Pomniki w Toruniu
Pomnik Mikołaja Kopernika w Toruniu | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miejscowość | |
Typ pomnika | rzeźby, kamienie pamiątkowe, tablice, instalacje artystyczne i inne |
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego (c) SANtosito, CC BY-SA 4.0 | |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
Pomniki w Toruniu – rzeźby, kamienie pamiątkowe, tablice oraz instalacje artystyczne znajdujące się w Toruniu.
Charakterystyka
Toruń prastary gród Kopernika i miasto o bogatej historii oraz dziedzictwie kulturowym, zachowuje pamięć o ważnych wydarzeniach ze swojej przeszłości oraz upamiętnia wyjątkowe postaci z nią związane, czego wyrazem są liczne pomniki, tablice i instalacje artystyczne[1].
Najbardziej znanym i charakterystycznym jest stojący w samym centrum miasta, czyli na Rynku Staromiejskim pomnik najsłynniejszego torunianina – Mikołaja Kopernika[2].
Podział
Pomniki w Toruniu dzielą się na następujące grupy[3][4]:
- Pomniki i popiersie
- Zespoły pomnikowe i obeliski
- Kamienie pamiątkowe
- Instalacje artystyczne
- Sakralne
- Miejsca Pamięci Narodowej
Statystyka
Liczba pomników w Toruniu (stan z 2020 roku)[5]:
Pomniki i popiersia
Pomniki i popiersia osób związanych z historią kraju i regionu[6][7][8]:
Zespoły pomnikowe, obeliski
Pomniki, zespoły pomnikowe, obeliski oraz inne formy upamiętnienia ważnych wydarzeń w dziejach historii miasta
Nazwa | Dzielnica | Miejsce | Data osłonięcia | Autor | Dyslokacja | Uwagi | Zdjęcie | Zabytek |
Żołnierzy Bawarskich | Chełmińskie Przedmieście | w pobliżu Zespołu Szkół Technicznych przy ul. Legionów[11] | 26 maja 1888[9] | Reinecki[11] | 2003[12] | Upamiętnia blisko tysiąc żołnierzy bawarskich, którzy zginęli i zmarli podczas obrony Torunia w 1813 roku[11] | ![]() | |
Chwalebne kamienie | Barbarka | U zbiegu ulic Barbarka i Polnej | 1919 | Brak | Cel jego powstania i symbolika nie zostały jednoznacznie wyjaśnione | ![]() | ||
Dzieci Polskie Matce Polski | Wrzosy | przy ulicy Pawiej[13] | 25 maja 1933[13] | W październiku 1939 został zniszczony, w 1947 roku odbudowany[14] | Z okazji siedemsetnej rocznicy nadania Toruniowi praw miejskich[14] | ![]() | ||
ku czci pomordowanych pracowników młyna | Mokre | W sąsiedztwie dawnego Młyna Richtera | 1967 | Ryszard Kaczor | Brak | Upamiętnia zamordowanych w 1941 roku pracowników toruńskiego młyna | ![]() | |
Kotwica | Centrum | Bulwar Filadelfijski | 1972 | Brak | Upamiętnia istnienie w latach międzywojennych Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu | ![]() | ||
Artylerii Polskiej | Centrum | Plac Artylerii Polskiej | 1972 | Henryk Siwicki | Brak | Upamiętnia polskich artylerzystów z armii Księstwa Warszawskiego, którzy walczyli w obronie Torunia w 1809 i 1813 roku | ![]() | |
„De revolutionibus” | Bielany | Pomiędzy siedzibą Rektoratu Uniwerystetu Mikołaja Kopernika a Aulą Uniwersytecką[15] | 1973[15] | prof. Witold Marciniak[15] | Brak | Z okazji 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika | ![]() | |
Helios | Centrum | Plac Rapackiego | 1973 | Józef Kopczyński | Brak | Z okazji 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika | ![]() | |
Pomnik kolejarzy – ofiar faszyzmu | Centrum | W sąsiedztwie dworca kolejowego Toruń Miasto | 1976 | Michał Rosa | Brak | Upamiętnia toruńskich kolejarzy | ![]() | |
Policji Toruńskiej | Mokre | W sąsiedztwie Komendy Miejskiej Policji | 1978 | Henryk Siwicki | Brak | Upamiętnia toruńskich policjantów | ![]() | |
Artylerii Polskiej | Centrum | Na placu Towarzystwa Miłośników Torunia | 1980 | Franciszek Duszeńko | 2015 | Upamiętnia toruńskich artylerzystów oraz Wyższą Szkołę Oficerską Wojsk Rakietowych i Artylerii w Toruniu | ![]() | |
Pomnik Lotników Toruńskich | Bielany | Lotnisko Toruń | 1985 | Brak | Upamiętnia toruńskich lotników | ![]() | ||
ku czci ofiar członków grupy oporu | Bielany | Fort VIII Twierdzy Toruń | koniec lat 80. | Brak | Upamiętnia członków toruńskich organizacji konspiracyjnych działających w latach 1939–1945 | |||
