Premierzy Izraela

Izrael
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Izraela
Portal Izrael

Premier Rządu Izraela (hebr. ראש ממשלת ישראל, Rosh HaMemshala) – najsilniejsze ogniwo władzy wykonawczej w Izraelu. Premier niemal zawsze jest liderem partii lub koalicji, która zwyciężyła wybory do Knesetu.

Od 2009 roku premierem Izraela jest Binjamin Netanjahu.

Wybory

Schemat systemu politycznego Izraela

Prezydent desygnuje na premiera lidera partii lub koalicji wyborczej, która wygrała wybory. Musi mieć ona przynajmniej 61 głosów poparcia w 120-osobowym Knesecie.

Od chwili mianowania premier ma 28 dni na ustalenie składu i programu gabinetu. Premier oraz połowa ministrów muszą być członkami parlamentu – rząd (z premierem) nie może liczyć mniej niż 8 ani więcej niż 18 osób. Kiedy Kneset zaaprobuje rząd, może on przystąpić do pracy.

Bezpośredni wybór premiera (1992-2001)

W 1992 roku w Izraelu wprowadzono bardzo oryginalny system wyłaniania osoby premiera. Od uchwalenia w tymże roku Ustawy Zasadniczej O Rządzie, każdy wyborca oddawał dwa głosy. Jeden na partię polityczną, a drugą na osobę premiera. W tym systemie odbyły się trzy wybory premiera: 1996, 1999 i w 2001 roku. W tym ostatnim przypadku wybory szefa rządu odbywały się niezależnie od wyborów do parlamentu (z tego powodu, w latach 2001-2003 Ariel Szaron (wówczas Likud) był premierem, pomimo że Partia Pracy posiadała większość w Knesecie). Po wyborze premier elekt miał 45 dni na uformowanie rządu, przedstawienie Knesetowi składu i programu działania.

Stwierdzono jednak, iż taki system nie sprawdził się, ponieważ wygrywająca partia mogła nie tworzyć rządu. W 2001 roku wprowadzono więc nową Ustawę Zasadniczą, przywracającą stare uregulowania. Dzięki temu, od wyborów w 2003 roku, premierem jest lider najsilniejszej partii w Knesecie.

Pełnomocnictwa i rola premiera

Rząd prowadzi politykę wewnętrzną i zewnętrzną państwa, posiada w tym celu wszystkie kompetencje, które nie są zastrzeżone aktami prawnymi dla innych organów i instytucji państwa (tzw. domniemanie kompetencji). Szczególnie ważne są decyzje rządu dotyczące spraw bezpieczeństwa i użycia sił zbrojnych (Siły Obronne Izraela). Z ramienia rządu za siły zbrojne odpowiedzialny jest minister obrony. Rząd powołuje szefa Sztabu Generalnego na wniosek tegoż ministra.

Zazwyczaj posiedzenia rządu odbywają się w niedziele, ale w razie konieczności mogą mieć miejsce w każdym innym dniu tygodnia.

Pomimo że Ustawa Zasadnicza stanowi, iż umowy międzynarodowe zawarte przez rząd zatwierdza Kneset i podpisuje prezydent, to jednak w praktyce robi to samodzielnie rząd. Posiada on także dość szerokie uprawnienia prawodawcze, na podstawie ustaw wydaje rozporządzenia, a w stanie zagrożenia państwa wydaje rozporządzenia nadzwyczajne.

Przyspieszone wybory parlamentarne odbywają się, gdy:

  • Kneset rozwiąże się własną uchwałą
  • premier uzna, że członkowie rządu są wobec niego w opozycji – wówczas za zgodą prezydenta rozwiązuje parlament
  • Kneset odrzuci propozycje kandydatów do rządu
  • Kneset nie uchwali budżetu w ciągu 3 miesięcy poprzedzających początek następnego roku podatkowego
  • Kneset większością 2/3 ogólnej liczby deputowanych usunie premiera z funkcji.

Premier może odwołać ministra, a minister ma prawo złożenia rezygnacji. Większością 7/12 ogólnego składu deputowanych Kneset może odwołać poszczególnych ministrów. Premier ma dużą swobodę w kwestiach określania struktury rządu i powierzania zadań poszczególnym ministrom. Należy jednak pamiętać, iż rządy zawsze są koalicjami i zdanie kierownictw innych partii musi być przez premiera brane pod uwagę.

