna z największych bitew powstania. Powstańczy oddział Stanisława Brzóski utrzymywał się na Podlasiu aż do 1865 roku. W ramach represji carskich po powstaniu praw miejskich pozbawiono m.in. Sokoły, Sterdyń, Mokobody, Konstantynów i Sarnaki.

Białystok – największe miasto Podlasia ok. 1900 roku

W 1897 roku największymi miastami Podlasia (w granicach sprzed 1566) były kolejno: Białystok, Brześć, Międzyrzec, Biała, Augustów i Kobryń.

Po odzyskaniu niepodległości

W 1919 roku znalazło się w całości w granicach II Rzeczypospolitej. Administracyjnie było rozdzielone pomiędzy województwa białostockie, lubelskie oraz poleskie. 22 sierpnia 1920 w czasie wojny polsko-bolszewickiej została stoczona zwycięska dla Polaków bitwa białostocka.

Największymi miastami Podlasia (w granicach sprzed 1566) w 1931 były kolejno: Białystok, Brześć nad Bugiem, Biała Podlaska, Międzyrzec, Augustów i Kobryń.

We wrześniu 1939 na Podlasiu miało miejsce kilka potyczek kampanii wrześniowej: obrona twierdzy brzeskiej, obrona Hajnówki i bitwa pod Kobryniem. Region został podzielony między okupantów: ZSRR okupowało większość regionu z Białymstokiem i Brześciem, Niemcy zajęli południową część z Białą Podlaską. Po wojnie w 1945 wschodnia część Podlasia z Brześciem i Kobryniem została utracona przez Polskę na rzecz ZSRR.

Znani Polacy, urodzeni na Podlasiu (uwzględniając ziemie Podlasia w granicach sprzed 1566):

Architektura

Architektura Podlasia jest odzwierciedleniem położenia w I Rzeczypospolitej. W okresach panowania Piastów był to jeden z najsłabiej rozwiniętych regionów, położony peryferyjnie względem przodujących dzielnic: Małopolski, Wielkopolski czy Śląska oraz głównych ośrodków państwa, takich jak Kraków, Wrocław, Poznań, Płock czy Sandomierz. W średniowieczu nie rozwinęły się znaczące centra władzy państwowej czy kościelnej, ani większe ośrodki mieszczańskie, przez co region nie jest bogaty w architekturę romańską czy gotycką, spotykaną w dzisiejszej zachodniej, centralnej i południowej Polsce. Przykładami architektury gotyckiej były kościół w Mielniku sprzed 1577 roku, zamek w Białymstoku (rozbudowany w barokowy pałac) i cerkiew w Supraślu (obecnie zrekonstruowana po całkowitym zniszczeniu w czasie II wojny światowej) oraz być może zamki w Drohiczynie i Mielniku, które jednak już nie istnieją. Przykładami architektury renesansowej jest pałac archimandrytów w Supraślu, pałac Wołłowiczów w Pawłowiczach (przebudowany w czasach klasycyzmu) oraz nieistniejące już m.in. dwór w Dubnie, zamek w Tykocinie i drewniany dwór królewski w Knyszynie. Sytuacja zmieniła się na początku XVII wieku, gdy aż do końca XVIII wieku zaczęła w krajobrazie Podlasia dominować Architektura baroku, z takimi przykładami jak świątynie i klasztory Drohiczyna, Siemiatycz, Bociek, pałacami w Białymstoku i Choroszczy, ratuszem w Bielsku Podlaskim i synagogą w Orli. W 2 połowie XVIII wieku zaczęto także budować kościoły i pałace klasycystyczne (np. Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja w Bielsku Podlaskim, kościół w Zabłudowie czy pałac w Mordach). W czasie zaborów w krajobrazie Podlasia liczniej pojawiały się kamienice oraz cerkwie prawosławne, także w stylu bizantyjsko-rosyjskim, oraz powstawały zabudowania i pałace fabrykanckie (głównie w części północnej), dworce kolejowe czy nawet twierdze (w Brześciu i Osowcu). W architekturze XIX wieku pojawiły się neogotyk (kaplica Bucholtzów w Supraślu i pałac w Dowspudzie), neobarok i eklektyzm, a w XX wieku także modernizm z czołowymi przykładami takimi jak białostocki kościół św. Rocha oraz teatr miejski.


