Puyi

Puyi
cesarz (皇帝)
Ilustracja
Cesarz Chin
Okres

od 2 grudnia 1908
do 12 lutego 1912

Poprzednik

Guangxu

Następca

Hongxian

Cesarz Chin (2. raz)
Okres

od 1 lipca 1917
do 12 lipca 1917

Poprzednik

Hongxian

Cesarz Mandżukuo
Okres

od 1 marca 1934
do 15 sierpnia 1945

Dane biograficzne
Dynastia

Qing

Data i miejsce urodzenia

7 lutego 1906
Pekin

Data i miejsce śmierci

17 października 1967
Pekin

Ojciec

Zaifeng

Matka

Youlan

Moneta
moneta
(c) Scott Semans World Coins (CoinCoin.com), CC BY 3.0
Odznaczenia
Order Podwójnego Smoka (Cesarstwo Chińskie) Order Żółtego Smoka Order Czerwonego Smoka Order Czarnego Smoka Wielki Mistrz Orderu Pomyślnych Chmur (Mandżukuo) Wielki Mistrz Orderu Filarów Państwa (Mandżukuo) Order Chryzantemy (Japonia) Łańcuch Orderu Karola I (Rumunia) Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Królestwo Włoch) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Korony Włoch

Aisin Gioro Puyi, (chiń. trad. 愛新覺羅·溥儀) (ur. 7 lutego 1906 w Pekinie, zm. 17 października 1967 tamże) – ostatni cesarz Chin. Należał do mandżurskiej dynastii Qing, zmuszony w 1912 roku do abdykacji. Od 1934 roku cesarz marionetkowego państwa Mandżukuo, a od 1945 roku więzień – najpierw radziecki, a potem chiński. Po uwolnieniu w 1959 roku został zwykłym obywatelem Chińskiej Republiki Ludowej i pracował jako ogrodnik, a potem archiwista.

W latach 1920–1932 używał imienia Henry Pu Yi.

Życiorys

Ostatni cesarz Chin

W roku 1908 został intronizowany (jako cesarz Xuantong) po śmierci cesarzowej-wdowy Cixi. Miał wówczas dwa lata. W roku 1911 wybuchła ludowa rewolucja Xinhai. Zwołane w Nankinie Zgromadzenie Narodowe uchwaliło tymczasową konstytucję Republiki Chińskiej i wybrało pierwszego prezydenta, którym został Sun Jat-sen, przywódca rewolucyjnego związku Odrodzenia Chin. Młodociany, 6-letni wówczas cesarz, a właściwie jego rodzina, w 1912 roku zrzekła się władzy, w zamian za przyrzeczenie dobrego traktowania, co oznaczało stałe dochody od państwa, luksusowe warunki bytowania oraz rangę obcej głowy państwa w gościnie. Na podstawie ugody, były cesarz otrzymał znaczne przywileje osobiste: honorowy tytuł cesarza, wysoką rentę państwową, ochronę osobistą itp.

Restauracja na dwanaście dni

1 lipca 1917 roku monarchista, generał Zhang Xun (張勛) zbrojnie przywrócił rządy cesarzowi na dwanaście dni, w czasie których republikański samolot zrzucił na pałac cesarski trzy bomby. Zdarzenie to uważane jest za pierwszy przypadek bombardowania lotniczego w Azji Wschodniej.

Obywatel Republiki Chińskiej

Po ponownym obaleniu, Puyi stał się oficjalnie prywatnym obywatelem, jakkolwiek nie mógł się uskarżać na warunki materialne. Mieszkał w tym okresie w rezydencji swego ojca, Zaifenga. Te ulgowe warunki obowiązywały jednak tylko do 1924. Wtedy musiał opuścić pałac w Pekinie i został wydalony do Tianjinu, na teren koncesji japońskiej, gdzie przebywał pod opieką policji japońskiej.

Czternaście lat Mandżukuo

Puyi jako marionetkowy cesarz Mandżukuo.

