Podole

Podole
Herb
Herb
Położenie Podola
Państwa

 Ukraina,
 Mołdawia

Stolica

Kamieniec Podolski

Ważniejsze miasta

Winnica, Chmielnicki (do 1954 Płoskirów), Humań

Podole właściwe (woj. podolskie) przed 1664
Podole ukrainne (woj. bracławskie) w 1648

Podole (łac. Podolia, ukr. Поділля, Podilla, ros. Подолье, Podolje, rum. Podolia, tur. Podolya) – kraina historyczna i geograficzna (Wyżyna Podolska) na terytorium Ukrainy i Mołdawii, położona nad północnymi dopływami środkowego Dniestru (Zbrucz, Smotrycz, Uszyca i in.) i w górnym biegu rzeki Boh.

Główne miasta: Kamieniec Podolski, Chmielnicki (do 1954 roku Płoskirów), Winnica.

Historia

Podole zamieszkane było już w czasach prehistorycznych. W neolicie zasiedlała go m.in. ludność kultury pucharów lejkowatych, kultury amfor kulistych, kultury trypolskiej. W epoce brązu było zamieszkane m.in. przez kulturę czarnoleską.

X-XIII wiek

Według Powieści minionych lat obszary pomiędzy Bohem i Dniestrem zamieszkiwały w X wieku słowiańskie plemiona Tywerców i Uliczów.

Od XIII wieku na obszarze późniejszego Podola zarysował się podział wzdłuż rzeki Uszycy na Poboże na wschodzie i Podniestrze na zachodzie, które zwane było też Poniżem (Poniziem). W połowie XII wieku część wschodnia (Międzybóż, Bożsk, Kotielnica) podlegała księstwu kijowskiemu, a następnie cały obszar Podola wszedł w krąg wpływów księstwa halicko-włodzimierskiego, jednak część północna, w toku nieustannych walk wewnętrznych, wykazywała związki z Wołyniem.

Panowanie polskie i litewskie

W wyniku bitwy nad Sinymi Wodami w latach 60. XIV wieku weszło w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zachodnie Podole Kazimierz III Wielki podporządkował Polsce. Niedługo po śmierci króla utworzona została katolicka diecezja podolska ze stolicą w Kamieńcu Podolskim. Region wzbudzał również zainteresowanie Węgier. Do 1393 r. rządzili Podolem jako lennicy Polski książęta Koriatowicze. Później na chwilę było pod kontrolą księcia Witolda do 1395 roku, gdy król Władysław Jagiełło nadał je w lenno Spytkowi z Melsztyna.

Po śmierci Spytka z Melsztyna w bitwie nad Worsklą w 1399 roku, do 1402 roku Podole posiadał jako lenno brat Jagiełły książę Świdrygiełło, który jednak je porzucił i zbiegł do Krzyżaków, chcąc walczyć po ich stronie o władzę w Wielkim Księstwie Litewskim przeciwko Witoldowi. W związku z tym w latach 1402–1411 na podstawie unii wileńsko-radomskiej Podole było ponownie w rękach polskich. Po stłumieniu buntu stronników Świdrygiełły, w 1402 roku otrzymał Podole Piotr Szafraniec. W 1411 roku otrzymał je w dożywocie książę Witold. W 1412 roku doszło w Lubowli do zawarcia przymierza między Władysławem Jagiełłą i Zygmuntem Luksemburskim, którzy postanowili, że Ruś Halicka i Podole mają pozostać przy Polsce do śmierci obu władców i przez następnych piętnaście lat, licząc od śmierci jednego z nich, a sprawę dalszej przynależności tych ziem postanowiono powierzyć w przyszłości polsko-węgierskiemu sądowi polubownemu.