Aż do XX wieku na podlaskiej wsi, a często także w małych miastach, dominowało budownictwo drewniane, dzięki czemu wykształcił się tu charakterystyczny sposób zdobienia domów.

Miasta

Augustów
Bielsk Podlaski
Hajnówka
Sokołów Podlaski

Dawne przekształcenia administracyjne spowodowały duże zmiany w określaniu granic Podlasia. Po rozbiorach Polski i kongresie wiedeńskim Podlasiem zaczęto określać obszary, które nie znajdowały się w województwie podlaskim czasów I Rzeczypospolitej, szczególnie zaś obszar województwa, później guberni podlaskiej z czasów Królestwa Polskiego. Stąd też poniższy podział odróżnia miasta znajdujące się na Podlasiu właściwym (określonym granicami województwa podlaskiego I Rzeczypospolitej) od miast, które z powodu zmian administracyjnych po rozbiorach Polski zaczęły być określane jako również podlaskie.

Miasta Podlasia właściwego

  • POL Augustów COA.svg Augustów[b]
  • POL Białystok formal COA.svg Białystok
  • POL Bielsk Podlaski COA.svg Bielsk Podlaski
  • POL Brańsk COA.svg Brańsk
  • POL Choroszcz COA.svg Choroszcz
  • Ciechanowiec herb.svg Ciechanowiec
  • POL Drohiczyn COA.svg Drohiczyn
  • POL Goniądz COA.svg Goniądz
  • POL Hajnówka COA.svg Hajnówka[c]
  • POL Kleszczele COA.svg Kleszczele
  • POL gmina Kosów Lacki COA.svg Kosów Lacki
  • POL Knyszyn COA.svg Knyszyn
  • POL Łapy COA.svg Łapy
  • POL Łosice COA.svg Łosice
  • POL Mońki COA.svg Mońki
  • POL Mordy COA.svg Mordy
  • POL Rajgród COA.svg Rajgród
  • POL Siemiatycze COA.svg Siemiatycze
  • POL Sokołów Podlaski COA.svg Sokołów Podlaski
  • POL Suraż COA.svg Suraż
  • POL gmina Szepietowo COA.svg Szepietowo
  • Tykocin Herb.svg Tykocin
  • POL Węgrów COA.svg Węgrów
  • POL Wysokie Mazowieckie COA.svg Wysokie Mazowieckie

Dawne miasta Podlasia właściwego

  • Boćki
  • Drohiczyn Lewobrzeżny
  • Grodzisk
  • Jasionówka
  • Konstantynów
  • Leśna Podlaska
  • Miedzna
  • Mielnik
  • Mokobody
  • Narew
  • Niemirów
  • Orla
  • Osowiec-Twierdza
  • Rudka
  • Sarnaki
  • Skrzeszew
  • Sokoły
  • Starosielce[d]
  • Sterdyń
  • Trzcianne
  • Waniewo
  • Wyszonki Kościelne

Miasta Podlasia do 1566 roku

Biała Podlaska
Drohiczyn – historyczna stolica Podlasia

Miasta leżące w obrębie Podlasia do 1566, następnie włączone do województwa brzeskolitewskiego, utożsamianego z Polesiem z podziałem na:

– leżące w obrębie województwa i guberni podlaskiej Królestwa Polskiego w l. 1816–1844 (współcześnie w granicach Polski, utożsamiane z Podlasiem Południowym):

