Pomorze (prowincja)

Provinz Pommern
Prowincja Pomorze
1816–1945
Flaga Prowincji Pomorze
Herb Prowincji Pomorze
Flaga Prowincji PomorzeHerb Prowincji Pomorze
Hymn: Pommernlied
(Pieśń Pomorza)
Położenie Prowincji Pomorze
StolicaSzczecin
Typ państwaProwincja pruska
Powierzchnia
 • całkowita

38 401 km²
Liczba ludności (1939)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

2 405 021
62,63 osób/km²
Data powstania1816
Data likwidacji1945
Prowincja Pomorze w 1905
Mapa Prowincji Pomorze w 1913 r.
Mapa Prowincji Pomorze w 1939 r.
Wielka Rzesza Niemiecka w 1944
Gmach Sejmu Pomorskiego w Szczecinie – widok współczesny

Prowincja Pomorze (niem. Provinz Pommern) – prowincja państwa pruskiego, a potem zjednoczonych w XIX w. Niemiec (do 1945 r.). Stolicą prowincji był Szczecin, a przejściowo w okresie 1808–1814 Stargard[1]. W 1939 roku prowincja miała powierzchnię 38 401 km² i liczyła 2 405 021 mieszkańców.

Numery rejestracyjne samochodów w zaczynały się tam od "I H".

Zmiany terytorialne

W wyniku traktatu wersalskiego niewielki fragment powiatów: bytowskiego, lęborskiego i słupskiego (w sumie około 6 km²) został przekazany Polsce. W roku 1932 rejencja stralsundzka została przyłączona do rejencji szczecińskiej, a w roku 1938 (po likwidacji prowincji Marchia Graniczna) powstała nowa, trzecia (obok szczecińskiej i koszalińskiej), rejencja pilska (Regierungsbezirk Grenzmark Posen-Westpreußen) z siedzibą władz w Pile. Po II wojnie światowej większa, wschodnia część prowincji przypadła Polsce, część zachodnia (Pomorze Przednie) przypadła Niemcom i obecnie wchodzi w skład kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie.

Podział administracyjny Pomorza (do 1920 roku)

Stolica: Szczecin

Szczegółowe podziały administracyjne rejencji znajdują się w poszczególnych opisach tych rejencji.

Demografia

W 1905 roku Prowincja Pomorze obejmowała powierzchnię 30 120 km² i miała 1 684 326 mieszkańców, z których 1 616 550 stanowili protestanci, 50 206 katolicy, 9960 Żydzi[2].

W 1900 roku przy granicy z prowincją Prusy Zachodnie mieszkały 14 162 osoby z ojczystym językiem kaszubskim, oraz w rejonie jezior Łebsko i Gardno ogółem 310 osób posługujących się tym językiem[2].


Nadprezydenci Pomorza

Lata urzędowaniaNadprezydentLata życia
1815–1816Karl Heinrich Ludwig Freiherr von Ingersleben1753 – 1831
1816–1831Johann August Sack1764 – 1831
1831–1835Moritz Haubold Freiherr von Schönberg1770 – ?
1835–1852Wilhelm Friedrich Fürchtegott von Bonin1786 – 1852
1852–1866Ernst Karl Friedrich Wilhelm Adolf Freiherr Senfft von Pilsach1795 – 1882
1867–1882Ferdinand Karl Wilhelm August Freiherr von Münchhausen1810 – 1882
1883–1891Ulrich von Behr-Negendank1826 – 1902
1891–1899Robert von Puttkamer1828 – 1900
1900–1911Helmuth Freiherr von Maltzahn1840 – 1923
1911–1917Wilhelm Hans August von Waldow1856 – 1937
1917–1918Max Hermann Freiherr von Ziller1856 – 1929
1918–1919Georg Michaelis1857 – 1936
1919–1930Julius Lippmann1864 – 1934
1930–1933Carl von Halfern1873 – 1937
1933–1945Franz Schwede (gauleiter)1888 – 1960

Wykaz miast 1816–1945 (stan ludności na 1 grudnia 1905)

