Powiat Teschen

Powiat Teschen (niem. Landkreis Teschen, pol. powiat cieszyński; do 29 grudnia 1939 Powiat Teschen-Freistadt, niem. Landkreis Teschen-Freistadt, pol. powiat cieszyńsko-frysztacki) – były powiat niemiecki, istniejący w latach 1939–1945. Powstał w efekcie włączenia we wrześniu 1939 Śląska Cieszyńskiego do III Rzeszy. W dokumentach bywał również określany jako Olsaland lub Olsa-Gebiet, jego powierzchnia wynosiła 1462 km2, był to drugi pod względem wielkości powiat na terenie Rzeszy[1].

Siedzibą landratu było miasto Cieszyn (Teschen), zaś jego przewodniczącym w latach 1940–1945 był dr Udo Krüger.

18 stycznia 1941 rozwiązano prowincję Śląsk, wskutek czego powiat Teschen wszedł w skład nowej prowincji Górny Śląsk (Provinz Oberschlesien), utworzonej z rejencji katowickiej i opolskiej.

Historia

Pierwszy oddział niemiecki wkroczył do Cieszyna 1 września o godz. 16, następnego dnia osiągając linię Wisły. Kwestia przesunięcia granicy III Rzeszy pozostawała przez cały wrzesień w zasadzie jeszcze otwarta. Ostateczna decyzja o włączeniu powiatów Cieszyn-Frysztat i Bielsko-Biała pod zarząd w Katowicach zapadła 6 października. Władze niemieckie połączyły przedwojenne powiaty cieszyński i frysztacki w jeden o nazwie Teschen-Freistadt. 29 grudnia zmieniono nazwę powiatu na Teschen.

W listopadzie oddano Słowacji część zajętych przez Polskę gmin w październiku 1938[2]

W policyjnym spisie ludności (tzw. palcówka, niem. Fingerabdruck) przeprowadzonym w dniach 11 do 23 grudnia 1939 r. 126 593 (44%) mieszkańców powiatu zadeklarowało narodowość śląska (z czego na terenie powiatu cieszyńskiego bez tzw. Zaolzia 72,3%, a na Zaolziu 36,6%), 66 788 (23%) zadeklarowało narodowość polską (po dawnej polskiej stronie Olzy 22,7% a na Zaolziu 24,1%), niemiecką 41 522, zaś czeską 46 567 (z czego na Zaolziu 44 597, 20,9%), a żydowską 1 928[3], jednak w późniejszym okresie, wskutek podpisywania Niemieckiej Listy Narodowej liczba Niemców znacząco się zwiększyła. W 1943 poszczególne kategorie Volkslisty liczyła 3 tysiące folksdojczów (DVL I), 22 tysiące osób pochodzenia niemieckiego (DVL II), 180 tysięcy trójkarzy i 300 osób IV kategorii[4]. Liczba osadników niemieckich wyniosła z kolei 2091, dużo mniej niż w pobliskim powiecie bielskim (gdzie wyniosła ona 13 572)[5].

Podział na gminy

Stopniowo od 30 stycznia 1940 najważniejszym gminom nadawano uprawnienia samorządowe według prawa niemieckiego z 1933 Deutsche Gemeindeordnung (DGO). Do końca wojny otrzymały je[6]:

  1. Dombrau,
  2. Freistadt (w 1944 połączenie z Karwin),
  3. Jablunkau (1 kwietnia 1941 do miasta włączono gminę Nawsi),
  4. Karwin (w 1944 połączenie z Freistadt),
  5. Lazy: przewidziana zmiana nazwy na Heinrichshalden[7],
  6. Neu Oderberg: Oderberg[8],
  7. Orlau,
  8. Peterswald,
  9. Poremba: Grabenau,
  10. Reichwaldau,
  11. Skotschau,
  12. Steinau: Olsasteinau,
  13. Suchau (z połączenia w 1941 trzech gmin: Mittel Suchau, Nieder Suchau, Ober Suchau),
  14. Teschen (do miasta włączono gminę Sibica),
  15. Trzynietz: Olsahütte,
  16. Ustron (w 1941 włączono gminę Hermanitz),
  17. Weichsel: Hohenweichsel;

Pozostałe miejscowości podzielono administracyjne na tzw. okręgi urzędowe (Amtsbezirk). 1 stycznia 1945 powiat obejmował 131 gminy. W okresie 1939-1945 była proponowana germanizacja niektórych słowiańsko-brzmiących niemieckich nazw geograficznych na terenie Śląska Cieszyńskiego:

1. Bistritz (2 gminy)

2. Bludowitz (7 gmin)

3. Deutschleuthen (5 gmin)

4. Freistadt-Land (6 gmin)

5. Golleschau (6 gmin)

6. Groß Gurek (4 gminy)

7. Hnojnik (14 gmin)

8. Istebna (4 gminy)

9. Jablunkau-Land (9 gmin)

10. Neu Oderberg-Land (5 gmin)

11. Seibersdorf (4 gminy)

12. Skotschau-Land (16 gmin)

13. Teschen-Land (16 gmin)

14. Tierlitzko (6 gmin).

15. Trzynietz-Land (11 gmin)

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. K. Nowak, W latach II..., 2015, s. 443
  2. Landkreis Teschen
  3. K. Nowak, W latach II..., 2015, s. 448
  4. K. Nowak, W latach II..., 2015, s. 451
  5. K. Nowak, W latach II..., 2015, s. 452
  6. Städte, Gemeinden nach der DGO und Amtsbezirke Landkreis Teschen
  7. Gemeinde Lazy
  8. Stadt Neu Oderberg Stadt Neu Oderberg

Bibliografia

  • W latach II wojny światowej. W: Śląsk Cieszyński w latach 1918-1945. Krzysztof Nowak. Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2015. ISBN 978-83-935147-5-5.

Media użyte na tej stronie

Wappen Preußische Provinzen - Schlesien.png
Coat of arms of the Prussian province of Silesia