  • POL Biała Podlaska COA.svg Biała Podlaska
  • POL Międzyrzec Podlaski COA.svg Międzyrzec Podlaski[e]
  • Terespol herb.svg Terespol
  • POL Włodawa COA.svg Włodawa

– leżące poza województwem i gubernią podlaską w l. 1816–1844 (współcześnie w granicach Białorusi):

  • Coat of Arms of Małaryta, Belarus.png Małoryta
  • POL Prużana COA.svg Prużana
  • Coat of Arms of Vysokaje, Belarus.png Wysokie
  • Coat of Arms of Žabinka, Belarus.png Żabinka

– dawne miasta współcześnie w granicach Polski:

  • Dokudów Pierwszy
  • Hanna
  • Horodyszcze
  • Janów Podlaski
  • Kodeń
  • Komarówka Podlaska
  • Łomazy[g]
  • Międzyleś
  • Międzyrzec Podlaski Nowe Miasto[h]
  • Milejczyce
  • Narewka
  • Orchówek
  • Piszczac
  • Pratulin
  • Rossosz
  • Różanka
  • Sławatycze
  • Wisznice
  • Wohyń

Miasta poza Podlasiem właściwym

Poniżej znajdują się miasta nienależące do właściwego Podlasia. Te po lewej stronie Liwca bywają błędnie określane jako podlaskie z powodu przynależności do województwa podlaskiego w granicach utworzonego w 1809 r. departamentu siedleckiego. Miasta leżące na historycznej Grodzieńszczyźnie należały do 1795 roku do Wielkiego Księstwa Litewskiego – od 1569 jednej z dwóch części Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Obecnie są one uznawane za leżące na Podlasiu. W Wielkim Księstwie Litewskim położone były też miasta Suwalszczyzny (Lipsk, Sejny i Suwałki), należące do współczesnego województwa podlaskiego.

Grodzieńszczyzna:

  • POL Czarna Białostocka COA.svg Czarna Białostocka
  • POL Dąbrowa Białostocka COA.svg Dąbrowa Białostocka
  • POL Krynki COA.svg Krynki
  • POL gmina Michałowo COA.svg Michałowo
  • POL Sokółka COA.svg Sokółka
  • POL Suchowola COA.svg Suchowola
  • POL Supraśl COA.svg Supraśl
  • POL Wasilków COA.svg Wasilków
  • POL Zabłudów COA (IV - 14 - 90).svg Zabłudów

Małopolska:

Mazowsze:

  • POL Czyżew COA.svg Czyżew
  • POL Garwolin COA.svg Garwolin
  • POL Grajewo COA.svg Grajewo
  • POL Jedwabne COA.svg Jedwabne
  • POL Kałuszyn COA.svg Kałuszyn
  • POL Kolno COA.svg Kolno
  • POL Łochów COA 1.svg Łochów
  • POL Łomża COA.svg Łomża
  • POL Nowogród COA.svg Nowogród
  • POL Pilawa COA.svg Pilawa
  • Stawiski Herb.svg Stawiski
  • POL Stoczek Łukowski COA.svg Stoczek Łukowski
  • POL Szczuczyn COA.svg Szczuczyn
  • POL Zambrów COA.svg Zambrów

Suwalszczyzna:

Uwagi

  1. Południowo-wschodnie Podlasie, znajdujące się poza województwem podlaskim od 1566 roku.
  2. Przez Augustów, jeziorem Necko i rzeką Nettą do 1795 biegła granica między Koroną Królestwa Polskiego a Wielkim Księstwem Litewskim. Południowa, najstarsza część miasta leżała w woj. podlaskim Korony, zaś obszar na północ od rzeki – w woj. trockim Wielkiego Księstwa[12].
  3. Dzisiejsza Hajnówka jest podzielona przez rzekę Leśna Prawa między Podlasie, czyli Koronę (prawy brzeg) a historyczne województwo brzeskie w WKL (lewy brzeg).
  4. Współcześnie osiedle Białegostoku.
  5. W granicach Podlasia do 1574, następnie włączony do woj. brzeskolitewskiego.
  6. a b c Osiedle typu miejskiego.
  7. Miejscowość zaliczana także do Małopolski, jako przynależna do niej do 1447 roku.
  8. Współcześnie część Międzyrzeca Podlaskiego.

