Polityka zagraniczna Rosji
Polityka zagraniczna Rosji obejmuje relacje bilateralne oraz członkostwo w organizacjach międzynarodowych i regionalnych formatach współpracy (w tym Wspólnota Niepodległych Państw, Szanghajska Organizacja Współpracy, Euroazjatycka Unia Gospodarcza, G20). Ponadto Rosja posiada status stałego członka Rady Bezpieczeństwa ONZ.
Decydujący wpływ na politykę zagraniczną posiada prezydent, któremu podlega Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Od 2004 roku funkcję ministra spraw zagranicznych pełni Siergiej Ławrow.
Uwarunkowania
- czynnik geograficzny – Rosja jako największe państwo świata pod względem powierzchni (17 075 400 km²) położone na dwóch kontynentach z dostępem do akwenów (m.in. Oceanu Arktycznego, Morza Czarnego, Bałtyku)
- czynnik demograficzny – szybki i trwały spadek populacji (emigracja, niska dzietność)
- czynnik surowcowy – dostęp do surowców naturalnych (ropa naftowa, gaz ziemny) i znaczących ich udział w eksporcie
- czynnik ekonomiczny – oligarchiczny model gospodarki
- czynnik polityczny – autorytarny charakter rządów
- czynnik militarny – dysponowanie bronią jądrową
- czynnik otoczenia zewnętrznego – konsekwencje rozpadu ZSRR, wzrost znaczenia Chin[1]
Kierunki polityki zagranicznej
Obszar poradziecki
Relacje z państwami powstałymi w wyniku rozpadu ZSRR są traktowany jako priorytetowy kierunek polityki zagranicznej Rosji. Wynika to z postrzegania tego regionu jako strefy żywotnych interesów Rosji czy „bliskiej zagranicy”. Obrona tych interesów była pretekstem do zbrojnych interwencji m.in. w Gruzji i na Ukrainie. Jednymi z czynników wpływających na kluczowe, z punktu widzenia Rosji, znaczenie tego regionu są pochodzące stamtąd wyzwania i zagrożenia (toczące się lub zamrożone konflikty zbrojne, bliskość obszarów niestabilnych), przy czym część z nich jest wynikiem działań samej Rosji umiejętnie wykorzystującej napięcia do realizacji własnych celów. Innym czynnikiem jest obecność społeczności rosyjskich i rosyjskojęzycznych w krajach dawnego ZSRR, co jest także wykorzystywane jako pretekst do ingerencji Rosji w wewnętrzne sprawy tych państw[2].
Celami polityki rosyjskiej na tym kierunku są: pogłębienie integracji politycznej, wojskowej i gospodarczej obszaru poradzieckiego pod przywództwem Rosji, co ma służyć utrzymaniu zależności regionu i ograniczeniu wpływów innych graczy międzynarodowych (m.in. Chin, Stanów Zjednoczonych czy Unii Europejskiej)[2][3]. Wśród deklarowanych celów są też umocnienie współpracy w ramach Wspólnoty Niepodległych Państw oraz uregulowanie konfliktów i niedopuszczenie rozprzestrzeniania się na terytorium Rosji. Rzeczywistym celem Rosji jest jednak jedynie ustabilizowanie (zamrożenie) konfliktów w celu wykorzystania ich do własnych celów w dogodnym czasie[2].
Pierwszym kręgiem odpowiadającym zainteresowaniom Moskwy jest Ukraina, Białoruś i część Kazachstanu. Ukraina jako kraj położony strategicznie, ludny i posiadający dużą mniejszość rosyjską ma priorytetowe znaczenie w imperialnych projektach Rosji, ale prozachodni kurs Ukrainy i trwający konflikt zbrojny utrudnia ich realizację. Do pierwszego kręgu dołączono także Armenię i Kirgistan. Grupa państw wchodzących do pierwszego kręgu, w związku z wdrażaniem kluczowej dla Rosji inicjatywy Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej, została poszerzona o Armenię i Kirgistan. Wszystkie te państwa (z wyjątkiem Ukrainy) wchodzą również w skład Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym. Państwa członkowskie obu organizacji (Armenia, Białoruś, Kazachstan, Kirgistan i Tadżykistan) stanowią krąg państw zależnych i w największym stopniu przystających na rosyjską dominację. Drugi krąg stanowią pozostałe kraje poradzieckiego (z wyjątkiem państw bałtyckich) – Mołdawia, Gruzja, Azerbejdżan, Uzbekistan i Turkmenistan[2].