Po agresji na Chiny w 1931 i opanowaniu północno-wschodnich Chin, Japończycy proklamowali tam utworzenie zależnego od Japonii państwa Mandżukuo. 1 marca 1932 prezydentem nowego państwa mianowano 28-letniego Puyi, który w 1934 roku został koronowany na cesarza. Puyi we wszystkim ulegał Japończykom, żywiąc skrycie nadzieję, że cesarstwo zostanie restaurowane w całych Chinach. Jego podpis widniał na wszystkich rozkazach, jakie podsuwali mu Japończycy. Nie miał nic do powiedzenia w kwestii rządzenia swoim państwem, zredukowany do roli marionetki, co wszelako nie umniejsza – jak sam to przyznaje w swej autobiografii – jego winy, jako że służył okupantom za parawan, za którym dokonywali podporządkowania sobie Chin i licznych zbrodni.

Znaczek pocztowy Mandżukuo z 1935 roku z podobizną Puyi.

Cesarstwo było główną wojskowo-gospodarczą bazą wypadową w wojnie z Chinami. Gdy 8 sierpnia 1945 ZSRR wypowiedział wojnę Japonii, uderzając przede wszystkim na Mandżukuo, cesarz wraz z bratem ewakuowali się śpiesznie do Korei, skąd mieli drogą morską udać się do Japonii. Jednak wobec zablokowania bombardowanych portów, zawrócili na lotnisko w Mukdenie, stolicy Mandżukuo, gdzie przygotowano dla nich samolot. W nocy 18 sierpnia wokół miasta niespodziewanie wylądowały radzieckie wojska desantowe i obaj bracia zostali aresztowani w poczekalni dworca lotniczego.

Więzień i obywatel ChRL

Po klęsce Japonii (1945) został wzięty do niewoli przez wojska radzieckie i przebywał w niej do roku 1950. Następnie został wydany władzom Chin Ludowych i przebywał do roku 1959 w więzieniu dla zbrodniarzy wojennych, w celu odbycia reedukacji.

Na mocy specjalnej amnestii uwolniono Puyi i jego braci, którzy zamieszkali w Pekinie. Ostatni cesarz pracował pewien czas jako ogrodnik w ogrodzie botanicznym, a następnie jako archiwista Komisji Materiałów Historycznych Ogólnochińskiego Komitetu Ludowej Politycznej Rady Konsultatywnej Chin[1]. Zasiadał m.in. w Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej.

1 maja 1962 ożenił się z pielęgniarką Li Shuxian. Według Jia Yinghua, autora biografii Puyi z 2001, nowa żona wielokrotnie groziła mu rozwodem, bo uważała go za niedorajdę i impotenta. Jej zapędy powstrzymał premier Zhou Enlai, bo rozwód popsułby wizerunek szczęśliwego, zresocjalizowanego byłego cesarza.

Puyi zmarł prawdopodobnie na raka nerek.

Autobiografia

Pod kierunkiem chińskich władz Puyi napisał dwutomową autobiografię, której pierwsze wydanie ukazało się w Polsce w latach 1988–1989 pod tytułem Byłem ostatnim cesarzem Chin. Książkę zekranizował w 1987 roku Bernardo Bertolucci pod tytułem Ostatni cesarz. Młodszy brat cesarza, Pujie, był konsultantem włoskiego reżysera.

Odznaczenia

Puyi w kulturze

Przypisy

  1. Pu Yi, Byłem ostatnim cesarzem Chin, 1988.
  2. The Manchu Dynasty (Ta Ch’ing Ch’ao) GENEALOGY. Royalark.net. [dostęp 2012-02-24]. (ang.).