Przypisy

  1. Bogumił Samuel Linde, Słownik języka polskiego, T. IV, Lwów 1858, s. 222.
  2. Anna Maria Kozera, Z badań nad folklorem muzycznym Podlasia. Portrety muzyków ludowych, Białystok 2002.
  3. Zygmunt Gloger, Geografia historyczna ziem dawnej Polski, Kraków 1900, s. 201.
  4. Józef Mikulski, Powiat siedlecki: ziemia, wody, człowiek, Siedlce 1935, s. 79.
  5. a b D. Krasnodębski, Badania Instytutu Archeologii i Etnologii PAN na terenie woj. białostockiego (podlaskiego) w latach 1990–2005, [w:] H. Karwowska, A. Andrzejewski, Stan badań archeologicznych na pograniczu Polsko-Białoruskim od wczesnego średniowiecza po czasy nowożytne, Białystok: Muzeum Podlaskie w Białymstoku, 2006, s. 66, 74, ISBN 83-87026-70-0.
  6. Romaniuk Zbigniew (red.), Bielsk Podlaski. Studia i materiały do dziejów miasta, Bielsk Podlaski 1999, s. 5.
  7. S. Alexandrowicz, Działania wojenne w XI – XIII wiekach, [w:] Z dziejów wojskowych ziem północno-wschodnich Polski, cz. 1, Białystok 1986, s. 15.
  8. Piotr Bunar, Stanisław A. Sroka, Słownik Wojen, Bitew i Potyczek w Średniowiecznej Polsce, Kraków: Universitas, 2004, s. 42.
  9. K. Kwiatkowski, Drohiczyn n. Bugiem jako miejsce stykania się wpływów rusko-bałtyjsko-polskich (XII – XIV w.), „Zeszyty Naukowe Studenckiego Koła Naukowego Historyków Uniwersytetu w Białymstoku”, Białystok 2003, s. 71.
  10. Codex diplomaticus Prussicus, wyd. nr 134, tom 3, Królewiec: J. Voigt, 1848, s. 182.
  11. Henryk Łowmiański, Polityka Jagiellonów, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1999, s. 164.
  12. Jarosław Szlaszyński, Andrzej Makowski: Augustów. Monografia historyczna. Augustów: Urząd Miejski w Augustowie, 2007, s. 28, 30. ISBN 978-83-925620-0-9.

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

Terespol herb.svg
Herb Terespola
Coat of arms of Shereshevo Belarus.PNG
Coats of arms of Shereshevo, Belarus
Stanisław Brzóska (original photo portrait).jpg
Fotoportret księdza Stanisława Brzóski
Biala-Podl-08030824.jpg
Autor: Grzegorz W. Tężycki, Licencja: CC BY-SA 4.0
Biała Podlaska, pl. Wolności (Rynek), pierzeja północno-zachodnia.
Cerkiew w Starym Korninie back view.jpg
Autor: Polimerek, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ten plik powstał przy wsparciu finansowym Wikimedia Polska, w ramach realizacji Uchwały Zarządu nr UZ 2009-23. (Zgłoś swój projekt!)
Staw przy domu milosierdzia sokolow podlaski mazowieckie poland.jpg
Staw Przy Domu Miłosierdzia im. Jana Pawła II w Sokołowie Podlaskim
Choroszcz, ul. Sienkiewicza 29 (GOK).jpg
Autor: Damiang1997Damiang1997, Licencja: CC0
Choroszcz, ul. Sienkiewicza 29 - dawny budynek w zespole Fabryki Sukna i Kortów Moesa, obecnie Miejsko-Gminne Centrum Kultury (zabytek nr 521 z 20.07.1984)
Podlaskie - Bielsk Podlaski - Bielsk Podlaski - Mickiewicza 61 - Kościół MB Matki Bożej z Góry Karmel 01.JPG
Autor: Krzysztof Kundzicz, Licencja: CC BY-SA 3.0
Koścół pw. Matki Bożej z Góry Karmel przy ulicy Mickiewicza 61 w Bielsku Podlaskim, gmina Bielsk Podlaski, podlaskie.
StefanCzarniecki1.jpg
Autor:

Grisza

Grisza, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Pomnik Stefana Czarnieckiego w Tykocinie
Białowieża Cerkiew marzec 2014.JPG
Autor: Iwona Olczyk, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Battle of Siemiatycze 1863.JPG
Battle of Siemiatycze 1863
Branicki Palace in Białystok.jpg
Autor: Karol508, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Pałac Branickich w Białymstoku (dziedziniec)
Podlaskie - Knyszyn - Kalinówka Kościelna - Kościół św. Anny 20110925 02.JPG
Autor: Krzysztof Kundzicz, Licencja: CC BY-SA 3.0
Kościół pw. św. Anny w Kalinówce Kościelnej, gmina Knyszyn, podlaskie
Stawiski Herb.svg
Autor: User:Guziec, Licencja: CC BY 2.5
Herb Stawisk
Drohiczyn, Kościół Franciszkanów pw. Wniebowzięcia NMP.jpg
Autor: Proch, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Drohiczyn, Kościół Franciszkanów pw. Wniebowzięcia NMP (budowa: 1682-1715) z ołtarzem głównym z 1762, zbudowany w miejscu kościoła z 1400 fundacji wojewody Mikołaja Nasuty
Church of Saint John the Baptist and Saint Stephen in Choroszcz 1.jpg
Autor: Happa, Licencja: CC BY 3.0
Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Stefana - widok od strony rynku
Bielsk Podlaski Michael Archangel Orthodox Church.jpg
Autor: Agondek, Licencja: CC BY-SA 4.0
Cerkiew pw. Michała Archanioła, Bielsk Podlaski
Zespół klasztorny benedyktynek.jpg
Autor: H.Potapowicz, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Zespół klasztorny benedyktynek w Drohiczynie
- kościół klasztorny benedyktynek p.w. Wszystkich Świętych, mur., 1734-1738, 1929-1930
Losice kosciol.jpg
Autor: Rrudzik, Licencja: CC BY-SA 4.0
Łosice. Kościół p.w. św. Zygmunta Króla i Męczennika.
Kościół św. Józefa i Antoniego w Boćkach1.JPG
Autor: jdx, Licencja: CC BY-SA 3.0
Kościół św. Józefa Oblubieńca i św. Antoniego z Padwy w Boćkach.
Węgrów kościół Wniebowzięcai NMP2;karen north.JPG
Autor: Karen north, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
zespół kościoła par. p.w. Wniebowzięcia NMP i śś. Piotra i Pawła, Rynek, Węgrów, XVI-XVIII:
  • kościół
  • 2 dzwonnice
  • brama
  • ogrodzenie z bramką
Podlasie Historia.png
Autor: Ventic, Licencja: CC BY-SA 4.0
Podlasie historyczne a późniejsze jednostki podziału administracyjnego
Mordy - zespół kościoła par. - kościół p.w. św. Michała Archanioła MK2.jpg
Autor: Michał Kicman, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Mordy - kościół p.w. św. Michała Archanioła w Mordach z 1738r., widok od ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego
2013 25 Piłsudskiego Street in Tykocin - 02.jpg
Autor: Jolanta Dyr, Licencja: CC BY-SA 3.0
ul Piłsudskieko 25 w Tykocinie
POL Mordy COA.svg
Autor: Hiuppo, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Mordy coat of arms
Lewkowo Stare cerkiew Piotra i Pawła 13.07.2009 p2.jpg
Autor: Przykuta, Licencja: CC BY-SA 4.0
Cerkiew Piotra i Pawła we wsi Stare Lewkowo, gmina Narewka, woj. podlaskie
Kleszczele Cerkiew Zasniecie front-side view.jpg
Autor: Polimerek, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ten plik powstał przy wsparciu finansowym Wikimedia Polska, w ramach realizacji Uchwały Zarządu nr UZ 2009-23. (Zgłoś swój projekt!)
Rajgród, zespół dworski Opartowo (dwór - widok z tyłu).JPG
Autor: Bazie, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Rajgród Opartowo - zespół dworski: dwór, mur., kon. XIX w. (zabytek nr 230 z 05.09.1986)