W wystawionym w Jedlni przy­wile­ju Władysław Jagiełło nadał szlachcie podolskiej przy­wile­je, któ­re zrów­ny­wały ją w prawach ze szlachtą polską i tym samym poprawiały jej sy­tu­ację praw­ną[1]. By­ło to jednocześnie sygnałem, że pamiętano o tym, iż Podole by­ła pod panowaniem Witolda tylko do je­go śmierci, a potem miała wró­cić pod władanie polskie[1]. Wy­korzystu­jąc zamieszanie na Litwie w 1430 roku po śmierci księcia Witolda Kiejstutowicza, szlachta podolska pod wodzą bisku­pa kamie­nieckiego Paw­ła z Bojań­czyc, Hryćka z Kierde­jowicz, Jana Kru­szy­ny z Galowa i braci Te­odory­ka, Michała i Michała Muży­ły Bu­czackich prze­jęła władzę w stołecz­nym Kamień­cu, usu­nęła litew­skie­go starostę Jana Dow­girda i opowiedziała się za przyłączeniem zachodniego Podola do Królestwa Polskiego, co zaaprobowała rada królewska, która, wbrew stanowisku króla Władysława Jagiełły, wysłała polskie wojska na Podole[2]. Wkrótce doprowadziło to do kontrakcji wielkiego księcia litewskiego Świdrygiełły, który zdobył Krzemieniec, Olesko, Zbaraż, ale nie zdołał opanować Smotrycza i Kamieńca Podolskiego[1]. Rządy polskie ostatecznie ustabilizowały się na Podolu od 1432 roku, gdy po zamachu stanu na Litwie nowy wielki książę litewski Zygmunt Kiejstutowicz potwierdził oddanie Podola Koronie Polskiej.

W roku 1434 utworzono województwo podolskie ze stolicą w Kamieńcu Podolskim. W 1448 roku Michał Bolesław Zygmuntowicz, syn wielkiego księcia litewskiego Zygmunta Kiejstutowicza, zbiegł do chana krymskiego i doprowadził do najazdu tatarskiego na Podole. W roku następnym Tatarzy ponownie zniszczyli tę ziemię, starając się ją zagarnąć na rzecz swego litewskiego sprzymierzeńca.

Wyprawa królewicza Jana Olbrachta, przygotowywana przeciw Turkom w 1487 roku, została zmuszona do zwrócenia się przeciwko Tatarom zawołżańskim, których Turcja wysłała przeciwko Polsce. Królewicz Olbracht pobił ich 8 września w bitwie pod Kopystrzyniem[2].

Z rąk Jagiellonów prawa miejskie otrzymały m.in. Kamieniec Podolski, Smotrycz, Jarmolińce, Latyczów, Chmielnik, Winnica, Jagielnica, Czortków, Bar, Czarny Ostrów, Płoskirów, Bracław i Pohrebyszcze. Wschodnie Podole zostało zorganizowane w województwo bracławskie ze stolicą w Bracławiu i głównym miastem Winnicą.

W Królestwie Polskim

Mapa Podola z 1571 r.

Po unii lubelskiej (1569) Podole znalazło się całkowicie w składzie Korony Królestwa Polskiego, w wyniku inkorporacji wschodniej jego części, czyli województwa bracławskiego, tzw. Podola ukrainnego. Podole obejmowało w przybliżeniu województwa podolskie i bracławskie.

W granicach Korony znacząco rozwijały się miasta. W XVI i XVII wieku przy granicy z Mołdawią zostały założone miasta Mohylów Podolski, Jampol, Kamionka i Rybnica. Wazowie nadali prawa miejskie m.in. miejscowościom Szarogród, Dunajowce, Międzybóż, Tetyjów, Lipowiec, Derażnia i Borszczów, a za sprawą generała ziem podolskich Walentego Aleksandra Kalinowskiego i jego syna Marcina rozwijały się miasta wschodnich krańców Podola w tym Tulczyn, Targowica i Humań. Rozbudowywano też królewskie miasta Winnicę i Kamieniec Podolski.

Przez Podole wiódł szlak czarny, którym Tatarzy najeżdżali Polskę. Na Podolu Polacy toczyli boje, często zwycięskie, z najazdami tatarskimi, tureckimi, kozackimi, a później także rosyjskimi.

Kamieniec Podolski, stolica Podola, w XVII w.

W 1606 polskie wojska dowodzone przez Stanisława Żółkiewskiego pokonały Tatarów w bitwie nad Udyczem. W 1633 Polacy pod wodzą hetmana Stanisława Koniecpolskiego zwyciężyli Turków w bitwie pod Paniowcami.