24 lutego 2022 roku Rosja rozpoczęła zbrojną inwazję na Ukrainę (oficjalnie nazywaną „specjalną operacją wojskową”) pod pretekstem „denazyfikacji” i „ochrony ludności Donbasu”[4].
Świat zachodni
W strategii bezpieczeństwa narodowego Rosji z 2021 roku za źródło zagrożeń o charakterze wojskowym uznane zostały państwa zachodnie i NATO zarzucając im prowadzenie „wrogich działań” (o charakterze militarnym, gospodarczym, politycznym i informacyjnych) wymierzonych w Rosję, dążenie do konfrontacji i wyścigu zbrojeń[5]. Po agresji Rosji na Ukrainę państwa zachodnie rozszerzyły sankcje, natomiast Rosja umieściła je na liście krajów nieprzyjaznych.
Azja
W konsekwencji kryzysu w relacjach ze światem zachodnim, kryzysu ukraińskiego i aneksji Krymu w 2014 roku, wzrosło znaczenie Azji (w szczególności Chin) w polityce zagranicznej Rosji[6].
Rosyjskie-chińskie partnerstwo, oparte na opozycji do wiodącej roli USA w sferze bezpieczeństwa globalnego i zbliżonym podejściu do niektórych kwestii międzynarodowych, ma charakter asymetryczny w przewagą po stronie Chin[6][7][8]. Współpraca chińsko-rosyjska obejmuje m.in. infrastrukturę energetyczną i telekomunikacyjną. Z punktu widzenia Chin, Rosja stanowi przede wszystkim zaplecze surowców energetycznych. Jesto to korzystne dla strony chińskie ze względu na położenie geograficzne, prochińskie nastawienie elit rosyjskich, możliwość korumpowania urzędników rosyjskich oraz polityczne wpływy grupy rosyjskich środowisk biznesowych mających interes we współpracy gospodarczej z Chinami[8]. W 2001 roku z inicjatywy Rosji i Chin powołano Szanghajską Organizację Współpracy, która obecnie zrzesza 8 państw.
Istotnym partnerem azjatyckim Rosji są Indie. Podstawą relacji rosyjsko-indyjskich są głównie interesy gospodarcze. Dobre relacje z Rosją są jednym z priorytetów polityki zagranicznej Indii, determinując również bliską współpracę na forum międzynarodowym[6]. Rosja jest dla Indii kluczowym dostawcą sprzętu wojskowego[9].
Pozostałe kierunki
Od początku XXI wieku obserwuje się aktywizację polityki Rosji na obszarze Bliskiego Wschodu. Wśród celów polityki rosyjskiej polityki na tym kierunku wymienia się ograniczenie wpływów amerykańskich w regionie (czego wyrazem jest zaangażowanie Rosji w wojnie domowej w Syrii oraz współpraca polityczna z Iranem) oraz włączenie Turcji do nowego regionalnego układu politycznego i rozluźnienie jej więzi ze światem zachodnim[10].
Równolegle obserwowane są wzrastające wpływy rosyjskie w Afryce. Rosja dąży od odbudowy wpływów z czasów radzieckich i pozyskania nowych sojuszników. Współpraca Rosji z państwami afrykańskimi służy przede wszystkim zawieraniu kontraktów biznesowych dla ludzi związanych z Władimirem Putiniem. Umożliwia to im pranie brudnych pieniędzy oraz pozyskiwanie źródeł finansowania dla sektora energetycznego i zbrojeniowego, a także szkoleń wywiadu i rosyjskich grup paramilitarnych (np. Grupa Wagnera). Działania te wzmacniają rosyjskie kręgi władzy oraz wpływy polityczne dla Rosji. Celem Rosji jest także poprawa swojej pozycji międzynarodowej m.in. poprzez pozyskanie dla swoich inicjatyw poparcia państw afrykańskich na forum ONZ oraz umocnienie wizerunku jako państwa odpowiedzialnego poprzez pełnienie roli mediatora w lokalnych konfliktach na terenie Afryki[11].