Drohiczyn-cerkiew-01.jpg
Autor: Grzegorz W. Tężycki, Licencja: CC BY-SA 4.0
Cerkiew pw. św. Mikołaja w Drohiczynie.
Julian-Ursyn-Niemcewicz.jpg
Julian Ursyn Niemcewicz
Podlaskie - Narewka - Narewka - Adama Mickiewicza 58 - Cerkiew św. Mikołaja - Cerkiew - BokNW;daleko.JPG
Autor: Krzysztof Kundzicz, Licencja: CC BY-SA 3.0
Cerkiew św. Mikołaja, Adama Mickiewicza 58, Narewka, gm. Narewka, podlaskie
Commons-logo.svg
The Wikimedia Commons logo, SVG version.
Twierdza Osowiec. Fort I-tunel zach..JPG
Autor: Henryk Borawski, Licencja: CC BY 3.0
Twierdza Osowiec. Fort I (Centralny. Brama - tunel zachodni)
Ciechanowiec - kościół pw. Trójcy Przenajświętszej.JPG
Autor: Adam-dalekie-pole, Licencja: CC BY-SA 3.0
Kościół ten znajduje się przy Plac Ks. K. Kluka. Jest to barokowy kościół wzniesiony z fundacji Franciszka Maksymiliana Ossolińskiego, podskarbiego w. Koronnego, może wg. projektu arch. Mateusza Osieckiego, budowany pod kierunkiem Jana Krzysztofa Adriana Kluka (ojciec Jana Krzysztofa Kluka), staraniem syna fundatora Tomasza Ossolińskiego ukończono i konsekrowano w 1739 r. Katalog zabytków sztuki podaje datę wzniesienia na lata 1732-1737. Inne źródła daty 1737-1739, 1736-1739, 1731-1737. Pewnym jest, iż na osi fasady znajduje się kamienny portal uszakowy (rekonstruowany po 1945 r.) z datą 1737 w nadprożu, ze zwieńczeniem pokrytym płaskim reliefem ornamentu regencyjnego, ponad nim nisza; w drugiej kondygnacji wielkie okno zamknięte odcinkowo, pod nim kartusz z herbami fundatorów: Topór – Franciszka Maksymiliana Ossolińskiego i Prus III – jego drugiej żony Katarzyny z Jabłonowskich.
Podlaskie - Bielsk Podlaski - Bielsk Podlaski - Kościelna 4A - Bazylika 02.JPG
Autor: Krzysztof Kundzicz, Licencja: CC BY-SA 3.0
Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja w przy ul. Kościelnej 4A w Bielsku Podlaskim
Ryszard Kaczorowski Katyn Russia April10 2009 Fot Mariusz Kubik 01.JPG
Autor: Mariusz Kubik, Licencja: CC BY 3.0
Ryszard Kaczorowski (1919-2010), Polish politician
Książnica Podlaska.JPG
Autor: Nefmm, Licencja: CC BY-SA 3.0
Budynek Książnicy Podlaskiej w Białymstoku przy ul. Kilińskiego 16, dawna loża masońska
POL gmina Szepietowo COA.svg
Gmina Szepietowo coat of arms
Rudka powiat bielsk.jpg
Autor: Lotek70, Licencja: CC0
pałac Rudka
Wysmaz chrzciciel fc23.jpg
Autor: Fczarnowski, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela w Wysokiem Mazowieckiem
Poland Suraż.jpg
Autor: Wojsyl, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Suraż
Białystok - cerkiew prawosławna p.w. św. Mikołaja, 1846.jpg
Autor: Bogusław Bajko, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Dawny ratusz 1.JPG
Autor: Geociekawostki, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Zespół Klasztorny Bernardynów. Tykocin (2009).JPG
Autor: Gumisza, Licencja: GFDL
Zabytkowy Pobernardyński Zespół Klasztorny - obecnie Dom Pomocy Społecznej
Kleszczele kosciol katolicki front-side view.jpg
Autor: Polimerek, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ten plik powstał przy wsparciu finansowym Wikimedia Polska, w ramach realizacji Uchwały Zarządu nr UZ 2009-23. (Zgłoś swój projekt!)
Wikimedia Community Logo.svg
Logo społeczności Wikimedia. Proszę zauważyć, że w przeciwieństwie do większości logotypów związanych z ruchem Wikimedia, to logo nie jest zarejestrowane jako znak towarowy.
