Polskie Towarzystwo Tatrzańskie
Polskie Towarzystwo Tatrzańskie (PTT) – organizacja turystyczna istniejąca w latach 1873–1950, początkowo pod innymi nazwami, będąca jednym z protoplastów Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (PTTK), a także stowarzyszenia działającego współcześnie pod tą samą nazwą.
Historia
Pomysł założenia Towarzystwa Tatrzańskiego był rozważany wśród miłośników Tatr już w 1871. Założono je początkowo jako Galicyjskie Towarzystwo Tatrzańskie 31 grudnia 1873 r. Po ustanowieniu statutu Towarzystwo zostało zarejestrowane 19 marca 1874 r. z siedzibą w Nowym Targu. W maju 1874 zmieniło nazwę na Towarzystwo Tatrzańskie i przeniosło swoją siedzibę do Krakowa.
Założycielami Towarzystwa lub uczestnikami pierwszych prac nad jego rozwojem byli m.in. dr Tytus Chałubiński, ks. Józef Stolarczyk, Eugeniusz Janota, Ludwig Eichborn, Walery Eljasz-Radzikowski, Adam Uznański, Jadwiga z Zamoyskich Sapieżyna i inni. Pierwszym prezesem został hrabia Mieczysław Rey. Już w pierwszej dekadzie istnienia Towarzystwa powstały jego pierwsze oddziały terenowe w Stanisławowie (1877), Kołomyi i Lwowie. Potem szybko powstawały kolejne oddziały (w Nowym Sączu, Szczawnicy i Żywcu). Jednak dopiero po I wojnie światowej, wraz ze zmianą nazwy w 1920 r. na Polskie Towarzystwo Tatrzańskie (PTT), Towarzystwo objęło swoim zasięgiem całe terytorium II Rzeczypospolitej. Zakopiański oddział Towarzystwa miał siedzibę w Dworcu Tatrzańskim. W latach 1886–1920 organem Towarzystwa był „Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego”, wydawany nieco częściej niż raz do roku.
W statucie Towarzystwa zapisano następujące cele jego działania.
- Badanie Karpat, a w szczególności Tatr i Pienin oraz rozpowszechnianie zebranych o nich wiadomości.
- Zachęcanie do ich zwiedzania, ułatwienie przystępu do nich i pobytu turystom (a w szczególności swoim członkom) oraz badaczom i artystom udającym się do Karpat, Tatr i Pienin w celach naukowych i artystycznych.
- Ochrona zwierząt halskich: kozicy i świstaka.
- Wspieranie przemysłu górskiego wszelkiego rodzaju.
Realizacja tych punktów odbywała się poprzez badania naukowe gór polskich – badania jaskiń tatrzańskich, budowę obserwatoriów meteorologicznych, tworzenie opisów etnograficznych Czarnohory, Łemkowszczyzny i Beskidu Śląskiego, wydawanie map i przewodników, budowanie schronisk i znakowanie szlaków turystycznych. Z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego w 1899 przedłużono powstałą w 1884 roku linię kolejową Kraków – Chabówka do Zakopanego. Towarzystwo Tatrzańskie kładło podwaliny pod powstanie Tatrzańskiego Parku Narodowego i TOPR-u. W okresie międzywojennym PTT, posiadało w całym kraju 40 oddziałów i liczyło 19719 członów (1933 rok)[1]. Do roku 1939 Polskie Towarzystwo Tatrzańskie miało już 54 schroniska, 81 stacji turystycznych, 10 niezagospodarowanych schronów, o łącznej liczbie prawie 5 tysięcy miejsc noclegowych.