Wielkie szkody wyrządziło powstanie Chmielnickiego. Doprowadziło do wyludnienia Podola, o czym świadczy lustracja dóbr królewskich z 1662 roku, która wykazała, że na 159 osad aż 109 było niezamieszkanych (68%)[3]. W 1652 Kozacy popełnili masowy mord polskich jeńców pod Batohem.

W czasie potopu szwedzkiego w 1657 Polacy pokonali w bitwie pod Czarnym Ostrowem wojska siedmiogrodzkie. Przed elekcją na króla Polski na Podolu walczył hetman Jan Sobieski. W 1671 poprowadził Polaków do zwycięstw nad Tatarami w bitwach pod Bracławiem i pod Kalnikiem.

Plan twierdzy Okopy Świętej Trójcy z XVII w.

Po wybuchu wojny polsko-tureckiej w 1672 roku na Podole wkroczyła armia turecka i zdobyła Kamieniec Podolski, w wyniku czego podpisano pokój w Buczaczu w 1672 roku, na podstawie którego Podole wraz z Kamieńcem Podolskim znalazło się we władaniu Imperium Osmańskiego i znajdowało się w jego granicach przez 27 lat. Sejm nie ratyfikował pokoju buczackiego co spowodowało, że nadal trwały działania wojenne, na skutek których część Podola wróciła do Polski w 1673 po bitwie pod Chocimiem i Żurawnem, co usankcjonował rozejm w Żurawnie (1676). Polacy pod wodzą królewicza Jakuba Ludwika Sobieskiego oblegali Kamieniec w 1687 roku. W 1692 z inicjatywy hetmana Stanisława Jana Jabłonowskiego rozpoczęto budowę twierdzy Okopy Świętej Trójcy. W 1694 Polacy odnieśli zwycięstwo nad liczniejszą armią turecką w bitwie pod Uścieczkiem. Po pokoju w Karłowicach w 1699 roku całe Podole powróciło do Korony.

Po powrocie do Polski nastąpił okres stabilizacji i odbudowy. Prawa miejskie otrzymały m.in. Okopy, Letniowce, Hajsyn, Ilińce, Zaleszczyki, Orełgród, Józefgród i Zwinogródka.

W drugiej połowie XVIII w. Podole było miejscem tragicznych wydarzeń w historii Rzeczypospolitej. W 1764 Rosjanie oblegali Kamieniec Podolski, jednakże skuteczną obroną dowodził Michał Kuczyński. W Barze 29 lutego 1768 została zawiązana konfederacja barska, po czym na zachodnim Podolu miały miejsce obrona Baru w 1768 i obrona Okopów Świętej Trójcy w 1769 przed Rosjanami. Na wschodnim Podolu w 1768 Kozacy przeprowadzili rzeź humańską, w której śmierć poniosły tysiące Polaków i Żydów. W I rozbiorze Polski w 1772 zachodni skrawek regionu z Czortkowem przejęła Austria, reszta po II rozbiorze (1793) została włączona do Imperium Rosyjskiego jako gubernia podolska. Rok wcześniej położone na wschodnim krańcu Podola miasteczko Targowica zapisało się w historii jako rzekome miejsce zawiązania konfederacji targowickiej.

W 1783 Antoni Protazy Potocki założył w Winnicy Kompanię Handlową Polską. W 1787 w Tulczynie został założony jeden z najstarszych teatrów w Polsce. Kolejny polski teatr powstał już po rozbiorach w 1798 w Kamieńcu Podolskim.

Pod zaborami

Stare Miasto w Kamieńcu Podolskim ok. 1906 r.

W 1809 polscy powstańcy stoczyli bitwę pod Zaleszczykami z zaborcą austriackim. W rosyjskiej części Podola działały polskie oddziały partyzanckie w czasie powstania listopadowego. W 1831 Polacy stoczyli z zaborcą bitwę pod Daszowem. W 1848 podobne działania występowały po stronie austriackiej. W 1897 największymi miastami Podola były Kamieniec Podolski, Humań, Winnica, Bałta, Płoskirów i Mohylów Podolski.