Białystok Świętojańska 15A fabryka.JPG
Autor: Pacyfa, Licencja: CC BY-SA 4.0
Białystok - budynek fabryki pluszu z XIX w., obecnie galeria handlowa (ul. Świętojańska 15A)
Cerkiew w Sakach front side view.jpg
Autor: Polimerek, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ten plik powstał przy wsparciu finansowym Wikimedia Polska, w ramach realizacji Uchwały Zarządu nr UZ 2009-23. (Zgłoś swój projekt!)
Choroszcz, Branicki-palaco.JPG
Autor: Przemysław Wierzbowski, Licencja: CC BY-SA 3.0
Pałac Branickich w Choroszczy
POL Suwałki COAII.svg
Herb Mista Suwałk
1900-ca-bialystok-marketplace.jpg
Bialystok (Poland) market place
Augustów rynek kamienica 18.07.2009 p.jpg
Autor: Przykuta, Licencja: CC BY-SA 4.0
kamienica przy rynku w Augustowie
Zespół klasztorny karmelitów w Bielsku Podlaskim 02.jpg
Autor: jdx, Licencja: CC BY-SA 3.0
Dawny zespół klasztorny karmelitów w Bielsku Podlaskim.
Tykocin, kościół Świętej Trójcy (2).jpg
Autor: mk, Licencja: CC BY 2.5
Tykocin - fasada kościoła, obecnie parafialnego p.w. Św. Trójcy w zespole klasztornym misjonarzy (zabytek nr 114 (120) z 30.04.1958)
Coat of Arms of Biaroza, Belarus.svg
Herb Berezy (dawniej: Bereza Kartuska), Białoruś
Information icon4.svg
An i icon for templates and the like
Nowoberezowo - Cerkiew św. Apostoła Jana Teologa.JPG
Autor: Robert Wielgórski, Licencja: CC BY-SA 3.0
Nowoberezowo - Cerkiew św. Apostoła Jana Teologa, woj. podlaskie
Białystok, budynek murowany z XVIII w. (tzw. pałacyk gościnny Branickich, ob. USC Pałac Ślubów, ul. Kilińskiego 6, 1771, 03.JPG
Autor: Historyczka, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Białystok, budynek murowany z XVIII w. (tzw. pałacyk gościnny Branickich, ob. USC Pałac Ślubów, ul. Kilińskiego 6
Tykocin - dawna rezydencja ekonomiczna - ndx - 3.JPG
Autor: Nexusdx, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Tykocin, ul. 11 Listopada 8 - dawna rezydencja ekonomiczna, obecnie szkoła (zabytek nr 121 z 10.05.1958)
Orla - Church of St. Michael 03.jpg
Autor: Yarl, Licencja: CC BY-SA 3.0
Cerkiew św. Michała w Orli.
POL Zabłudów COA (IV - 14 - 90).svg
Herb Zabłudowa na podstawie wypisu z Ksiąg Miejskich Magdeburii Zabłudowskiej z 1750 roku; jeleń skaczący. UCHWAŁA NR IV/14/90 RADY GMINY I MIASTA W ZABŁUDOWIE z dnia 21 sierpnia 1990r w sprawie herbu Miasta Zabłudowa
Sokoly Wniebowziecia fc01.jpg
Autor: Fczarnowski, Licencja: CC BY-SA 3.0
Sokoły, woj. podlaskie - kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP
POL Międzyrzec Podlaski COA.svg
Herb Międzyrzeca Podlaskiego
Podlaskie - Bielsk Podlaski - Bielsk Podlaski - Cmentarz miejski - Cerkiew Trójcy 01.JPG
Autor: Krzysztof Kundzicz, Licencja: CC BY-SA 3.0
Cerkiew cmentarna pod wezwaniem Świętej Trójcy na cmentarzu komunalnym w Bielsku Podlaskim
Podlaskie - Narew - Narew - Poniatowskiego 27 - Cerkiew Podwyższenia Krzyża - Cerkiew - Front;bokS.JPG
Autor: Krzysztof Kundzicz, Licencja: CC BY-SA 3.0
Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego, Poniatowskiego 27, Narew, gm. Narew, podlaskie
Parafia Św. Cyryla i Metodego 0095.JPG
Autor: Stormbringer76, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kościół parafialny Świętych Cyryla i Metodego
Augustow July 2013 35.JPG
Autor: myself (User:Piotrus), Licencja: CC BY-SA 3.0
WiktionaryPl nodesc.svg
(c) Wikimedia Foundation, CC BY-SA 3.0