W przypadku, gdy premier nie może pełnić swojej funkcji (dymisja, stan oskarżenia), wówczas wyznacza na swoje miejsce jednego z ministrów-posłów, który ma wszystkie uprawnienia premiera z wyjątkiem prawa rozwiązania parlamentu. Nagły wylew, który dotknął premiera Ariela Szarona w styczniu 2006 ukazał konieczność uregulowania sytuacji, kiedy chory premier nie jest w stanie wyznaczyć swego następcy. Ustalono, iż w takim przypadku obowiązki szefa rządu przejmuje wicepremier (na początku 2006 roku – Ehud Olmert). Jeżeli premier zostanie uznany za trwale niezdolnego do pełnienia swoich funkcji, wicepremier wykonuje jego obowiązki przez 100 dni. Po upłynięciu tego czasu, prezydent nominuje nowego premiera. Jeżeli jednak premier umrze, rząd wybiera nowego szefa rządu.

Doradca Prawny Rządu

Doradca Prawny Rządu jest organem opiniodawczo-doradczym rządu w kwestiach prawnych, jest prokuratorem generalnym i podlega mu prokuratura. Choć powoływany przez rząd, nie jest jego członkiem, ale uczestniczy w jego obradach. Doradca nie składa dymisji wraz z gabinetem.

Doradca Prawny Rządu wydaje opinie prawne na temat działalności rządu, które jednak nie mają charakteru formalnie wiążącego. Innym zadaniem Doradcy jest wyrażanie zgody na wszczęcie postępowania karnego wobec premiera i sędziów, a po jego zakończeniu wnosi akt oskarżenia przeciwko nim.

Lista Premierów Izraela

Premierzy Izraela w porządku chronologicznym

Premier
#Imię i NazwiskoPortretKadencjaPartia politycznaRządy
1Dawid Ben Gurion
דָּוִד בֶּן-גּוּרִיּוֹן
(1886–1973)
Ben-Gurion.jpg14 maja 194826 stycznia 1954Mapaitymczasowy (1948–1949)
pierwszy (1949–1950)
drugi (1950–1951)
trzeci (1951–1952)
czwarty (1952–1954)
2Mosze Szaret
משֶׁה שָרֵת
(1894–1965)
Moshe Sharett (1948).jpg26 stycznia 19543 listopada 1955Mapaipiąty (1954–1955)
szósty (1955)
(1)Dawid Ben Gurion
דָּוִד בֶּן-גּוּרִיּוֹן
(1886–1973)
Ben-Gurion.jpg3 listopada 195526 czerwca 1963Mapaisiódmy (1955–1958)
ósmy (1958–1959)
dziewiąty (1959–1961)
dziesiąty (1961–1963)
3Lewi Eszkol
לֵוִי אֶשְׁכּוֹל
(1895–1969)
Portrait of prime minister Levy Eshkol. August 1963. D699-070.jpg26 czerwca 196326 lutego 1969Mapaijedenasty (1963–1964)
dwunasty (1964–1966)
trzynasty (1966–1969)
Jigal Allon
(tymczasowo)
יִגְאָל אַלּוֹן
(1918–1980)
Yigal Allon.jpg26 lutego 196917 marca 1969Koalicja Pracytrzynasty (1969)
4Golda Meir
גּוֹלְדָּה מֵאִיר
(1898–1978)
Golda Meir 03265u.jpg17 marca 19693 czerwca 1974Koalicja Pracyczternasty (1969)
piętnasty (1969–1974)
szesnasty (1974)
5Icchak Rabin
יִצְחָק רַבִּין
(1922–1995)
Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11).jpg3 czerwca 197420 czerwca 1977Koalicja Pracysiedemnasty (1974–1977)
6Menachem Begin
מְנַחֵם בֵּגִין
(1913–1992)
Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG20 czerwca 197710 października 1983Likudosiemnasty (1977–1981)
dziewiętnasty (1981–1983)
7Icchak Szamir
יִצְחָק שָׁמִיר
(1915–2012)
Yitzhak Shamir (1980).jpg10 października 198313 września 1984Likuddwudziesty (1983–1984)
8Szimon Peres
שִׁמְעוֹן פֶּרֶס
(1923–2016)
13 września 198420 października 1986Koalicja Pracydwudziesty pierwszy (1984–1986)
(7)Icchak Szamir
יִצְחָק שָׁמִיר
(1915–2012)
Yitzhak Shamir (1980).jpg20 października 198613 lipca 1992Likuddwudziesty drugi (1986–1988)
dwudziesty trzeci (1988–1990)
dwudziesty czwarty (1990–1992)
(5)Icchak Rabin
יִצְחָק רַבִּין
(1922–1995)
Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11).jpg13 lipca 19924 listopada 1995Izraelska Partia Pracydwudziesty piąty (1992–1995)
(8)Szimon Peres
שִׁמְעוֹן פֶּרֶס
(1923–2016)
4 listopada 199518 czerwca 1996Izraelska Partia Pracydwudziesty szósty (1995–1996)
9Binjamin Netanjahu
בִּנְיָמִין נְתַנְיָהוּ
(1949–)
Benjamin Netanyahu 2012.jpg18 czerwca 19966 lipca 1999Likuddwudziesty siódmy (1996–1999)
10Ehud Barak
אֵהוּד בָּרָק
(1942–)
Ehud Barak official.jpg6 lipca 19997 marca 2001Izraelska Partia Pracydwudziesty ósmy (1999–2001)


