Prezydenci Polski

Proporzec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
List Władysława Raczkiewicza do Ignacego Jana Paderewskiego, notyfikujący mu przekazanie władzy prezydenckiej przez Ignacego Mościckiego w 1939 roku

Prezydenci Polski – chronologiczna lista prezydentów Polski i innych osób sprawujących urząd głowy państwa polskiego od 1918 roku.

Królestwo Polskie i II Rzeczpospolita (1918–1939)

Niepodległość Polski została zadeklarowana 7 października 1918 roku przez Radę Regencyjną, która 11 listopada tego roku przekazała władzę nad wojskiem Józefowi Piłsudskiemu jako Naczelnemu Wodzowi (14 listopada otrzymał on pełnię władzy sprawowanej wcześniej przez Radę Regencyjną). Pierwszy Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Gabriel Narutowicz, został zaprzysiężony na urząd 11 grudnia 1922 roku (sprawował go de facto od 14 grudnia).

Lp.ZdjęcieImię i nazwiskoOkres sprawowaniaPrzynależność partyjna lub partia popierającaUwagi
oddo
Rada Regencyjna:
  • Aleksander Kakowski,
  • Zdzisław Lubomirski,
  • Józef Ostrowski.

Od 11 listopada 1918 wraz z Józefem Piłsudskim, jako zwierzchnikiem sił zbrojnych.

do 14 listopada 1918
Jozef Pilsudski1.jpgJózef Piłsudski – sprawował urząd głowy państwa jako:
  • Naczelny Dowódca Wojsk Polskich (do 29 listopada 1918)
  • Tymczasowy Naczelnik Państwa (do 20 lutego 1919)
  • Naczelnik Państwa
14 listopada 191814 grudnia 1922[a][1]bezpartyjny popierany i związany z obozem lewicy niepodległościowej[2]
1.Gabriel narutowicz.jpgGabriel Narutowicz14 grudnia 1922[a]16 grudnia 1922bezpartyjny – zgłoszony przez Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”Zamordowany przez Eligiusza Niewiadomskiego
Rataj.jpgMaciej Rataj16 grudnia 192220 grudnia 1922Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”tymczasowo wykonywał obowiązki Prezydenta RP po opróżnieniu urzędu, jako marszałek Sejmu
2.Stanisław Wojciechowski.jpgStanisław Wojciechowski20 grudnia 192214 maja 1926Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”
Rataj.jpgMaciej Rataj15 maja 19264 czerwca 1926Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”tymczasowo wykonywał obowiązki Prezydenta RP po opróżnieniu urzędu, jako marszałek Sejmu
31 maja 1926 r. Zgromadzenie Narodowe wybrało na urząd prezydenta RP Józefa Piłsudskiego, nie przyjął on jednak urzędu.Sanacja
3.Mościcki Kalendarz.jpgIgnacy Mościcki4 czerwca 192630 września 1939[b]bezpartyjny związany z obozem sanacyjnym

Po puczu wojskowym w 1926 faktycznie najwyższą władzę w państwie miał Józef Piłsudski, który piastował urząd Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych.

Władze Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie (1939–1990)

30 września 1939 prezydent Ignacy Mościcki przekazał władzę Władysławowi Raczkiewiczowi, pierwszemu prezydentowi na uchodźstwie. Urząd ten stanowił kontynuację prezydentury II RP. Do 5 lipca 1945 r. Rząd RP na uchodźstwie miał pełne uznanie międzynarodowe (z wyjątkiem ZSRR, III Rzeszy i jej sojuszników), po tej dacie przestał być uznawany przez wspólnotę międzynarodową jako jedyny rząd w Polsce. Większość krajów od razu zaakceptowało istniejący stan rzeczy i podpisało umowy międzynarodowe z nowo powstałym państwem. Przez kilkanaście (do kilkudziesięciu) lat uznawany był przez niewielką liczbę państw (Irlandia, Hiszpania, Kolumbia, Kuba, Liban, Watykan, Wenezuela).