The logo for the Polish language Wiktionary without "Wolny, wielojęzyczny Wikisłownik" ("Free, multilingual, Wiktionary")

.
Cerkiew w Topolanach front side 2.jpg
Autor: Polimerek, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ten plik powstał przy wsparciu finansowym Wikimedia Polska, w ramach realizacji Uchwały Zarządu nr UZ 2009-23. (Zgłoś swój projekt!)
Death of Sigismund Augustus at Knyszyn.JPG
Śmierć Zygmunta Augusta w Knyszynie
label QS:Len,"Death of Sigismund Augustus at Knyszyn"
label QS:Lpl,"Śmierć Zygmunta Augusta w Knyszynie"
POL gmina Michałowo COA.svg
Herb gminy miejsko-wiejskiej Michałowo.
Czyże - Church of St. Kosma and Damian.jpg
Autor: Yarl, Licencja: CC BY-SA 3.0
Cerkiew św. Kosmy i Damiana na cmantarzu prawosławnym w Czyżach.
Basilica in Augustow 02.JPG
Autor: Witia, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Drohiczyn 2.JPG
Autor: Bladyniec, Licencja: CC BY-SA 3.0
Widok na Drohiczyn znad Bugu.
Podlaskie - Bielsk Podlaski - Bielsk Podlaski - Mickiewicza 45 - Ratusz 02.JPG
Autor: Krzysztof Kundzicz, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ratusz przy ulicy Mickiewicza 45 w Bielsku Podlaskim, gmina Bielsk Podlaski, podlaskie.
Poland Dolistowo church.jpg
Autor: Wojsyl, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Dolistowo Stare, kościół św. Wawrzyńca (1789)
Podlasie.png
Autor: Poznaniak, Licencja: CC BY-SA 3.0
Położenie województwa podlaskiego I Rzeczypospolitej na tle współczesnego podziału administracyjnego
Disambig.svg
Symbol wieloznaczności