Obiekty noclegowe PTT w Karpatach w 1937 roku[2]:
Pasmo górskie | Schroniska turystyczne | Schrony niezagospodarowane | Stacje turystyczne |
---|---|---|---|
Beskid Śląski | 3 | – | 2 |
Beskid Mały | 1 | – | 4 |
Beskid Wysoki (Beskid Żywiecki wraz z Beskidem Średnim) | 6 | – | 2 |
Gorce i Beskid Wyspowy | 4 | – | 2 |
Tatry i Podhale | 6 | – | 2 |
Pieniny | 2 | – | 1 |
Beskid Sądecki | 2 | – | – |
Pogórze Rożnowskie | – | – | 2 |
Beskid Niski | – | 1 | 2 |
Bieszczady | 4 | 2 | 11 |
Gorgany | 8 | 3 | 6 |
Czarnohora | 7 | – | 5 |
Beskidy Huculskie | 6 | – | 6 |
Z inicjatywy Towarzystwa i na jego koszt postawiono w Zakopanem pierwsze latarnie, położono chodniki, zbudowano pocztę i telegraf. W 1882 zbudowano Dworzec Tatrzański (nazywany także Dworem Tatrzańskim), który szybko stał się ośrodkiem kultury. W Zakopanem działały powstałe w ramach struktur Towarzystwa Tatrzańskiego sekcje:
- Turystyczna (od 1903) (pierwszym prezesem był Janusz Chmielowski), potem przekształconej w Klub Wysokogórski, a następnie w Polski Związek Alpinizmu,
- Zakopiański Oddział Narciarzy (od 1907, założony z inicjatywy Mariusza Zaruskiego, przekształcony w 1911 w Sekcję Narciarską),
- Przyrodnicza (od 1910),
- Ludoznawcza (od 1911),
- Ochrony Tatr (od 1912),
- Przyjaciół Zakopanego (od 1914),
Po I wojnie działały tylko sekcje Turystyczna i Narciarska.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Schronisko_PTT_nad_Swica.jpg/220px-Schronisko_PTT_nad_Swica.jpg)
W okresie II wojny światowej Towarzystwo zawiesiło swoją działalność (do 1945).
Towarzystwo reaktywowano w 1945. Ze względów politycznych, pod wpływem władz państwowych, powstał projekt rozwiązania PTT (jak również Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego) i stworzenia nowej, jednej organizacji turystycznej w Polsce. W dniu 16 grudnia 1950 r. odbyły się dwa osobne zjazdy PTT i PTKraj., które powzięły dwie niezależne uchwały o samorozwiązaniu się jednej i drugiej organizacji. W dniu następnym, 17 grudnia 1950 r., grupa prywatnych osób (a nie delegatów na zjazdy organizacji, które prawnie już nie istniały) powołała Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze.
W obecnie obowiązującym Statucie PTTK znajduje się informacja, że Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (…) powstałe w 1950 roku z utworzonego w 1873 roku Towarzystwa Tatrzańskiego, przekształconego w 1920 roku w Polskie Towarzystwo Tatrzańskie oraz utworzonego w 1906 roku Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, jest spadkobiercą tradycji i dorobku ideowego, a także następcą prawnym majątku tych Towarzystw[3].
Członkowie honorowi
Rok 1874 – Walne zgromadzenie 22 listopada
- John Ball (1818–1889)
- Martino Baretti (1841–1905)
- Egyed Berzeviczy (1835–1906)
- Henry Richard Budden (1816–1895)
- Vincenzo de Cesati (1806–1883)
- Louis Joseph Ernest Cézanne (1830–1876)
- Eduard Desor (1811–1882)
- Józef Dietl (1804–1878)
- Anton Döller (1831–1912)
- I.B. Gall (?)
- Agenor Romuald Gołuchowski (1812–1875)
- Seweryn Goszczyński (1801–1876)
- Józef Ignacy Kraszewski (1812–1887)
- Abel Lemercier (?-1893)
- William Longmann (1813–1877)
- Józef Majer (1808–1899)
- Julius von Payer (1842–1915)
- Theodor Petersen (1836–1918)
- Quintino Sella (1827–1884)
- Orazio Spanna (?-1892)
- August Wittig (?-1917/18)
- Herman Zähringer (1823–1880)
- Florian Ziemiałkowski (1817–1900)
- Mikołaj Zyblikiewicz (1823–1887)
Rok 1875 – Walne zgromadzenie 30 maja
- Vincenzo Arnese (po 1919)
- Jan Chlumecky (1834–1924)
- Włodzimierz Dzieduszycki (1834–1924)
- Alfred Józef Potocki (1825–1889)
Rok 1876 – Walne zgromadzenie 28 maja
- Leon Ludwik Sapieha (1803–1878)
Rok 1877 – Walne zgromadzenie 27 maja
- Tytus Chałubiński (1820–1889)
- Anna z Działyńskich Potocka (1846–1926)
Rok 1878 – Walne zgromadzenie 5 maja
- Kazimierz Kantak (1824–1886)
Rok 1880 – Walne zgromadzenie 9 maja
- Henryk Siemiradzki (1843–1902)
Rok 1883 – Walne zgromadzenie 4 lutego
- Maksymilian Nowicki (1826–1890)
- Józef Stolarczyk (1816–1893)
Rok 1885 – Walne zgromadzenie 8 marca
- Mieczysław Rey (1836–1918)
Rok 1887 – Walne zgromadzenie 6 lutego
- Albin Dunajewski (1817–1894)
- August Wrześniowski (1836–1992)
Rok 1888 – Walne zgromadzenie 5 lutego
- Oskar Kolberg (1814–1890)
- Henryk Skarbek (1839–1904)
Rok 1889 – Walne zgromadzenie 3 lutego
- Adrian Baraniecki (1828–1891)
Rok 1891 – Walne zgromadzenie 1 lutego
- Eustachy Stanisław Sanguszko (1842–1903)
Rok 1897 – Walne zgromadzenie 21 lutego
- Antoni Rehman (1840–1917)
- Józef Śniechowski (1833–1914)
Rok 1901 – Walne zgromadzenie 21 kwietnia
- Franciszek Kasparek (1844–1903)
- Henryk Sienkiewicz (1846–1916)
- Władysław Zamoyski (1853–1925)
Rok 1903 – Walne zgromadzenie 14 czerwca
- Leopold Świerz (1835–1911)
Rok 1908
- Stanisław Ponikło (1854–1915)[4]
Rok 1998 – Walne zgromadzenie 14 września[5].
