Publiczny transport zbiorowy

Publiczny transport zbiorowy – powszechnie dostępny regularny przewóz osób wykonywany w określonych odstępach czasu i po określonej linii lub sieci transportowej[1].

Współcześnie do podstawowych środków transportu zbiorowego należą:

Transport zbiorowy jest przeciwstawiany transportowi indywidualnemu, cechującemu się specyficznymi warunkami komunikacyjnymi oraz brakiem regularności[2]. Publiczny transport zbiorowy ma charakter substytucyjny względem transportu indywidualnego, zakres substytucji – w zależności od prowadzonej polityki transportowej (część polityki gospodarczej) – jest zmienny[2].

Polityka zrównoważonego transportu, będąca częścią doktryny zrównoważonego rozwoju, zakłada wzrost roli transportu publicznego w opozycji do rozwoju transportu indywidualnego.

Transport zbiorowy jest kluczowy dla płynności ruchu, co jest treścią paradoksu Downsa-Thomsona.

Sieć komunikacyjna Monachium 2006

Definicja

Transport zbiorowy w przeszłości był utożsamiany z „komunikacją pasażerską”[3]. Pojęcie tłumaczono pochodzeniem od łacińskiego słowa communicare, oznaczającego utrzymanie stałej więzi, stałego kontaktu między dwoma jednostkami lub dwoma miejscami[3]. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej pojęcie „komunikacji pasażerskiej” zastąpiono terminem „transport zbiorowy”, przez wzgląd na jednoznaczność przy tłumaczeniu na języki obce[4].

Komunikację pasażerską zdefiniowano jako szczególną formę organizacji przewozów pasażerskich, wyrosłą na tle masowości potrzeb przewozowych[5]. Do założeń organizacyjnych komunikacji pasażerskiej zaliczono funkcjonowanie:

Warunkiem zakwalifikowania przewozów jako publicznych była powszechna dostępność, w której jedynym warunkiem skorzystania z przewozu było uiszczenie opłaty za przewóz[5].

Według Jana Podoskiego, aby dany system transportowy mógł być uznany za środek transportu zbiorowego, musi spełniać trzy warunki:

  • jego pojazdy muszą być dostępne dla każdego, kto przestrzega obowiązujących przepisów i płaci koszty przejazdu bądź posiada uprawnienia do przejazdu bezpłatnego,
  • pojazdy kursują według sztywnego rozkładu jazdy, niezależnie od stanu ich zapełnienia; rozkład jest znany użytkownikom, a przy częstotliwości mniejszej niż 15 minut – ujawniony na przystankach i przestrzegany,
  • pojazdy muszą kursować po stałych trasach i zatrzymywać na określonych przystankach[6].

Istnieje szereg środków transportu indywidualnego o cechach publicznych, m.in. taksówki, taksówki zbiorowe, systemy „tele-bus”[6].

Publiczny transport zbiorowy w Polsce

Wyświetlacz na przystanku autobusowym (Tomaszów Mazowiecki)

W Polsce podstawowe kwestie dotyczące publicznego transportu zbiorowego reguluje ustawa z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym[1].

Publiczny transport zbiorowy może odbywać się w Polsce na podstawie:

Zarządzanie publicznym transportem zbiorowym przez organizatora polega w szczególności na[7]:

1) negocjowaniu i zatwierdzaniu zmian do umowy z operatorem;

2) ocenie i kontroli realizacji przez operatora i przewoźnika usług w zakresie publicznego transportu zbiorowego;

3) kontroli nad przestrzeganiem przez operatora i przewoźnika zasad funkcjonowania publicznego transportu zbiorowego;

4) współpracy przy aktualizacji rozkładów jazdy w celu poprawy funkcjonowania przewozów o charakterze użyteczności publicznej;

5) analizie realizacji zaspokajania potrzeb przewozowych wynikających z wykonywania przewozów na podstawie umowy o świadczenie usług w zakresie publicznego transportu zbiorowego;

6) dokonywaniu zmian w przebiegu istniejących linii komunikacyjnych;

7) zatwierdzaniu rozkładów jazdy oraz dokonywaniu ich aktualizacji w przypadku przewozów wykonywanych na podstawie potwierdzenia zgłoszenia przewozu;

8) administrowaniu systemem informacji dla pasażera;

Ustawa o publicznym transporcie zbiorowym nakazuje oznakowanie środków transportu, którymi są wykonywane usługi w zakresie publicznego transportu zbiorowego, w sposób widoczny dla pasażera, podawanie rozkładu jazdy do publicznej wiadomości na wszystkich dworcach i przystankach wymienionych w rozkładzie jazdy, a także upublicznianie cenników opłat lub taryf oraz regulaminów przewozu osób (zawierających warunki obsługi podróżnych, warunki odprawy oraz przewozu osób i bagażu, wskazujących podmiot właściwy do przyjmowania skarg i reklamacji wynikających z realizacji usług oraz terminy ich rozpatrywania). Udostępniane podróżnym cenniki opłat muszą zawierać także ceny biletów ulgowych wynikające z uprawnień ustawowych oraz uprawnień pasażerów do innych ulgowych przejazdów, ustanowionych na obszarze właściwości danego organizatora. Ww. ustawa określa również, że wsiadanie i wysiadanie pasażerów może się odbywać tylko na przystankach lub dworcach określonych w rozkładzie jazdy[8].