11
Ariel Szaron
אֲרִיאֵל שָׁרוֹן
(1928–2014)
Ariel Sharon, by Jim Wallace (Smithsonian Institution).jpg7 marca 200121 listopada 2005Likuddwudziesty dziewiąty (2001–2003)
trzydziesty (2003–2005)
21 listopada 200514 kwietnia 2006Kadimatrzydziesty (2005–2006)
12Ehud Olmert
אֵהוּד אוֹלְמֶרט
(1945–)
Ehud Olmert 2006May23.jpg14 kwietnia 200631 marca 2009Kadimatrzydziesty pierwszy (2006–2009)
(9)Binjamin Netanjahu
בִּנְיָמִין נְתַנְיָהוּ
(1949–)
Benjamin Netanyahu 2012.jpg31 marca 2009nadalLikudtrzydziesty drugi (2009–2013)
trzydziesty trzeci (2013–2015)
trzydziesty czwarty (2015–2020)
Trzydziesty piąty rząd Izraela (od 2020)

Zobacz też

Bibliografia

  • Colin Shindler, Historia współczesnego Izraela, tłum. Marcin Mścichowski, Książka i Wiedza 2011
  • Rulers.org

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Portal icon.svg
Autor: , Licencja: CC BY 2.5
Icon for Wikimedia project´s portals.
Ehud Barak official.jpg
Autor: Barak Weizmann, Licencja: CC0
Ehud Barak (Hebrew: אהוד ברק; born Ehud Brog; 12 February 1942) is an Israeli politician who served as Prime Minister from 1999 to 2001. He was leader of the Labor Party until January 2011[1] and holds the posts of Minister of Defense and Deputy Prime Minister in Binyamin Netanyahu's government.
System polityczny Izraela.svg
Autor: MesserWoland, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Schemat przedstawiający system polityczny Państwa Izrael.
Na podstawie grafiki Shaloma
Shimon peres wjc 90126.jpg
Shimon Peres, president of the State of Israel, at World Jewish Congress Plenary Assembly, Inbal Hotel Jerusalem
Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG
Israeli Prime Minister Menachem Begin delivers an address upon his arrival in the US for a state visit. Location: Andrews Air Force Base, Maryland.
Moshe Sharett (1948).jpg
Autor: Willem van de Poll, Licencja: CC0
Moshe Sharett, de eerste minister van buitenlandse zaken van de staat Israel, schudt de hand van een onbekende man met op de achtergrond de Israelische vlag
  • 1948
Yigal Allon.jpg
Yigal Allon when Lt-Gen in Tsahal
Ariel Sharon, by Jim Wallace (Smithsonian Institution).jpg
Autor: Jim Wallace (Smithsonian Institution), Licencja: CC BY 2.0
SI Neg. 98-41568.12a. Date: 12/7/1998...Ariel Sharon, Foreign Minister of Israel speaking at a press conference at the National Press Club ..Credit: Jim Wallace (Smithsonian Institution)
Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11).jpg
Autor: Yaakov Saar , Licencja: CC BY-SA 3.0
1992-1995: PM Yitzhak Rabin serving his second term as Prime Minister.
Ehud Olmert 2006May23.jpg
Prime Minister Ehud Olmert of Israel during a meeting with US President George W. Bush on Tuesday, May 23, 2006, in the Oval Office.
Yitzhak Shamir (1980).jpg
Autor: Marcel Antonisse / Anefo, Licencja: CC BY-SA 3.0 nl
Vertrek Israelische minister van Buitenlandse Zaken, Jitschak Sjamir van Schiphol; Jitschak Sjamir , kop
  • 5 juni 1980
Benjamin Netanyahu 2012.jpg
U.S. Secretary of State Hillary Rodham Clinton meets with Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu in New York, New York on September 27, 2012. [State Department photo/ Public Domain]