II Rzeczpospolita i ZSRR

Zaleszczyki w II Rzeczypospolitej

W 1919 Polska odzyskała kontrolę nad zachodnim Podolem. Utworzono tu okręg podolski ze stolicą w Kamieńcu Podolskim. W trakcie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 Polacy odnieśli na Podolu zwycięstwa w bitwach o Latyczów i Koziatyn. Po wytyczeniu granicy na rzece Zbrucz od 1921 część zachodnia Podola z Czortkowem, Borszczowem i Zaleszczykami znalazła się w obrębie województwa tarnopolskiego Polski.

W latach 1937–1938 przeprowadzono operację polską NKWD, której ofiarami byli Polacy zamieszkali m.in. w radzieckiej części Podola. Włączenie Podola Zachodniego do Związku Sowieckiego było skutkiem najazdu na Polskę 17 września 1939 roku. W latach 1941–1944 Podole znalazło się pod okupacją niemiecką i rumuńską (administrowane w ramach tzw. Transnistrii).

Obecnie niemal całe Podole wchodzi w skład Ukrainy, należy do niego jednak też północna część Naddniestrza.

Granice Podola

Raszków na Podolu, widziany zza Dniestru z Besarabii

Najdalszy południowy zasięg Podola wyznaczał w latach 40. XV wieku zamek Karaul (Karawul) nad Dniestrem, wraz z zamkami Czarnogrodem u ujścia Dniestru i Chadżybejowem (Chadźibejem) nad Morzem Czarnym, nadanym w 1442 roku w dożywocie kasztelanowi i staroście kamienieckiemu Teodorykowi z Buczacza. Wybrzeże Morza Czarnego nie stało się jednak południową rubieżą Podola i od 2. poł. XV wieku południową granicą Podola koronnego była już rzeka Dniestr, wschodnią granicą rzeka Murachwa (od strony Podola litewskiego, późniejszego województwa bracławskiego). Zachodnia granica biegła w przybliżeniu wzdłuż dolnego biegu rzeki Strypy (od ujścia do Dniestru do okolic Jazłowca), następnie równoleżnikowo do Zbrucza i wzdłuż średniego biegu tej rzeki. Granica północna (z Wołyniem i Kijowszczyzną) podążała w przybliżeniu tzw. Czarnym Szlakiem tatarskim (wododziałem Słuczy i Bohu).

Z Podolem sąsiadują Ruś Czerwona z Pokuciem na zachodzie, Wołyń i Ukraina na północy, Zaporoże na wschodzie, Jedysan na południowym wschodzie i Besarabia na południowym zachodzie.

Kamieniec Podolski jest położony na Wyżynie Podolskiej 48°40′56″N i 26°34′57″E.

Warunki naturalne

Smotrycki kanion w Kamieńcu Podolskim

Budowa geologiczna

Stare miasto w Kamieńcu leży na owalnym płaskowyżu o powierzchni 120 ha, otoczonym głębokim, skalistym wąwozem rzeki Smotrycz. W wysokich zboczach głęboko wciętej doliny leżą poziomo gruboławicowe szare wapienie, które powstały w płytkim, ciepłym morzu. W wapieniach występują szczątki szkieletów fauny. Szczególnie liczne są koralowce, widoczne na zwietrzałych powierzchniach skał. Skały te zaliczono do górnego syluru (ludlow) wykształconego tu w facji wapiennej. Wyżyna Podolska zbudowana jest z prekambryjskich granitów i gnejsów, przykrytych płytowo zalegającym kompleksem skał mezozoicznych i kenozoicznych. Powierzchnia falista i pagórkowata, silnie rozczłonkowana głębokimi dolinami rzek o charakterze jarów.

Gleby

Na Podolu glebę stanowi czarnoziem, bardzo urodzajny, miejscami z domieszką większej lub mniejszej ilości piasku i gliny. Podole można rozdzielić na dwie części: południową, posiadającą glebę czarną, tłustą, bez dodatku piasku lub też z domieszką takowego; urodzaje tu bywają wielkie w czasie lat wilgotnych, ale też często ulegają suszom. Druga część pagórkowata, poprzerzynana rzeczkami i strumieniami, pokryta lasami, posiada albo czysty czarnoziem, albo też z domieszką piasku lub gliny. Czysty czarnoziem po lewej stronie Bohu i w powiatach zachodnich i południowo-zachodnich, a także nad Dniestrem, gliniasty zaś po prawej stronie Bohu, szczególnie w pow. latyczowskim i lityńskim. Piaski spotykają się tylko około Winnicy i Sawrania. Praca na roli stanowi główny przedmiot zajęcia mieszkańców Podola.