Bezpłatny transport publiczny

W marcu 2020 roku Luksemburg stał się pierwszym państwem na świecie które wprowadziło całkowicie bezpłatny transport publiczny na terenie kraju. Estonia wcześniej wprowadziła bezpłatne autobusy[9].

Zmiany udziału w ogóle transportu osobowego

Między między rokiem 2000 a 2017 odnotowano zmiany udziału transportu zbiorowego w ogóle transportu osobowego w krajach Europy. W Polsce jego udział spadł z 40,3% do 22,7 - spadek został odnowany także, między innymi, w Bułgarii, Grecji, Estonii, Rumunii oraz na Węgrzech. Z kolei wzrost udziału transportu zbiorowego odnotowano, między innymi, w Czechach, Francji, Szwecji i Wielkiej Brytanii[10].

Przypisy

  1. a b c Ustawa z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (Dz.U. z 2021 r. poz. 1371).
  2. a b Hubert Kołodziejski: Pojęcie, zakres i zasięg działania transportu miejskiego. W: Olgierd Wyszomirski: Transport miejski. Ekonomika i organizacja. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2008, s. 14–16. ISBN 978-83-7326-507-3.
  3. a b Kubalski, Małek i Mroczek 1968 ↓, str.251.
  4. Olgierd Wyszomirski: Transport miejski. Ekonomika i organizacja. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2008, s. 9. ISBN 978-83-7326-507-3.
  5. a b c Kubalski, Małek i Mroczek 1968 ↓, str.9.
  6. a b Jan Podoski: Transport w miastach. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1985, s. 122–123, seria: Inżynieria komunikacyjna. ISBN 83-206-0574-1.
  7. Słownik pojęć Strategii Rozwoju Transportu do 2020 roku (z perspektywą do 2030 roku). Ministerstwo Infrastruktury. s. 28. [dostęp 2020-03-29].
  8. Sieć komunikacyjna w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskichw transporcie kolejowym. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich oraz w wojewódzkich przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym (Dz.U. z 2020 r. poz. 2328), s. 82.
  9. Luksemburg wprowadza bezpłatny transport publiczny. Jako pierwszy na świecie – Radio ZET, www.radiozet.pl [dostęp 2020-03-15] (pol.).
  10. https://motoryzacja.interia.pl/news-wysoki-przebieg-zobacz-w-krorych-krajach-kierowcy-jezdza-naj,nId,4895510#iwa_source=worthsee.

Bibliografia

  • Przemysław Małek: 1. Wstępne pojęcia. W: Jan Kubalski, Przemysław Małek, Kazimierz Mroczek: Komunikacja autobusowa. Ekonomika i organizacja. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1968.

Media użyte na tej stronie

J39 614 Hp Lützschena, 143 932.jpg
Autor: Falk2, Licencja: CC BY-SA 4.0
Ein Verstärkungszug der Linie S3 zwischen Schkeuditz und Leipzig Hbf, gebildet aus einem Steuerwagen der Gattung DABpbzfa 762 und einer Lokomotive der Reihe 143 bei der Einfahrt in den Bahnhof Wahren vor dem Hp Lützschena. Die Lokomotive ist eine 143.8, die mit konventioneller Vielfachsteuerung geliefert wurde. Für die Nutzung dieser Vielfachsteuerung wurden besondere Verbindungsleitungen mit roten Steckern benutzt. Für diese Lokomotiven wurden Ordnungsnummern in der ursprünglichen Lieferreihenfolge freigehalten, sie wurden beim Ausbau der Vielfachsteuerung jedoch nicht umnummeriert. Die Zielschildeinrichtung ist offenbar gestört, am Steuerwagen wird Schkeuditz angezeigt. Der Zug fährt in Richtung Leipzig, Nachschuss.
Wyswietlacz Systemu Informacji Pasażerskiej w Tomaszowie Mazowieckim (województwo łódzkie).jpg
Jeden z wyświetlaczy Systemu Informacji Pasażerskiej w Tomaszowie Mazowieckim z 2017 roku. Element modernizacji komunikacji publicznej w Tomaszowie z czasów kadencji prezydenta z Prawa i Sprawiedliwości - Marcina Witko. W tym czasie wprowadzono również bezpłątną komunikacje miejską, zakupiono nowe hybrydowe autobusy, oraz pobudowano nową bazę MZK.
VerkehrsnetzMuenchen2006.png
Autor: Maximilian Dörrbecker (Chumwa), Licencja: CC BY-SA 2.5
Munich's Public Transport Network 2006