HerbMiastoNazwa niem. 1905Ludność 1905Rejencja 1905Powiat 1905Obecna lokacja
POL Szczecin COA.svgSzczecinStettin224 119szczecińskaSzczecin-Miasto (Stettin-Stadt)Polska
Wappen Stralsund.svgStrzałówStralsund31 809stralsundzkaStrzałów-Miasto (Stralsund-Stadt)Niemcy
POL Słupsk COA.svgSłupskStolp31 154koszalińskaSłupsk-Miasto (Stolp-Stadt)Polska
POL Stargard COA.svgStargardStargard26 907szczecińskaStargard-Miasto (Stargard-Stadt)Polska
DEU Greifswald COA.svgGryfiaGreifswald23 767stralsundzkaGryfia-Miasto (Greifswald-Stadt)Niemcy
Herb Kolobrzegu.svgKołobrzegKolberg22 856koszalińskakołobrzesko-karliński (Kolberg-Körlin)Polska
POL Koszalin COA.svgKoszalinKöslin21 474koszalińskakoszaliński (Köslin)Polska
Wappen Hansestadt Anklam V3.pngNakłoAnklam15 625stralsundzkanakielski (Anklam)Niemcy
POL Świnoujście COA.svgŚwinoujścieSwinemünde13 272szczecińskauznamsko-woliński (Usedom-Wollin)Polska
Stadtwappen Demmin.svgDyminDemmin12 536szczecińskadymiński (Demmin)Niemcy
POL Lębork COA.svgLęborkLauenburg12 502koszalińskalęborski (Lauenburg)Polska
POL Szczecinek COA.svgSzczecinekNeustettin10 785koszalińskaszczecinecki (Neustettin)Polska
Wappen Pasewalk.svgPozdawilkPasewalk10 520szczecińskawkryujski (Ueckermünde)Niemcy
POL Goleniów COA.svgGoleniówGollnow9194szczecińskanowogardzki (Naugard)Polska
POL Pyrzyce COA.svgPyrzycePyritz8600szczecińskapyrzycki (Pyritz)Polska
POL Białogard COA.svgBiałogardBelgard an der Persante8589koszalińskabiałogardzki (Belgard)Polska
Wappen Wolgast.pngWołogoszczWolgast8346stralsundzkagryfijski (Greifswald-Land)Niemcy
POL Trzebiatów COA 1.svgTrzebiatówTreptow an der Rega7794szczecińskagryficki (Greifenberg)Polska
POL Dąbie COA.pngDąbieAltdamm7451szczecińskarędowski (Randow)Polska
DEU Barth COA.svgBardoBarth7344stralsundzkanowopolski (Franzburg)Niemcy
POL Świdwin COA.svgŚwidwinSchivelbein7219koszalińskaświdwiński (Schivelbein)Polska
POL Gryfice COA.svgGryficeGreifenberg7207szczecińskagryficki (Greifenberg)Polska
POL Bytów COA.svgBytówBütow7011koszalińskabytowski (Bütow)Polska
POL Gryfino COA.svgGryfinoGreifenhagen6583szczecińskagryfiński (Greifenhagen)Polska
Wappen Ueckermuende.pngWkryujścieUeckermünde6263szczecińskawkryujski (Ueckermünde)Niemcy
POL Sławno COA.svgSławnoSchlawe6221koszalińskasławieński (Schlawe)Polska
POL Drawsko Pomorskie COA.svgDrawsko PomorskieDramburg6107koszalińskadrawski (Dramburg)Polska
POL Darłowo COA.svgDarłowoRügenwalde5968koszalińskasławieński (Schlawe)Polska
POL Kamień Pomorski COA.svgKamień PomorskiCammin5923szczecińskakamieński (Cammin)Polska
POL Miastko COA.svgMiastkoRummelsburg5701koszalińskamiastecki (Rummelsburg)Polska
POL Łobez COA.svgŁobezLabes5183szczecińskareski (Regenwalde)Polska
POL Bobolice COA.svgBoboliceBublitz5154koszalińskabobolicki (Bublitz)Polska
POL Połczyn-Zdrój COA.svgPołczyn-ZdrójPolzin5046koszalińskabiałogardzki (Belgard)Polska
POL Nowogard COA.svgNowogardNaugard4872szczecińskanowogardzki (Naugard)Polska
POL Złocieniec COA.svgZłocieniecFalkenburg4702koszalińskadrawski (Dramburg)Polska