Lp.ZdjęcieImię i nazwiskoOkres sprawowaniaPrzynależność partyjna lub partia popierająca
oddo
Marshal Rydz-Smigly LOC hec 27123.jpgEdward Śmigły-Rydz – wyznaczony 1 września 1939 r. przez prezydenta Mościckiego „na swego następcę na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju”[3] – zgodnie z art. 24 Konstytucji kwietniowej, decyzja odwołana 25 września 1939 r.[4]Obóz Zjednoczenia Narodowego
Wieniawa długoszowski.jpgBolesław Wieniawa-Długoszowski – wyznaczony 25 września 1939 r. przez prezydenta Mościckiego „na swego następcę na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju”[4]. – zgodnie z art. 24 Konstytucji kwietniowej, zrzekł się urzędu następcy prezydenta RP, decyzja o wyznaczeniu następcy odwołana 29 września 1939 r.[5]
1.(4)Władysław Raczkiewicz 1.jpgWładysław Raczkiewicz30 września 19396 czerwca 1947
(do 5 lipca 1945 roku Prezydent i Rząd RP na uchodźstwie posiadały pełne uznanie międzynarodowe)
2.(5)AZaleski.jpgAugust Zaleski9 czerwca 19477 kwietnia 1972
No image.svgRada Trzech – organ powstały po odmowie przez Zaleskiego ustąpienia z urzędu Prezydenta RP na Uchodźstwie po zakończeniu kadencji. Działając w sprzeczności z zapisami konstytucyjnymi ogłosiła się ona za kolegialną głowę państwa polskiego. Uznawana za legalną przez większą część emigracji polskiej. W skład Rady wchodzili:3 sierpnia 19547 kwietnia 1972
3.(6)Stanisław Ostrowski9 kwietnia 19728 kwietnia 1979
4.(7)Edward Bernard Raczyński.jpgEdward Bernard Raczyński8 kwietnia 19798 kwietnia 1986
5.(8)Sabbat.jpgKazimierz Sabbat8 kwietnia 198619 lipca 1989
6.(9)Ryszard Kaczorowski po zaprzysiężeniu Lecha Wałęsy przekazał mu swe uprawnienia, a rząd emigracyjny utworzył komisję likwidacyjną, która do 31 grudnia 1991 zakończyła działalność wszelkich emigracyjnych struktur władzy.19 lipca 198922 grudnia 1990

Rzeczpospolita Polska (1944–1952)

Prezydent Krajowej Rady Narodowej[6]

Lp.ZdjęcieImię i nazwiskoOkres sprawowaniaPrzynależność partyjna lub partia popierająca
oddo
1.PL Bolesław Bierut (1892-1956).jpgBolesław Bierut31 grudnia 19444 lutego 1947Polska Partia Robotnicza
oficjalnie bezpartyjny[7]

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej[6]

Można doszukiwać się sprawowania zastępczo urzędu prezydenta przez Marszałka Sejmu Władysława Kowalskiego (Stronnictwo Ludowe (lubelskie)) 4-5 lutego 1947 – od momentu wyboru na funkcję Marszałka Sejmu Ustawodawczego, do zaprzysiężenia Bolesława Bieruta na urząd Prezydenta RP. Art. 2 ustawy z dnia 11 września 1944 r. o kompetencji Przewodniczącego Krajowej Rady Narodowej[8] stanowił, że wobec opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zastępuje go Przewodniczący Krajowej Rady Narodowej. Jednak zgodnie z art. 5 tej ustawy, wygasała ona automatycznie z chwilą ukonstytuowania się ciał parlamentarnych wybranych na zasadzie powszechnych wyborów. W mocy pozostawał więc art. 40 ustawy z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (obowiązującej zgodnie z Manifestem PKWN), w myśl którego jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej nie może sprawować urzędu, oraz w razie opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej wskutek śmierci, zrzeczenia się lub innej przyczyny – zastępuje go Marszałek Sejmu[9].