Klimat

Na terenie Podola panuje klimat umiarkowanie kontynentalny z ciepłym latem, łagodną zimą i dostateczną ilością opadów. Wysokość słońca nad horyzontem w czerwcu w południe osiąga 63-65°, w grudniu 16-18°. Długość dnia zmienia się od 8 do 16,5 godzin. Podole jest położone w głębi kontynentu, dlatego na jego klimat mają wpływ masy powietrzne, które przynoszą suchą pogodę. Wiosną i na początku jesieni przenika arktyczne powietrze, które przynosi nagłe ochłodzenie się powietrza.

Wody podziemne i gruntowe

10 km poniżej Kamieńca Podolskiego znajduje się „Smotrycki kanion”, którego wapienne brzegi sięgają 50 m wysokości. Na Podolu znajduje się bardzo mała liczba jezior naturalnych. Na południu znajduje się Dniestrowski zbiornik retencyjny. Tworzone są sztuczne stawy i zbiorniki dla hodowli ryb i pracy wodociągów. Największa liczba źródeł mineralnych znajduje się w okolicach Satanowa, Kamieńca Podolskiego i Połonnego.

Szata roślinna i zwierzęca

Najliczniejszą grupą wśród roślin są leśne i stepowe. Większą część współczesnych lasów zajmują lasy liściaste – grabowe i dębowe. Stepowa szata roślinna w naturalnym wyglądzie zachowała się tylko przy rzekach Smotrycz i Dniestr. Rozległe stepy teraz są całkowicie wykorzystywane przez rolnictwo. Od pradawnych czasów aż po dzień dzisiejszy na terenie Podola mieszkańcy uprawiają też pszenicę, burak cukrowy, żyto, kukurydzę, jęczmień, owies, proso, grykę, słonecznik, konopie i len. Lasy są zamieszkane przez lisy, sarny, łosie, dziki, kuny leśne, wiele gatunków ptaków. Istnieje kilka gatunków gadów. Wśród dolin rzecznych są rozpowszechnione skowronki. Zbiorniki wodne są zamieszkane przez szczupaki, karpie, okonie, leszcze, sumy i płocie. W rolnictwie rozpowszechnione są bydło, świnie, owce, konie, kozy, króliki, kury, gęsi, kaczki i indyki.

Zanieczyszczenie środowiska

Jednym z problemów ekologicznych jest zanieczyszczenia wody. Wiele fabryk wykorzystuje wodę dla potrzeb gospodarczych. Dlatego główne źródła zanieczyszczeń to ścieki fabryczne i odpady komunalne. Na obszarach wiejskich głównymi zanieczyścicielami są gospodarstwa wiejskie.n Zanieczyścicielami powietrza są przede wszystkim przedsiębiorstwa przemysłowe i środki transportu. Corocznie wyrzucają one do powietrza ponad 700 tys. t szkodliwych substancji. Większość ich wyłapują i dezynfekują, ale i tak do atmosfery dostaje się dużo nieoczyszczonego kurzu i gazów.

Ochrona środowiska

Jednym ze środków w zakresie ochrony przyrody jest tworzenie obszarów chronionych, które obejmują botaniczne, zoologiczne, geologiczne i hydrologiczne obiekty. Wśród nich botaniczny rezerwat “Paniwecka dacza”, gdzie rośnie 12 gatunków roślin, wymienionych w “Czerwonej księdze Ukrainy”. Na terenie Podola położony jest Park Narodowy “Podolskie Towtry”. Ważną rolę w poprawie żyzności gleby odgrywa wykorzystanie gleboochronnych technologii. Składają się one z następujących po sobie działań w ciągu roku. Stosowanie tych technologii pozwala zwiększyć objętość wody stopu i deszczu na 80%. To znacznie zmniejsza wynoszenie składników pokarmowych z gleby. Najbardziej skutecznym sposobem walki z erozją gleby jest sadzenia lasów.