Stefan Łaszewski | Zespół Staromiejski | Przy gmachu Collegium Maius UMK (dawny Urząd Wojewódzki Pomorski) | 1997 | W 1939 został zniszczony, po wojnie odbudowany | Upamiętnia pierwszego wojewodę pomorskiego II Rzeczypospolitej | ![]() | ||
Pomnik Dar Miasta Czadca | Centrum | Aleja Solidarności | 2000 | Josef Mundier | Brak | Upamiętnia współpracę Torunia ze słowackim miastem Czadca | ![]() | |
Pomnik Pamięci Ofiar Barbarki | Barbarka | Cmentarz Ofiar Hitleryzmu | 2009 | Marian Molenda | Brak | Ku czci pomordowanych w czasie II wojny światowej mieszkańców Torunia i województwa pomorskiego | ![]() | |
Pomnik Żołnierzy Wyklętych | Centrum | Aleja Solidarności | 2014 | Tadeusz Antoni Wojtasik | Brak | Upamiętnia żołnierzy wyklętych | ![]() | |
Pomnik Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 | Centrum | Park Pamięci | 2018 | Zbigniew Mikielewicz | Brak | Ku czci mieszkańców przedwojennego województwa pomorskiego zamordowanych przez okupantów niemieckich jesienią 1939 roku w ramach tzw. akcji „Inteligencja” | ![]() | |
Pomnik Żołnierzy Wojsk Balonowych | Bydgoskie Przedmieście | Park Miejski | 2020 | Maciej Jagodziński-Jagenmeer | W 1939 został zniszczony, po wojnie odbudowany | Ku czci żołnierzy wojsk balonowych, którzy polegli w latach 1918–1920 | ![]() |
Instalacje artystyczne
Instalacja artystyczna | Informacje o treści dzieła | Miejsce | Rok osłonięcia | Autor | Zdjęcie |
Filuś | Upamiętnia popularnego rysownika Zbigniewa Lengrena, „ojca” rysunkowych historyjek o profesorze Filutku i jego piesku Filusiu zamieszczanych na ostatniej stronie tygodnika „Przekrój” | Przy ulicy Chełmińskiej w bliskim sąsiedztwie Rynku Staromiejskiego | 2005 | Zbigniew Mikielewicz | ![]() |
Pawlak i Kargul | Poświęcony polskiej kinematografii oraz bohaterom kultowej "trylogii zabużańskiej" S. Chęcińskiego | Przed kinem Cinema City | 2006 | Zbigniew Mikielewicz | ![]() |
Osioł | Nawiązuje do historycznego pręgierza, narzędzia tortur w średniowieczu | Przy Rynku Staromiejskim u zbiegu z ulicą Żeglarską | 2007 | Karol Furyk, Małgorzata Więcławska | |
Wózek | Upamiętniający kręcony w Toruniu film Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego „Prawo i pięść” | Rynek Nowomiejski | 2008 | Karol Furyk, Małgorzata Więcławska | ![]() |
Planetoida – Toruń | Upamiętnia Międzynarodowy Rok Astronomii 2009 | Skwer Lucjana Broniewicza | 2009 | Paulina Kaczor-Paczkowska | ![]() |
Toruńska Piernikarka | Nawiązuje do otwarcia w 1751 roku największej ówczesnej fabryki pierników Gustawa Weesego | U zbiegu ulic Małe Garbary i Królowej Jadwigi | 2011 | Tadeusz Porębski | ![]() |
Toruńska Przekupka | Jeden z elementów realizowanego w Toruniu projektu „Hanza nad Wisłą” | Rynek Nowomiejski | 2011 | Aneta Jagodzińska, Maciej Jagodziński |
Sakralne
Postać | Dzielnica | Miejsce | Rok osłonięcia | Autor | Zdjęcie | Zabytek |
Golgota | Podgórz | Cmentarz św. św. Piotra i Pawła | 1911 | Julian Wyrzykowski | ![]() | |
św. Józef | Bielany | Plac przed klasztorem oo. redemptorystów | lata 20. XX w. | ![]() | ||
Grota Maryjna | Mokre | Park przed kościołem Chrystusa Króla | 1956 | ![]() | ||
Chrystus Król | Bielany | Przed gmachem Rektoratu Akademii Kultury Społecznej i Medialnej | 1997 | Czesław Dźwigaj | ![]() | |
Madonna | Centrum | Przed kościołem garnizonowym pw. św. Katarzyny | 2007 | Krzysztof Mazur | ||
Matka Boża Oczekująca | Barbarka | Szkoła Leśna | 2020 | Stanisław Stopyra | ![]() | |
św. Franciszek | Podgórz | skwer przed klasztorem ojców franciszkanów | 2021 | ![]() |
Pomniki nieistniejące
Nazwa | Rozebrany |
---|---|
Kolumna Maryjna | 1817 |
Pomnik Wilhelma I | 1919 |
Pomnik Poległych | 1920 |
Pomnik Pruskiego Wojaka (wówczas w granicach Podgórza) | 1920[16] |
Pomnik Ottona von Bismarcka | 1926 |
Pomnik 63. Pułku Piechoty | 1939 |
Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej | 1997 |
Tablica Juliana Nowickiego | 2012 |
Przypisy
- ↑ Toruński Serwis Turystyczny. turystyka.torun.pl. (pol.).
