Poidło

Poidło, poidełko, pojnik, wodopój – naczynie lub miejsce związane z prowadzoną przez ludzi hodowlą zwierząt. Pozwala zaspokajać pragnienie zwierzętom hodowlanym, mającym ograniczoną możliwość poruszania się.

Znaczenie w hodowli

Samica bydła domowego przy poidle
Myszoskoczka korzystająca z poidełka
Poidło dla zwierząt leśnych

Początkowo zwierzęta hodowlane, jeśli ich pastwisko nie sąsiadowało z naturalnym ciekiem wodnym, prowadzono dwa razy dziennie do wodopoju, zwykle w to samo miejsce. Po wielu latach takiego użytkowania brzeg stawał się łagodnie pochyły i pozwalał zwierzętom młodym i dorosłym wchodzić do wody i wygodnie pić. Od XVIII w. na pewno, a być może już wcześniej, w pobliżu zabudowań folwarcznych wykopywano sadzawki – pełniły one nie tylko rolę wodopoju ale także, w razie potrzeby, zbiornika przeciwpożarowego.

Konie rycerskie i podróżne musiały być w ciągłym pogotowiu. Dla nich w stajniach i miejscach postoju przygotowywano poidła – skórzane wiadra, beczki oraz różnego rodzaju skrzynie i dłubanki (naczynia wydłubane z pnia drzewa). Wodę do nich parobcy przynosili z rzeki lub ze studni.

W XIX w. hodowla znacznie się rozwinęła. Zwierzęta (wówczas krowy, świnie, owce itd.) przez zimę trzymano w budynkach (w oborach, chlewach, owczarniach), karmiono przygotowaną w okresie letnim paszą i instalowano dla nich poidła. W nowoczesnych, XX-wiecznych hodowlach wodę dla zwierząt doprowadzają wodociągi, a zamiast zamkniętych naczyń z wodą stojącą, bardzo często stosuje się poidła automatyczne – świeża woda nalewa się, gdy zwierzę włoży głowę w odpowiednie miejsce.

Pojnik i poidełko pozwalają zaspokoić pragnienie małym zwierzętom. Zamiast małych, płaskich naczyń, często przewracanych i zanieczyszczanych, stosuje się szklane rurki, w kształcie fajki. Po napełnieniu wodą, górny koniec takiej rurki zamyka się korkiem. Następnie rurkę mocuje się pionowo przy klatce tak aby jej dolny, lekko rozszerzony koniec był dostępny dla zwierzęcia. Dzięki podciśnieniu tworzącemu się pod korkiem woda nie wylewa się z rurki, a zwierzę może z niej swobodnie i dość długo korzystać.

Poidełka są wystawiane także dla pszczół, by zamiast szukać wody daleko, miały ją na miejscu i mogły główny wysiłek kierować na produkcję miodu.

Znaczenie w ochronie przyrody

Poidełka dla ptaków
Pojnik dla ptaków na balkonie, zrobiony z miski dla psa. Miska jest przykręcona do deski na stałe. Wkręty wystające z boków pozwalają mocować ją drutem do skrzynek i poręczy, dzięki temu łatwo ją można zdejmować i myć
Sierpówka przy pojniku
Kawki przy pojniku
Watering troug3pl.jpg
Watering troug4pl.jpg
Szpak i sierpówka
Wróbel

Postępowanie człowieka powoduje, że problem z dostępem do wody coraz częściej mają też zwierzęta dzikie. Woda w rzekach jest zanieczyszczona; obudowane, strome brzegi cieków wodnych nie pozwalają dostać się do niej; melioracje i kanały burzowe w miastach nadmiernie wysuszają teren; naturalne zagłębienia w których powinna gromadzić się woda są zasypywane, zwykle śmieciami. Brak wody sprawia, że wiele obszarów zamieszkuje mniej zwierząt niż mogłoby, gdyby woda była dostępna, a i mniejsze jest ich zróżnicowanie gatunkowe. Brak wody staje się szczególnie dokuczliwy w okresie lęgów, podczas upałów, po roztopach gdy chwyci mróz i brakuje świeżego śniegu. W związku z tym, jako proekologiczne, wskazane są działania poprawiające dostępność wody.

  • W okresie letnim fontanny miejskie powinny być czynne. Ich brzegi nie powinny być strome, lecz skośnie wyprofilowane – wtedy woda przy każdym poziomie będzie dostępna dla ptaków.
  • W stromo obudowanych brzegach rzek i kanałów powinno się przewidzieć łagodniejsze odcinki, tak aby zwierzęta mogły podejść do wody, a nawet przepłynąć i wydostać się na drugim brzegu.
  • Na wielu polach są miejsca zalewane po każdym większym deszczu. Posadzone tam rośliny uprawne najczęściej wygniwają. Takie miejsca najlepiej przekształcić w sadzawki – podniesie się wokół wilgotność ziemi, a obecność zbiornika wody wpłynie dodatnio na bioróżnorodność – pojawią się płazy i inne pożyteczne zwierzęta.
  • Właściciele ogródków, działek i balkonów powinni przygotować pojniki dla ptaków. W stojących zwykle na działkach wannach, beczkach i innych stromościennych zbiornikach na wodę do podlewania, niepotrzebnie ginie wiele ptaków. Pojniki należy ustawiać w miejscu otwartym, tak żeby ptaki nie były zagrożone przez drapieżniki (np. kota), w cieniu dużego drzewa ale nie pod krzakiem. Pojemnik należy raz na dzień myć i zmieniać w nim wodę. Zimą woda zamarza, więc dobrze jest lód wyrzucać i przynajmniej w okresach bezśnieżnych zastępować czystą wodą.