Lp.ZdjęcieImię i nazwiskoOkres sprawowaniaPrzynależność partyjna lub partia popierająca
oddo
1.PL Bolesław Bierut (1892-1956).jpgBolesław Bierut5 lutego 194720 listopada 1952Polska Partia Robotnicza
do sierpnia 1948 oficjalnie bezpartyjny[10],od sierpnia 1948 do 15 XII 1948 oficjalnie PPR
od 15 XII 1948 Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Polska Rzeczpospolita Ludowa (1952–1989)

Rada Państwa

Konstytucja PRL z 22 lipca 1952 r. znosiła urząd prezydenta. Jego rolę przejęła Rada Państwa (urząd istniejący już pod rządami Małej Konstytucji z 1947 r.) – konstytucyjna kolegialna głowa państwa, na czele z Przewodniczącym Rady Państwa. Kolejnymi przewodniczącymi Rady Państwa, gdy pełniła ona funkcję głowy państwa byli:

Lp.ZdjęcieImię i nazwiskoOkres sprawowaniaPrzynależność partyjna lub partia popierająca
oddo
1.Aleksander Zawadzki20 listopada 19527 sierpnia 1964Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Urząd nieobsadzony – zastępcy przewodniczącego:7 sierpnia 196412 sierpnia 1964
2.Edward Ochab 2.jpgEdward Ochab12 sierpnia 196411 kwietnia 1968Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
3.Marian Spychalski.jpgMarian Spychalski11 kwietnia 196823 grudnia 1970Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
4.Cyrankiewicz.jpgJózef Cyrankiewicz23 grudnia 197028 marca 1972Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
5.Henryk Jabłoński, The Chairman of the Council of State (Head of State) of the People's Republic of Poland 1972-1985.jpgHenryk Jabłoński28 marca 19726 listopada 1985Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
6.Wojciech Jaruzelski6 listopada 198519 lipca 1989Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

W 1989 roku Radę Państwa zastąpiono urzędem prezydenta PRL. Rada Państwa działała do 19 lipca 1989 – dnia wyboru pierwszego Prezydenta PRL

Prezydent PRL

Lp.ZdjęcieImię i nazwiskoOkres sprawowaniaPrzynależność partyjna lub partia popierająca
oddo
1.Wojciech Jaruzelski19 lipca 198930 grudnia 1989[c]Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

III Rzeczpospolita (od 1989 roku)

31 grudnia 1989 roku weszła w życie ustawa konstytucyjna o zmianie nazwy państwa na Rzeczpospolita Polska. Do czasu zaprzysiężenia na urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Lecha Wałęsy, urząd ten sprawował Wojciech Jaruzelski (wcześniej Prezydent PRL).

Lp.ZdjęcieImię i nazwiskoOkres sprawowaniaPrzynależność partyjna lub partia popierającaUwagi
oddo
1.Wojciech Jaruzelski31 grudnia 1989[c]22 grudnia 1990[11]Polska Zjednoczona Partia RobotniczaOd 19 lipca 1989 Prezydent Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
2.Lech Wałęsa prezydent RP.jpgLech Wałęsa22 grudnia 199022 grudnia 1995„Solidarność”, Porozumienie CentrumPierwszy Prezydent RP wybrany w demokratycznych wyborach[12]
3.Aleksander Kwaśniewski 2003.jpgAleksander Kwaśniewski23 grudnia 199523 grudnia 2005Sojusz Lewicy Demokratycznej23 grudnia 2000 rozpoczął drugą kadencję
4.Lech Kaczyński.jpgLech Kaczyński23 grudnia 200510 kwietnia 2010Prawo i Sprawiedliwośćzginął w katastrofie polskiego Tu-154 w Smoleńsku
Bronisław Komorowski10 kwietnia 20108 lipca 2010Platforma Obywatelskatymczasowo wykonywał obowiązki Prezydenta RP po opróżnieniu urzędu, jako marszałek Sejmu[13]
Bogdan Borusewicz8 lipca 20108 lipca 2010[14]niezrzeszony, popierany przez Platformę Obywatelskątymczasowo wykonywał obowiązki Prezydenta RP jako marszałek Senatu
Grzegorz Schetyna8 lipca 20106 sierpnia 2010[14]Platforma Obywatelskatymczasowo wykonywał obowiązki Prezydenta RP jako marszałek Sejmu
5.
Bronisław Komorowski6 sierpnia 20106 sierpnia 2015Platforma Obywatelska
6.
Andrzej Duda6 sierpnia 2015obecniePrawo i Sprawiedliwość