- ↑ Pomnik Mikołaja Kopernika | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2019-01-08] .
- ↑ Toruń – pomniki, www.torun.webd.pl [dostęp 2019-01-08] .
- ↑ Pomniki, rzeźby Toruń, pomnik w Toruniu, godziny otwarcia, dojazd, www.nocowanie.pl [dostęp 2019-01-08] .
- ↑ Pomniki w Toruniu – Atrakcje Torunia – Przewodnik po Toruniu | Toruń Tour Toruński Portal Turystyczny, Toruński Portal Turystyczny [dostęp 2019-01-08] (pol.).
- ↑ Odsłonięcie pomnika gen. prof. Elżbiety Zawackiej | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2016-01-07] .
- ↑ Marianna Popiełuszko przy pomniku swego syna – dzieje.pl, dzieje.pl [dostęp 2016-01-07] .
- ↑ Pierwszy w Polsce pomnik Władysława Raczkiewicza odsłoniety zostanie w Toruniu, torun.naszemiasto.pl, 23 października 2010 [dostęp 2016-01-07] (pol.).
- ↑ a b c d Ziółkiewicz i Paczuski 2002 ↓, s. 17.
- ↑ a b Ziółkiewicz i Paczuski 2002 ↓, s. 26.
- ↑ a b c Ziółkiewicz i Paczuski 2002 ↓, s. 16.
- ↑ Pomnik Bawarczyków po renowacji | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2016-01-07] .
- ↑ a b Ziółkiewicz i Paczuski 2002 ↓, s. 20.
- ↑ a b Pomnik Dzieci Polskie Matce Polski. toruntour.pl. [dostęp 2022-10-27].
- ↑ a b c Ziółkiewicz i Paczuski 2002 ↓, s. 36.
- ↑ Dziś w Albumie przedstawiamy mało znane dzieje podgórskiego pomnika ku czci poległych za ojczyznę pruskich żołnierzy. plus.nowosci.com.pl, 2018-08-25. [dostęp 2022-10-09].
Bibliografia
- Antoni Ziółkiewicz, Adam Paczuski: Pomniki Torunia. Toruń: Wydawnictwo Regionalnego Ośrodka Studiów i Ochrony Środowiska Kulturalnego w Toruniu, 2002. ISBN 83-87768-85-5.
Media użyte na tej stronie
(c) SANtosito, CC BY-SA 4.0
Location map of Kuyavian-Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 53.83 N
- S: 52.28 N
- W: 17.16 E
- E: 19.88 E
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Symbol pomnika do legendy mapy
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Parafia św. Antoniego w Toruniu
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Figura św. Franciszka w Toruniu
Autor: FAJgroupp, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Jana Pawła II na terenie Radio Maryja.Toruń, Polska Autor Giennadij Jerszow, brąz 2014 rok
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 w Toruniu2
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik ku czci pomordowanych pracowników młyna w Toruniu
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Figura św. Józefa w Toruniu
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Milicji Obywatelskiej w Toruniu
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Plac Artylerii Polskiej w Toruniu
Autor: Grzegorznadolski, Licencja: CC0
Nowy pomnik żołnierzy wyklętych w Toruniu od 10 maja 2014 roku
inskrypcja:
żołnierzom wyklętym,/ niezłomnym bohaterom/ walczącym za Polskę/ wolną i niepodległą/ w latach 1944 - 1964/ cześć i chwała/ TorunianieAutor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kościół Chrystusa Króla w Toruniu4
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Popiersie Stanisława Moniuszki w Toruniu
Toruń, pomnik Bawarczyków.