Kultura

Na Podolu była rozpowszechniona tradycja malowania na płótnie długich ikonostasów (o długości do 5 m). Kolekcję tych ikonostasów posiada Muzeum Ukraińskich Ikon Domowych, które jest częścią Kompleksu Historyczno-Kulturalnego „Zamek Radomyśl”[4].

Polacy na Podolu

Łuk triumfalny dla Stanisława Augusta Poniatowskiego w Kamieńcu Podolskim, wzniesiony z okazji wizyty króla w 1781

Podole zajmuje ważne miejsce w polskiej historii i kulturze. W przedrozbiorowej Polsce było regionem o kluczowym znaczeniu strategicznym z racji na urodzajne gleby (Polska bogaciła się na handlu zbożem) oraz sieć twierdz, broniących kraj przez najazdami Tatarów i Turków. Najważniejsza i najsłynniejsza z twierdz mieści się w stolicy regionu – Kamieńcu. Twierdza kamieniecka była nazywana bramą do Polski[5]. Opis oblężenia twierdzy przez Osmanów zawarł Henryk Sienkiewicz w Panu Wołodyjowskim. Kamieniec Podolski był jednym z dziesięciu miast, posiadających prawo wyboru króla w czasach wolnej elekcji i stanowił najważniejsze centrum kultury polskiej na południowo-wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej. Winnica i Płoskirów – dziś największe miasta Podola – były miastami królewskimi Korony Królestwa Polskiego. Na Podolu posiadłości miały polskie rody magnackie: Zamoyscy, Radziwiłłowie, Ostrogscy, Potoccy, Koniecpolscy, Lubomirscy, Sieniawscy, Czartoryscy. W Barze 29 lutego 1768 została zawiązana konfederacja barska.

Współcześnie Polacy wciąż zamieszkują Podole – zarówno po ukraińskiej, jak i mołdawskiej stronie granicy. Rybnica jest jednym z głównych skupisk Polaków w Mołdawii. W obwodzie winnickim Ukrainy według spisu powszechnego z 2001 roku mieszka 3794 Polaków. W obwodzie chmielnickim, którego środkowa i południowa część leżą na Podolu mieszka 23 005 Polaków.

Pałac Krasińskich w Dunajowcach w XIX w. na rys. Napoleona Ordy
Dom Nowińskiego w Winnicy, w którym w 1920 gościł Józef Piłsudski

Polacy urodzeni na Podolu

Zamki

Pałace

Kościoły

Miasta

Największe miasta na Podolu współcześnie:

MiastoPopulacja
(2014)[6]
Państwo
(2016)
Jednostka administracyjna
(2016)
1.Winnica372 116Ukrainaobwód winnicki
2.Chmielnicki (Płoskirów)266 612Ukrainaobwód chmielnicki
3.Kamieniec Podolski102 254Ukrainaobwód chmielnicki
4.Humań86 621Ukrainaobwód czerkaski
5.Perwomajsk (Bohopol)[a]66 687Ukrainaobwód mikołajowski
6.Rybnica47 949Mołdawia/Naddniestrzerejon Rybnica
7.Żmerynka35 354Ukrainaobwód winnicki
8.Mohylów Podolski31 832Ukrainaobwód winnicki
9.Czortków29 662Ukrainaobwód tarnopolski
10.Chmielnik28 275Ukrainaobwód winnicki
11.Hajsyn25 879Ukrainaobwód winnicki
12.Koziatyn24 180Ukrainaobwód winnicki
13.Ładyżyn22 783Ukrainaobwód winnicki
14.Kalinówka19 226Ukrainaobwód winnicki
15.Bałta (Józefgród)[b]19 082Ukrainaobwód odeski
16.Zwinogródka17 771Ukrainaobwód czerkaski
17.Watutine17 278Ukrainaobwód czerkaski
18.Gródek16 741Ukrainaobwód chmielnicki
19.Bar16 380Ukrainaobwód winnicki
20.Dunajowce16 232Ukrainaobwód chmielnicki
21.Tulczyn15 845Ukrainaobwód winnicki
22.Hajworon15 087Ukrainaobwód kirowohradzki
23.Talne14 160Ukrainaobwód czerkaski
24.Żaszków14 146Ukrainaobwód czerkaski
25.Tetyjów13 270Ukrainaobwód kijowski
26.Berszad13 098Ukrainaobwód winnicki
27.Hniwań12 577Ukrainaobwód winnicki
28.Niemirów11 861Ukrainaobwód winnicki
29.Ilińce11 360Ukrainaobwód winnicki
30.Jampol11 329Ukrainaobwód winnicki