Niedokończone kadencje

Prezydenci zmarli w trakcie pełnienia funkcji:

Prezydenci, którzy ustąpili z funkcji przed upływem kadencji:

Prezydenci, których kadencja została skrócona na mocy ustawy konstytucyjnej:

Uwagi

  1. a b 11 grudnia 1922 r. Gabriel Narutowicz zaprzysiężony został na Urząd Prezydenta RP, ale dopiero 14 grudnia J. Piłsudski przekazał mu władzę jako Naczelnik Państwa, co zostało ujęte w oficjalnym protokole.
  2. Wybrany na drugą kadencję 8 maja 1933 roku, zaprzysiężenie prezydenta odbyło się 9 maja.
  3. a b 31 grudnia 1989 weszła w życie ustawa zmieniająca Konstytucję PRL wprowadzając nowe nazewnictwo urzędów państwowych.

Przypisy

  1. J. Piłsudski Pisma zbiorowe t. V, Instytut Józefa Piłsudskiego, Warszawa 1937 str. 296.
  2. Podczas manifestanci z PPS dnia 10 listopada 1918 działacze próbowali wręczyć Piłsudskiemu sztandar Pogotowia Bojowego PPS. Piłsudski sztandaru nie przyjął, co skomentował "nie mogę przyjąć znaku jednej partii, mam obowiązek działać w imieniu całego narodu" Bohdan Urbankowski: Józef Piłsudski. Marzyciel i strateg. T. I. Warszawa: 1997. ​ISBN 83-7001-914-5​.
  3. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 1 września 1939 r. o wyznaczeniu następcy Prezydenta Rzeczypospolitej (M.P. z 1939 r. nr 202, poz. 489).
  4. a b Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 17 września 1939 r. o wyznaczeniu następcy Prezydenta Rzeczypospolitej (M.P. 1939 nr 213 poz. 2).
  5. M.P. 1939 nr 214 poz. 3
  6. a b Mołdawa T.: Ludzie władzy 1944–1991. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1991, s. 89.
  7. Faktycznie do sierpnia 1948 tajny członek Biura Politycznego PPR na polecenie Józefa Stalina. Ryszard Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944–1990, Kraków 2007, ​ISBN 978-83-08-04105-5​ s. 34.
  8. Ustawa z dnia 11 września 1944 r. o kompetencji Przewodniczącego Krajowej Rady Narodowej (Dz.U. z 1944 r. nr 5, poz. 23).
  9. Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1921 r. nr 44, poz. 267).
  10. Faktycznie tajny członek Biura Politycznego PPR na polecenie Józefa Stalina. Ryszard Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944–1990, Kraków 2007, ​ISBN 978-83-08-04105-5​ s. 34.
  11. Ustawa z dnia 27 września 1990 r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: Art. 2. 1. Kadencja Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wybranego przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 19 lipca 1989 r. ulega skróceniu i wygasa z chwilą objęcia urzędu przez Prezydenta wybranego w wyborach powszechnych.
  12. Pierwsze powszechne wybory prezydenckie. infor.pl. [dostęp 2020-01-20].
  13. Bronisław Komorowski: Oświadczenie Marszałka Sejmu. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, 2010-04-11. [dostęp 2015-08-07].
  14. a b Marszałek Borusewicz głową państwa. Do osiemnastej?
  15. Dz.U. z 1990 r. nr 67, poz. 397.