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik ku czci Christopha Daniela Janitzena w Toruniu
(c) Photograph by Mike Peel (www.mikepeel.net)., CC BY-SA 4.0
Matka Boska statue. Toruń at night, Poland.
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Dar Miasta Czadca w Toruniu
Autor: Margoz, Licencja: CC BY-SA 4.0
pomnik pl:Dzieci Polskie - Matce Polski
Autor: Grzegorznadolski, Licencja: CC0
Pomnik Stefana Łaszewskiego w Toruniu, napis na pomniku: Pierwszemu wojewodzie pomorskiemu w odrodzonej Polsce - Stefanowi Łaszewskiemu - wdzięczne Pomorze
Autor: Pko, Licencja: CC BY 3.0
Toruń-Barbarka, kamienny pomnik prawdopodobnie z lat 1912-19
Autor: Malijus, Licencja: CC0
Pomnik / rzeźba przekupki na toruńskim rynku.
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Stefana Wyszyńskiego w Toruniu
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Chrystusa Króla w Toruniu
Autor: Grzegorznadolski, Licencja: CC0
Pomnik Józefa Piłsudskiego na Placu Rapackiego w Toruniu
napis:
MARSZAŁEK JÓZEF PIŁSUDKI 1867-1935 WSKRZESICIELOWI PAŃSTWA POLSKIEGO HONOROWEMU OBYWATELOWI TORUNIA W 80 ROCZNICĘ BITWY WARSZAWSKIEJMIESZKAŃCY TORUNIA I ZIEMI CHEŁMIŃSKIEJ
Wzór znaku informacyjnego umieszczonego na zabytkach nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków w Polsce
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Golgota z 1813 rok w Toruniu
Autor: Zbigniew Mikielewicz , Licencja: CC BY-SA 3.0
Pomnik Pawlaka i Kargula w Toruniu
A damaged monument of Poles who died in the camp located in Fort VIII, Toruń, during Second World War
Autor: Adaś17, Licencja: CC BY-SA 3.0
Pomnik Mikołaja Kopernika w Toruniu
Autor: Margoz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Ludwika Kolankowskiego na UMK w Toruniu
Autor: Margoz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Elżbiety Zawackiej w Toruniu, autorstwa Tadeusz Porębskiego, odsłonięty 23 września 2014
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Żołnierzy Wojsk Balonowych w Toruniu
Autor: Grzegorznadolski, Licencja: CC0
Rzeźba wozu z dobytkiem upamiętniająca film Prawo i pięść - Toruń na Rynku Nowomiejskim
inskrypcja:
Tutaj w 1964 roku/realizowano zdjęcia do filmu/Prawo i pięść/Reżyseria/Jerzy Hoffman/Edward Skórzewski/Muzyka/Krzysztof Komeda Trzciński/w rolach głównych/Gustaqw Holoubek/oraz/Zofia Mrozowska/Hanna Skarżanka/Ewa Wiśniewska/Wiesław Gołas/Zdzisław Maklakiewicz/Ryszard PietruskiAutor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Instalacja artystyczne - De revolutionibus w Toruniu
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Lotników Toruńskich
Autor: Margoz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Stefana Wincentego Frelichowskego w Toruniu
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Matka Boża Oczekująca w Toruniu
Autor: Margoz, Licencja: CC BY-SA 3.0
Pomnik Jerzego Popiełuszki w Toruniu, wykonany według projektu Gustawa Zemły przez Pawła Pietrusińskiego, odsłonięty 19 października 2011
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Artylerii Polskiej w Toruniu
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik planetoidy - Toruń
Autor: Pko, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik "Helios", upamiętniający 500 rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika, usytuowany przy pl. Rapackiego w Toruniu, autorstwa Józefa Kopczyńskiego.
Autor: Grzegorznadolski, Licencja: CC0
Pomnik Władysława Raczkiewicza w Toruniu - przed Urzędem Marszałkowskim
inskrypcja:
WŁADYSŁAW RACZKIEWICZ/ PREZYDENT RP NA UCHODŹSTWIE/ 1939-1947 MARSZAŁEK SENATU/ 1930-1935/ WOJEWODA POMORSKI/ 1936-1939Autor: Margoz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Ku Czci Pomordowanych na Barbarce w Toruniu odsłonięty 28 października 2009
Autor: Grzegorznadolski, Licencja: CC0
Pomnik generała Józefa Hallera na Placu św. Katarzyny w Toruniu widziany z boku