Uwagi

  1. Częściowo położony na Zaporożu i w Jedysanie.
  2. Częściowo położona w Jedysanie.

Przypisy

  1. a b c Janusz Kurtyka, Podole w średniowieczu i okresie nowożytnym: obrotowe przedmurze na pograniczu cywilizacji, [w:] tenże, Podole w czasach jagiellońskich. Studia i materiały, Kraków 2011
  2. a b Stanisław Szczur „Historia Średniowiecze” Wydawnictwo Literackie, Kraków 2002, ISBN 83-08-03273-7.
  3. Instytut Historii Sztuki <Krakau>[Hrsg.]: Sztuka Kresów Wschodnich: materiały sesji naukowej (2.1996), digi.ub.uni-heidelberg.de [dostęp 2016-09-26].
  4. Богомолець. О. „Замок-музей Радомисль на Шляху Королів Via Regia”. – Київ, 2013.
  5. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III.
  6. http://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2016/zb/06/zb_chnnu2016pdf.zip

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Zaleszczyki. Widok ogólny.jpg
Заліщики на початку ХХ ст.
Vinnytsia-orthodox-church-1.jpg
Autor: Håkan Henriksson (Narking), Licencja: CC BY 3.0
The main orthodox church in Vinnytsia, Ukraine
Poloniae finitimarumgue locarum descriptio.jpg
Autor: Wacław Grodecki, Poloniae finitimarumgue locarum descriptio, 1571, wyd. 2, Licencja: CC BY-SA 4.0
Wacław Grodecki, Poloniae finitimarumgue locarum descriptio (fragment) , 1571, wyd. 2, Biblioteka Narodowa, syg. ZZK 18611, domena publiczna
Чортків. Замок..jpg
Autor: Orestchortkiv, Licencja: CC BY-SA 4.0
To jest zdjęcie miejsca lub budynku wpisanego do Państwowego Rejestru Zabytków Nieruchomych Ukrainy pod numerem: 61-103-0024
Vedere spre Rascov Rabnita Transnistria din s. Vadul-Rascov (1).jpg
Autor: Alex Prodan md, Licencja: CC BY-SA 4.0
This is a photo of a natural heritage site in Moldova, id:
Sobanski Palace 8 Obodivka Ukraine.JPG
Autor: Андрій Стебелєв, Licencja: CC BY-SA 3.0
Sobanski Palace 8 Obodivka Ukraine
3. Брацлав (Костьол).jpg
Autor: Neovitaha777, Licencja: CC BY-SA 4.0
To jest zdjęcie miejsca lub budynku wpisanego do Państwowego Rejestru Zabytków Nieruchomych Ukrainy pod numerem: 05-230-0111
Ukraine-Podiliya.png
Autor: Alex Tora, Licencja: CC BY-SA 3.0
Поділля
61-208-0017 Kudryntsi Castle RB.jpg
Autor: Rbrechko, Licencja: CC BY-SA 4.0
To jest zdjęcie miejsca lub budynku wpisanego do Państwowego Rejestru Zabytków Nieruchomych Ukrainy pod numerem: 61-208-0017
Pułaski at Bar by Korneli Szlegel.PNG
Autor: Korneli Szlegel , Licencja: CC BY-SA 3.0
Pułaski at Bar by Korneli Szlegel
Пятничани ендокрин дисп.jpg
Autor: Косяк Антон (KEL), Licencja: CC BY-SA 3.0
Вінницький обласний клінічний ендокринологічний диспансер. Адміністрація: Фасад
Flag of Transnistria.svg
Flaga Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej (rewers), bez sierpa i młota
Rzeczpospolita.png
Autor: Halibutt, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Commonwealth of Both Nations at the peak of its strength. The areas marked with light pink were lost to:
  • Brandenburg in the treaties of Welawa and Bydgoszcz in 1657
  • Sweden and Brandenburg in the treaty of Oliwa in 1660
  • Muscovy in the Treaty of Andruszów in 1667
  • Muscovy in the Grzymułtowski's Peace Treaty of 1686
Kamianets-Podilskyi map 1691.jpg
An 1691 French map of the city of Kamianets-Podilskyi, located in western Ukraine.
Smatryč.jpg
Kaňon řeky Smatryč v Kam'janci Podilském
Verhivka Palace 3 Ukraine.JPG
Autor: Андрій Стебелєв, Licencja: CC0
Verhivka Palace 3 Ukraine
Польський ринок1906.jpg
Старе місто.Кам'янець-Подільський.: Старе місто.Польський ринок
Nemiya 07.JPG
Autor: Visem, Licencja: CC BY-SA 4.0
Школа у с. Немія
Chornomyn palace 11.JPG
Autor: Jbuket, Licencja: CC BY-SA 4.0
To jest zdjęcie miejsca lub budynku wpisanego do Państwowego Rejestru Zabytków Nieruchomych Ukrainy pod numerem: 05-232-0001
Nyrkow.jpg
Autor: Petro Vlasenko, Licencja: CC BY-SA 3.0
To jest zdjęcie miejsca lub budynku wpisanego do Państwowego Rejestru Zabytków Nieruchomych Ukrainy pod numerem: 61-220-0107
Софіївський-парк.jpg
Autor: Uk-Kamelot, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Sofiyivsky Park in Uman.
ZwaniecZamek.JPG
Autor: Tomasz Leśniowski, Licencja: CC BY-SA 3.0
Zamek w Żwańcu
Zalishchyky, Kasprowicz House.jpg
Autor: Haidamac, Licencja: CC BY-SA 4.0
To jest zdjęcie miejsca lub budynku wpisanego do Państwowego Rejestru Zabytków Nieruchomych Ukrainy pod numerem: 61-220-0014
Kamianets-Podilskyi-2007.jpg
Autor: Håkan Henriksson (Narking), Licencja: CC BY 3.0
Kamianets-Podilskyi Castle in Ukraine.
Dunajowce.jpg
Dunajowce. Pałac Krasińskich, kościół i klasztor pokapucyński.