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

OrderofCarolI.ribbon.gif
Ribbon bar of the Order of Carol I of Romania
Ord.ElisabettaTeresa.PNG
Elizabeth Theresia Order's ribbon - Austria
Order of the Auspicious Clouds (Manchukuo).png
Autor: McOleo, Licencja: CC BY 4.0
Ribbon bar of the Order of the Auspicious Clouds (Manchukuo)
JPN Daikun'i kikkasho BAR.svg
Baretka japońskiego Orderu Chryzantemy.
JPN Kyokujitsu-sho Paulownia BAR.svg
Baretka Wielkiej Wstęgi Kwiatów Paulowni Orderu Wschodzącego Słońca (Japonia).
Od 2003: Baretka Orderu Kwiatów Paulowni (Japonia).
Stamp Manchukuo 1935 15f.jpg
Manchukuo 15-fen postage stamp of 1935.
Order of the Most Holy Annunciation BAR.svg
Order of the Most Holy Annunciation ribbon
Puyi-colorized.jpg
Autor: Original: unknown / Colorized: Dmitriy Vasilyev, Licencja: CC BY-SA 3.0
Puyi Emperor. Colorized picture.
Order of the Pillars of State (Manchukuo).png
Autor: McOleo, Licencja: CC BY 4.0
Ribbon bar of the Order of the Pillars of State (Manchukuo)
CN Order of the Yellow Dragon.svg
Autor: Mimich, Licencja: CC BY-SA 3.0
Order of the Yellow Dragon of the Chinese Empire
1 Mace and 4.4 Candareens - Xuantong Yuanbao (Manchurian provinces) - Scott Semans 02.jpg
(c) Scott Semans World Coins (CoinCoin.com), CC BY 3.0
东三 MANCHURIAN PROVINCES / DONGSAN 東三

PHOTO Y# DESCRIPTION PRICE

209   10 Cents, Yr.33 (1907), Kuang-hsu, Dragon     LM490 F+    $70.00 S

210X   20 Cents, ND, underweight 4.11gm. Obv: novel top legend [Xinjiang sheng zao] (Made in Xinjiang Province) and floral rosettes, CAST FANTASY made pre-1958. Purpose?? See comments at Zeno.ru.     Zeno#152376 F-VF    $50.00 Vy

210a.1   20 Cents, Yr.33 (c.1908), Kuang-hsu, Dragon, Variety: Obv. 3 rosettes at sides.     LM492, W550, K257c VF/+    $22.50 DC

210a.2b   20 Cents, Yr.33 (c.1908), Kuang-hsu, Dragon, Variety: Obv. & Rev. LARGER hollow stars at sides. (scarcer variety)     LM491, W553, K257a AEF    $40.00 DC

213.0   20 Cents, Yr.1 (c.1910), Hsuan-t'ung, Dragon, FIRST YEAR, Variety: Obv. 3 stars at sides; Clouds smooth. (commonest variety of dated type)     LM496, W565, K260 AEF    $25.00 Vy

213.0V   20 Cents, Yr.1 (c.1910), Hsuan-t'ung, Dragon, FIRST YEAR, Variety: Obv. 3 stars at sides; Clouds smooth. (commonest variety of dated type)     LM496, W565, K260 AEF counterstamped "5"    $25.00 S

213.1   20 Cents, Yr.1 (c.1910), Hsuan-t'ung, Dragon, FIRST YEAR, Variety: Obv. One star at sides; Clouds smooth.     LM499, W555, K261 AEF    $25.00 Vy

213a.3a   20 Cents, ND (c.1914-15), Hsuan-t'ung, Dragon, Variety: Center rosette petals open at interior.     LM497, W578, K264 UC    $110.00 DC

213a.3b   20 Cents, ND (c.1914-15), Hsuan-t'ung, Dragon, Variety: Center rosette petals slightly converging at interior.     LM497v, W577/78v, K264a UC patchy luster obv.    $100.00 DM

213a.3b   20 Cents, ND (c.1914-15), Hsuan-t'ung, Dragon, Variety: Center rosette petals slightly converging at interior.     LM497v, W577/78v, K264a EF    $28.50

DC.
Order of the Double Dragon (Empire of China).png
Autor: McOleo, Licencja: CC BY 3.0
Ribbon bar of the Imperial Order of the Double Dragon (The Empire of China)