POL Wolin COA.svgWolinWollin4560szczecińskauznamsko-woliński (Usedom-Wollin)Polska
Stadtwappen Altentreptow.PNGDolenicaTreptow an der Tollense4429szczecińskadymiński (Demmin)Niemcy
POL Czaplinek COA.svgCzaplinekTempelburg4377koszalińskaszczecinecki (Neustettin)Polska
Police herb.svgPolicePölitz4303szczecińskarędowski (Randow)Polska
Wappen bergen.PNGGóraBergen auf Rügen4045stralsundzkarugijski (Rügen)Niemcy
Wappen Loitz.svgŁosiceLoitz4020stralsundzkagrzymski (Grimmen)Niemcy
Wappen von Gartz Oder.pngGardziec OdrzańskiGartz an der Oder3947szczecińskarędowski (Randow)Niemcy
Wappen Grimmen.pngGrzymieGrimmen3825stralsundzkagrzymski (Grimmen)Niemcy
POL Kalisz Pomorski COA.svgKalisz PomorskiKallies3627koszalińskadrawski (Dramburg)Polska
POL Resko COA.svgReskoRegenwalde3477szczecińskareski (Regenwalde)Polska
Wappen Tribsees.svgTrzebuszTribsees3423stralsundzkagrzymski (Grimmen)Niemcy
DEU Jarmen COA.svgJarominJarmen3083szczecińskadymiński (Demmin)Niemcy
POL Karlino COA.svgKarlinoKörlin an der Persante2999koszalińskakołobrzesko-karliński (Kolberg-Körlin)Polska
POL Sianów COA.svgSianówZanow2795koszalińskasławieński (Schlawe)Polska
POL gmina Widuchowa COA.svgWiduchowaFiddichow2725szczecińskagryfiński (Greifenhagen)Polska
POL Węgorzyno COA.svgWęgorzynoWangerin2677szczecińskareski (Regenwalde)Polska
POL Maszewo COA.svgMaszewoMassow2666szczecińskanowogardzki (Naugard)Polska
POL Ińsko COA.svgIńskoNörenberg2634szczecińskaszadzki (Saatzig)Polska
POL gmina Banie COA.svgBanieBahn2628szczecińskagryfiński (Greifenhagen)Polska
POL Chociwel COA.svgChociwelFreienwalde2562szczecińskaszadzki (Saatzig)Polska
POL Płoty COA.svgPłotyPlathe2557szczecińskareski (Regenwalde)Polska
POL Polanów COA.svgPolanówPollnow2521koszalińskasławieński (Schlawe)Polska
POL Barwice COA.svgBarwiceBärwalde2282koszalińskaszczecinecki (Neustettin)Polska
POL Dobra (powiat łobeski) COA.svgDobraDaber2253szczecińskanowogardzki (Naugard)Polska
POL Okonek COA.svgOkonekRatzebuhr2192koszalińskaszczecinecki (Neustettin)Polska
Wappen Lassan.svgLesianyLassan2148stralsundzkagryfijski (Greifswald-Land)Niemcy
POL Łeba COA.svgŁebaLeba2027koszalińskalęborski (Lauenburg)Polska
Garz-Wappen.PNGGardziec RańskiGarz auf Rügen2015stralsundzkarugijski (Rügen)Niemcy
DEU Gützkow COA.svgChoćkówGützkow2007stralsundzkagryfijski (Greifswald-Land)Niemcy
POL Nowe Warpno COA 1.svgNowe WarpnoNeuwarp1883szczecińskawkryujski (Ueckermünde)Polska
POL Dobrzany COA.svgDobrzanyJacobshagen1871szczecińskaszadzki (Saatzig)Polska
Wappen Penkun.pngPieńkuńPenkun1810szczecińskarędowski (Randow)Niemcy
DEU Usedom COA.svgUznamUsedom1729szczecińskauznamsko-woliński (Usedom-Wollin)Niemcy
Wappen Damgarten.pngDębogóraDamgarten1700stralsundzkanowopolski (Franzburg)Niemcy
Wappen Richtenberg.svgRichtenbergRichtenberg1658stralsundzkanowopolski (Franzburg)Niemcy
POL gmina Stepnica COA.svgStepnica (miasto 18??–19??)Groß Stepenitz1576szczecińskakamieński (Cammin)Polska
Wappen Franzburg.PNGNowopoleFranzburg1470stralsundzkanowopolski (Franzburg)Niemcy
POL Suchań COA.svgSuchańZachan1384szczecińskaszadzki (Saatzig)Polska