Media użyte na tej stronie

Jozef Pilsudski1.jpg
Józef Piłsudski
Stanislaw Ostrowski.gif
Autor: unknown-anonymous, Licencja: GFDL 1.2
Były prezydent RP na emigracji Stanisław Ostrowski (1972-1979)
Stanisław Wojciechowski.jpg
Stanislaw Wojciechowski (1869 – 1953), Polish politician, President of the Republic of Poland
Bronisław Komorowski (2).jpg
Autor: Wojciech Grzędziński, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
31/01/2013 Warszawa

Oficjalne Portrety Prezydenta Bronislawa Komorowskiego.

Fot. Wojciech Grzedzinski/KPRP
Mościcki Kalendarz.jpg
Ignacy Mościki - president of Poland (1926-1939)
Władysław Raczkiewicz 1.jpg
Władysław Raczkiewicz (1885-1947) - Polish politician. President of Poland 1940-1947
AZaleski.jpg
August Zaleski Polish Foreign Minister 1926-1932
Ryszard Kaczorowski 2008.JPG
Autor: Cezary p, Licencja: CC BY-SA 4.0
Ryszard Kaczorowski
Lech Wałęsa prezydent RP.jpg
Autor: Official photo, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Lech Wałęsa, President of Poland
Regency Council.jpg
Regency Council of the Kingdom of Poland, from left: Józef Ostrowski, kard. Aleksander Kakowski, Zdzisław ks. Lubomirski
Commons-logo.svg
The Wikimedia Commons logo, SVG version.
Marshal Rydz-Smigly LOC hec 27123.jpg
Official governmental photo of Edward Śmigły-Rydz as a Marshall of Poland. First published in Gazeta Polska in 1937.
Aleksander Kwaśniewski 2003.jpg
Autor: , Licencja: GFDL 1.2
Wizyta Oficjalna Prezydenta Irlandii Pani Mary McAleese z małżonkiem.
Sabbat.jpg
Autor: unknown-anonymous, Licencja: GFDL 1.2
Kazimierz Sabbat, prezydent RP na emigracji w latach 1986-1989
No image.svg
A 1×1 transparent image. Useful for when a template requires an image but you don't have one.
Lech Kaczyński.jpg
Autor: Chancellery of the President of the Republic of Poland, Licencja: GFDL 1.2
Były Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński
Edward Ochab 2.jpg
Edward Ochab (1906-1989) - Polish communist social activist and politician. From December 1948 he was a deputy member of the (communist) Polish United Workers' Party (PZPR) Politburo, and a full member from 1954. Between 20 March and 21 October 1956 first secretary of the party.
PL Bolesław Bierut (1892-1956).jpg
Bolesław Bierut, właśc. Bolesław Biernacki, ps. Janowski, Iwaniuk, Tomasz, Bieńkowski, Rutkowski, (ur. 18 kwietnia 1892 w Rurach Jezuickich, dziś dzielnica Lublina - zm. 12 marca 1956 w Moskwie) – polski działacz komunistyczny, agent NKWD, przewodniczący Krajowej Rady Narodowej od 1944, pierwszy przywódca Polski Ludowej, prezydent RP od 1947, Przewodniczący KC PZPR od 1948, premier PRL od 1952.
Cyrankiewicz.jpg
Józef Cyrankiewicz, Prime Minister of Poland (People's Republic of Poland) 1947-1970
Information icon4.svg
An i icon for templates and the like
Wieniawa długoszowski.jpg
Gen. Bolesław Wieniawa-Długoszowski (1881-1942)
Herb Rzeczypospolitej Polskiej (1956 - 1990).png
Herb Rzeczypospolitej Polskiej obowiązujący od 8 grudnia 1956 r. (Dz. U. z 1956 r. Nr 3, poz.1)
AGAD List W.Raczkiewicza do J.Paderewskiego s1.png
List Władysława Raczkiewicza informujący Ignacego Paderewskiego o tym, że Ignacy Mościcki przekazał mu włdzę prezydencką
Edward Bernard Raczyński.jpg
Edward Bernard Raczyński (1881-1993) - Polish diplomat, writer, politician and President of Poland in exile (between 1979 and 1986).
Marian Spychalski.jpg
Marian Spychalski