Niektóre ptaki, takie jak kos czy drozd śpiewak, wylepiają wnętrze swojego gniazda błotem, a jaskółki z błota budują całe gniazda. W sytuacji gdy w okolicy brak trwałych kałuż z odsłoniętymi powierzchniami błota, ptaki te mają trudności z budową i naprawą gniazd. Pomóc może ustawiona na otwartej przestrzeni kuweta, wypełniona w ¾ ziemią. Część nienapełniona ziemią służy do dolewania wody i umożliwia obserwację jej poziomu. Błyszcząca tafla wody dodatkowo zwabia ptaki.

Zobacz też

Bibliografia

  • M.Szokalski i J.Wojtatowicz Ptaki w ogrodzie, PWRiL, 1989
  • B.Jabłoński, E.Kucińska i Maciej Luniak Poradnik ochrony ptaków ZG LOP, Warszawa 1983, ISBN 83-00-00871-3
Miejsca z dostępem do wody
Fontanna w Gliwicach. Odpowiednio profilowany schodek (wskazuje go strzałka) umożliwia ptakom korzystanie z wody.
Fontanna w Gliwicach – jedynie wróble są na tyle małe, że mogą zbliżyć się do paszczy potwora
Ekologiczna fontanna przy ul. Franciszkańskiej w Krakowie (Planty)
Ekologiczna fontanna koło kolumny Piotra Skargi. Kraków – Stare Miasto.
Pojnik na trawniku ronda w Nowej Hucie. Kraków.
Antyprzykład, fontanna czy zbiornik przeciwpowodziowy? Opole, Pl. Kazimierza.
Katowice – przerwy między cegłami nie pozwalają na dłuższe utrzymywanie się wody.
Park w Zamościu. Sztuczna wyspa pierwotnie przeznaczona dla foki umożliwia ptakom korzystanie z wody (brzegi wokół są zbyt strome).
Fontanna obok rezydencji biskupiej w Gnieźnie

Media użyte na tej stronie

Fontanna Gniezno1pl.jpg
Fontanna obok rezydencji biskupiej, Gniezno
Gliwice fontan3b.jpg
Ekologiczna fontanna w Gliwicach. Odpowiednio profilowany schodek (wskazuje go strzałka) umożliwia ptakom korzystanie z wody.
Fontan opol.jpg
Fontanna czy zbiornik przeciwpowodzowy? Opole.
Park w Zamosciu wyspa.jpg
Park w Zamościu. Sztuczna wyspa dla foki umożliwia zaspokajanie pragnienia ptakom.
Pojnik krak2.jpg
Pojnik dla ptaków na trawniku obok ronda gen. Maczka w Krakowie
Watering troug5pl.jpg
Poidło dla ptaków. Sierpówka i szpak
Watering troug2pl.jpg
Poidło dla ptaków
Watering troug3pl.jpg
Pojnik dla ptaków
Ekofon krak2.jpg
Ekologiczna fontanna. Kraków przy kolumnie Piotra Skargi
Uggerby Klitplantage - mar 2012 (ubt) -4.JPG
Autor: © 2012 by Tomasz Sienicki [user: tsca, mail: tomasz.sienicki at gmail.com], Licencja: CC BY 3.0
Poidło (poidełko, pojnik, wodopój) dla zwierząt na plantacji leśnej Uggerby na północy Danii (obszar ma status siedliska przyrodniczego)
2007-09-19 Drinking gerbil.jpg
Autor: Gophi, Licencja: CC BY-SA 3.0
Drinking gerbil
Pojnik na balkon.jpg
Poidło na balkonie dla ptaków
Watering troug4pl.jpg
Pojnik dla ptaków
Katowice pojnik1.jpg
Pojnik dla ptaków w Katowicach
Gliwfontana2s.jpg
Gliwice - fontanna
Ekofon krak1.jpg
Ekologiczna fontanna. Kraków ul. Franciszkańska.
Watering troug6pl.jpg
Wróbel domowy (Passer domesticus) przy pojniku
Kuh-Wassertrog.jpg
Autor: Andreas Cappell z Erlangen, Germany, Licencja: CC BY 2.0
Kemater Alm (Austria) in September 2003. A cow drinks from a water trough.
Watering troug1pl.jpg
Poidło dla ptaków