1 października 1938 do Pomorza przyłączono 21 miast z Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej: Choszczno (Arnswalde), Drawno (Neuwedell) (Unruhstadt) z powiatu choszczeńskiego, Dobiegniew (Woldenberg), Drezdenko (Driesen) i Strzelce Krajeńskie (Friedeberg) z powiatu strzeleckiego, Biały Bór (Baldenburg), Czarne (Hammerstein), Człuchów (Schlochau), Debrzno (Preußisch Friedland) i Lędyczek (Landeck) z powiatu człuchowskiego, Złotów (Flatow) i Krajenka (Krojanke) z powiatu złotowskiego, Wałcz, Jastrowie, Mirosławiec, Człopa i Tuczno z powiatu wałeckiego, Krzyż i Trzcianka z powiatu noteckiego oraz miasto Piła.

Miasta

Szczecin, 1917

Populacja największych miast prowincji w latach 1890 i 1925 oraz ich współczesna przynależność państwowa:

miastopop. 1890pop. 1925rejencjaźródło2014
1.Szczecin116 228254 466szczecińska[3]Polska
2.Słupsk23 86241 602koszalińska[4]Polska
3.Stralsund27 81439 469stralsundzka[5]Niemcy
4.Stargard23 78532 545szczecińska[6]Polska
5.Kołobrzeg16 99930 115koszalińska[7]Polska
6.Koszalin17 81028 812koszalińska[8]Polska
7.Greifswald21 62426 695stralsundzka[9]Niemcy

Przypisy

  1. Podziały administracyjne Pomorza Zachodniego w latach 1800–1970, red. T. Białecki, Szczecin, 1970, s. 7–8.
  2. a b Meyers Großes Konversationslexikon, 6. Auflage, 16. Band, Leipzig/Wien 1909, s. 134–137.
  3. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-07-22] (niem.).
  4. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  5. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  6. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  7. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  8. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  9. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

POL Łeba COA.svg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Provinz Pommern 1905.png
Map of the historical prussian province of Pomerania
POL Słupsk COA.svg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Wappen Lassan.svg
Coat of Arms of Lassan
Wappen Hansestadt Anklam V3.png
Das Wappen der Hansestadt Anklam zeigt auf blauem Grund eine silberne, gezinnte Mauer, in der Mitte ein offenes Torhaus mit goldenem Dach und Knauf, auf der Mauer ein halbaufgerichteter Greif mit goldener Bewehrung, ausgeschlagener roter Zunge und aufgeworfenem Schweif mit goldener Schwanzquaste, in den Vorderklauen einen goldenen Dreistrahl haltend.
POL Goleniów COA.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY-SA 2.5
POL Czaplinek COA.svg
Powód: based on true city's coat of arms
POL Gryfice COA.svg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
NS administrative Gliederung 1944.png
Autor: Bennet Schulte, Licencja: CC BY-SA 3.0 de
Mapa Wielkiej Rzeszy Niemieckiej (1944)
POL Darłowo COA.svg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
POL Świnoujście COA.svg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
POL Dąbie COA.png
Herb miasta Dąbie (obecnie część Szczecina)
Provinz Pommern flag.svg
Flaga Prowincji Pomorze, przyjęta w 1882 i zniesiona w 1935
POL Płoty COA.svg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Stettin 1917 07 18 Paradeplatz a.jpg
Szczecin na starej fotografii
Wappen Preußische Provinzen - Pommern.png
Pomorze, pruska prowincja (1815-1945).
POL Dobrzany COA.svg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Pommern 1913.svg
Autor: Furfur, Licencja: CC BY-SA 3.0
Administrative divisions of the Prussian Province of Pomerania, 1913:
  Regierungsbezirk Stralsund
  Regierungsbezirk Stettin
  Regierungsbezirk Köslin
Pomerania counties 1939 map.svg
Autor: Hellerick, Licencja: CC BY-SA 4.0
Administrative divisions of the Prussian Province of Pomerania, 1939.
POL Stargard COA.svg
Herb miasta Stargard Szczeciński, zachodniopomorskie
POL Sianów COA.svg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Wappen Loitz.svg
Coat of Arms of Loitz
POL Miastko COA.svg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Coat of Arms of Pomerania.svg
Autor: Glasshouse, Licencja: CC BY-SA 3.0
Coat of Arms of the Prussian Province of Pomerania (Pommern)
German Empire - Prussia - Pomerania (1871).svg
Autor: Milenioscuro, Licencja: CC BY-SA 3.0
Locator map of Pomerania (Prussia) in the German Empire
  Pomerania
  Prussia
  Other German States
  Other countries
POL gmina Banie COA.svg
Herb wsi oraz gminy Banie
POL Sławno COA.svg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
POL Okonek COA.svg
Autor: , Licencja: CC-BY-SA-3.0
Herb miasta Okonek w Polsce
POL Gryfino COA.svg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0