Róża alpejska
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek | róża alpejska | ||
Nazwa systematyczna | |||
Rosa pendulina L Sp. pl. 1:492. 1753 | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() |
Róża alpejska (Rosa pendulina L.) – gatunek krzewu należący do rodziny różowatych. Występuje pospolicie na wielu obszarach Europy, głównie w Alpach, na wysokościach do 2600 m n.p.m. W Polsce rośnie w Bieszczadach, w Sudetach i w Tatrach. Poza tym ma pojedyncze stanowiska na niżu[4][5].
Morfologia
- Pokrój
- Krzew o wzniesionych pędach, wysokości do 2 m.
- Łodyga
- Prawie pozbawiona kolców, igiełkowate kolce występują tylko na tegorocznych pędach płonych i łatwo odpadają. Pędy zabarwione często na kolor czerwony.
- Liście
- Nieparzystopierzaste. Cienkie, nagie lub owłosione, czasami gruczołowate, 7–11 listkowe. Listki podwójnie piłkowane, jajowate lub podługowate. Są nagie lub owłosione, czasami także ogruczolone. Na spodniej stronie są jaśniejsze.
- Kwiaty
- Kwiaty pięciopłatkowe, różowe lub czerwone, pojedyncze, wyrastające na długich szypułkach. Szypułki te są nagie, lub pokryte trzoneczkowatymi gruczołkami. Łopatkowatego kształtu działki kielicha całobrzegie i wzniesione, po przekwitnięciu nie opadają. Słupek z wolnymi szyjkami, kilka razy krótszymi od zewnętrznych pręcików, znamiona słupka wełniste. Miodniki zrośnięte we wzniesiony pierścień. Dno kwiatowe wydłużone, ku górze zwężające się szyjkowato, po dojrzeniu czerwone.
- Owoce
- Czerwone tzw. owoce pozorne. Wewnątrz zawierają orzeszki z nasionami[4][5].
Biologia i ekologia
Krzew, nanofanerofit. Siedlisko: rośnie w kosówce, nad potokami, w świetlistych lasach. Roślina górska. W Tatrach sięga od dolnego regla do piętra kosówki (1800 m n.p.m.), przy czym główny obszar jej występowania stanowi piętro kosówki. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Betulo-Adenostyletea[6]. Kwitnie od maja do czerwca. Liczba chromosomów 2n = 28[4].
Towarzystwo tatrzańskie pod koniec XIX wieku starało się przenieść ją na teren Tatr. Kolejne próby kończyły się niepowodzeniem. Dopiero dzięki adwokatowi i prezesowi krakowskiego towarzystwa rybackiego Ferdynandowi Wilkoszowi[7] udało się pozyskać jesienią 1891 roku nasiona róży[8]. Na próbę posiano je na terenie Panieńskich Skał, w Przegorzałach i na Krzemionkach[8]. Wiosną 1892 roku wysiali je w Tatrach: hr Władysław Zamojski, Towarzystwo Tatrzańskie i dyrektor szkoły zawodowej w Zakopanem Franciszek Neużil[8][9].
Zmienność
Tworzy mieszańce z: różą czerwonawą, r. gęstokolczastą, r. girlandowa, r. jabłkowatą, r. kutnerowatą, różą siną, r. siną, r.rdzawą[5].
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-29] (ang.).
- ↑ Rosa pendulina, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
- ↑ a b c Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8. (Charakterystyka)
- ↑ a b c Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953. (Charakterystyka, Zmienność)
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Różne wiadomości Kuryer Lwowski (Lemberger Courier), 1901-12-17, Seite 3, anno.onb.ac.at [dostęp 2018-06-27] (pol.).
- ↑ a b c Róża alpejska Czas 1891 nr 271 s. 3
- ↑ Róza alpejska Kuryer Lwowski (Lemberger Courier), 1891-11-27, Seite 3, anno.onb.ac.at [dostęp 2018-06-27] (pol.).
Media użyte na tej stronie
Autor: Opioła Jerzy, Licencja: CC BY 2.5
Rosa alpina (pl. róża alpejska), habitat: Tatra Mountains, Dolina Roztoki