Widok od strony drogi. Pałac dwukondygnacjowy z portykiem kolumnowym zwieńczonym schodkowym przyczółkiem oraz balkonem; z lewej strony w głębi budynki dawnego klasztoru oraz fragment kościoła z kopułą. Dat.: 19 Czerwca. Napis: Klasztor po Kapucynach; Dom Hr. Generała Krasińskiego w Dunajowcach tu urodził się Zygmunt Krasiński d. 23 Lutego 1811 ... [nieczytelne]; napis na podkładzie: Podole Dunajowce, - dom w którym urodził się Zyg. Krasiński. 1871-1873. Rys. ołówkiem podmalowany akwarelą. 20 x 27,4 cm.

Muzeum Narodowe, Kraków. III-r.a. 2959. (Teka Podole).
Kryvche castle.jpg
Autor: Vlasenko, Licencja: CC BY-SA 3.0
Castle, village Kryvche, Ukraine
61-212-0013 Zolotyi Potik Castle RB.jpg
Autor: Rbrechko, Licencja: CC BY-SA 4.0
To jest zdjęcie miejsca lub budynku wpisanego do Państwowego Rejestru Zabytków Nieruchomych Ukrainy pod numerem: 61-212-0013
Чернятинський парк 0.jpg
Autor: Мокрицький Павло, Licencja: CC BY-SA 3.0
This is a photo of a natural heritage site in Ukraine, id: 05-210-5022
Vinnytska Nemyriv Catholic church-2.jpg
Autor: Investigatio, Licencja: CC BY-SA 3.0
Костел св. Йосипа Обручника,1837 р. За радянських часів закритий, цілком перебудований під клуб. У 1990-х відновлений.