Czynnikiem korzystnie wpływającym na stosunki Rosji z krajami Ameryki Łacińskiej jest antyamerykańskie nastawienie lewicowych rządów sprawujących władzę w wielu z nich. W szczególności bliską współpracę z Rosją nawiązały autorytarne reżimy na Kubie, w Nikaragui i w Wenezueli[12].
Rosja prowadzi także aktywną politykę na Bałkanach Zachodnich utrzymując bliskie relacje z Serbią i przeciwstawiając się euroatlantyckim dążeniom państw regionu[13].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Sylwester Gardocki , Polityka zagraniczna Rosji. Determinanty, interesy i środki, czasopisma.marszalek.com.pl [dostęp 2022-05-31] .
- ↑ a b c d Agata Włodkowska-Bagan: Polityka Rosji na obszarze poradzieckim. resarchgate.net. [dostęp 2022-06-02].
- ↑ Wojciech Górecki: Coraz dalej od Moskwy. Rosja wobec Azji Centralnej. osw.waw.pl. [dostęp 2022-06-02].
- ↑ Rosyjski atak na Ukrainę (24 lutego, godz. 9.00), osw.waw.pl [dostęp 2022-06-02] .
- ↑ Strategia bezpieczeństwa narodowego Rosji. pism.pl, 2021-07-09. [dostęp 2022-06-03].
- ↑ a b c Stanisław Czesław Kozłowski , Zwrot ku Azji – wizja i strategia polityki Federacji Rosyjskie, czasopisma.marszalek.com.pl [dostęp 2022-06-02] .
- ↑ Marcin Przychodniak , Chińska perspektywa strategicznego partnerstwa z Rosją, pism.pl [dostęp 2022-06-02] .
- ↑ a b Rosja-Chiny. Nierówne partnerstwo, defence24.pl [dostęp 2022-06-02] .
- ↑ Patryk Kugiel: Ambiwalentne stanowisko Indii wobec agresji Rosji na Ukrainę. pism.pl. [dostęp 2022-06-02].
- ↑ Witold Rodkiewicz , Bliskowschodnia polityka Rosji. Regionalne ambicje, globalne, osw.waw.pl [dostęp 2022-06-02] .
- ↑ Wzrost zaangażowania Rosji w Afryce, pism.pl, 19 listopada 2019 [dostęp 2022-06-02] .
- ↑ Kierunki współpracy Rosji z partnerami w Ameryce Łacińskiej. pism.pl, 2022-05-24. [dostęp 2022-06-02].
- ↑ Wojna hybrydowa Rosji na Bałkanach Zachodnich. warsawinstitute.org, 2019-03-26. [dostęp 2022-06-02].
Media użyte na tej stronie
(c) Kremlin.ru, CC BY 4.0
Владимир Путин и Си Цзиньпин подписали Совместное заявление о развитии отношений всеобъемлющего партнерства и стратегического взаимодействия, вступающих в новую эпоху, а также Совместное заявление об укреплении глобальной стратегической стабильности в современную эпоху.
(c) Frank Baulo, CC BY-SA 3.0
Khamovniki District, Moscow, Russia
(c) Kremlin.ru, CC BY 4.0
Participants in the informal meeting of the CIS heads of state. (from left: Ilham Aliyev, Nikol Pashinyan, Alexander Lukashenko, Kassym-Jomart Tokayev, Vladimir Putin, Sadyr Japarov, Emomali Rahmon, Gurbanguly Berdimuhamedow and Shavkat Mirziyoyev.
Autor: TUBS
![Email Silk.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Email_Silk.svg/15px-Email_Silk.svg.png)
![Gallery](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Gnome-emblem-photos.svg/20px-Gnome-emblem-photos.svg.png)
Location of Russia on the globe (Russia centered) on the globe.
(c) Kremlin.ru, CC BY 4.0
Встреча Президента России Владимира Путина с Президентом Ирана Хасаном Рухани и Президентом Турции Реджепом Тайипом Эрдоганом в Сочи. Переговоры посвящены проблематике сирийского урегулирования.
(c) Mvs.gov.ua, CC BY 4.0
Russian bombardment of Kyiv TV Tower.