- Józef Nyka (1924)
- Roman Reinfuss (1910-1998)
- Juliusz Jerzy Preisler (1930-1998)
Działacze
Współczesność
Państwo | |
---|---|
Siedziba | |
Data założenia | 1989 |
Rodzaj stowarzyszenia | |
Status | |
Zasięg | Rzeczpospolita Polska i zagranica |
Prezes Zarządu Głównego | Jolanta Augustyńska |
Nr KRS | 0000115547 |
Data rejestracji | 28 maja 2002 |
Strona internetowa |
Od 1981 podejmowano próby zarejestrowania nowej organizacji o nazwie Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, które zakończyły się powodzeniem dopiero w 1989. Siedzibą jest Kraków, a jego pierwszym prezesem został Maciej Mischke.
Zarząd Główny w XI kadencji (2019–2022)
prezes: Jolanta Augustyńska (Nowy Sącz), wiceprezesi: Nikodem Frodyma (Kraków), Józef Haduch (Chrzanów), Tomasz Kwiatkowski (Radom)
sekretarz: Paweł Myślik (Nowy Sącz), skarbnik: Katarzyna Hejmej (Nowy Sącz)
członkowie Prezydium: Zbigniew Jaskiernia (Sosnowiec), Remigiusz Lichota (Chrzanów), Jan Nogaś (Bielsko-Biała), Ludwik Szymański (Tarnobrzeg), pozostali członkowie Zarządu: Kinga Buras (Tarnów), Grażyna Jedlikowska (Ostrowiec Św.), Jerzy Piotr Krakowski (Mielec), Barbara Morawska-Nowak (Kraków), Agata Podgórska (Łódź Karp.), Martyna Ptaszek (Bielsko-Biała), Bogumił Ryś (Chrzanów), Marcin Ryś (Chrzanów), Wojciech Szarota (Nowy Sącz), Dariusz Wójcik (Kraków).
Przypisy
- ↑ Historia Do Roku 1950 (pol.). PTT.org.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-26)].
- ↑ Patrz: Informacyjny kalendarz narciarski na sezon 1937-38 Kraków, s. 58–90.
- ↑ Statut PTTK zarejestrowany przez Sąd Rejonowy dla miasta Stołecznego Warszawy, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem z dnia 23.02.2006 r (pol.). [dostęp 2008-12-05].
- ↑ Ustąpienie dyrektora szpitala. „Nowości Illustrowane”. Nr 2, s. 2, 11 stycznia 1908.
- ↑ „Beskid” Polskie Towarzystwo Tatrzańskie Oddziału Beskid im. prof. Feliksa Rapfa w Nowym Sączu nr.4/1998, ISSN 1426-6776 s 10-11.
Bibliografia
- K. Ceklarz, Działalność muzealnicza Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, [w:] Z dziejów Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego (1873-1950), red. W.A. Wójcik, A. Kurek, Kraków 2016, s. 97–130.
- W. Krygowski, 1988, Dzieje Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, Warszawa; Kraków, ISBN 83-7005-200-2.
- ZG PTTK, Członkowie Honorowi TT PTT PTK PTTK, Radom, ISBN 83-60126-10-0.
Linki zewnętrzne
Media użyte na tej stronie
Schronisko Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego nad Świcą
legitymacja członkowska Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego z 1935, należąca do Zygmunta Szczotkowskiego