Republika Pińczowska (1944)
Historia Polski |
![]() Ten artykuł jest częścią cyklu: |
Republika Pińczowska – obszar wyzwolony przejściowo w okresie 24 lipca–12 sierpnia 1944 roku spod okupacji niemieckiej w wyniku wspólnych działań oddziałów partyzanckich Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich i Armii Ludowej[1].
Historia
Wspólnym wysiłkiem AK, BCh i AL wyzwolony został obszar o powierzchni 1000 km²[2]. Na terenie Republiki Pińczowskiej znalazły się miejscowości: Pińczów, Skalbmierz, Książ Wielki, Brzesko Nowe, Działoszyce, Janowice, Kazimierza Wielka, Koszyce, Nowy Korczyn, Proszowice, Sancygniów, Słaboszów i Wiślica.
Nazwa Republika Pińczowska została zapożyczona od pierwszej Republiki Pińczowskiej istniejącej w 1918 roku[3].
Pierwszymi akcjami partyzanckimi zmierzającymi do wyzwolenia terenu powiatu pińczowskiego spod okupacji niemieckiej było rozbrojenie posterunków niemieckich w Racławicach, a następnie w Nowym Korczynie i Działoszycach. W tym czasie miała też miejsce zwycięska potyczka oddziału AK „Grom” wspieranego przez oddziały BCh i AL stoczona z oddziałem Wehrmachtu pod wsią Sielec. Oddział specjalny BCh pod dowództwem Franciszka Kozery ps. „Karp” 26 lipca 1944 przeprowadził akcję na posterunek policji w Kocmyrzowie. Dokonał też udanego ataku na posterunek w Luborzycy, w Koszycach rozbroił załogę niemiecką, prowadzącą budowę lotniska. 27 lipca 1944 został zlikwidowany ostatni punkt oporu niemieckiego w Kazimierzy Wielkiej w sile ponad 30 ludzi, głównie składający się z ukraińskich faszystów[4].
27 lipca pluton z Kompanii Szturmowej „Dominika”, dowodzony przez Stanisława Gasa, dokonał skutecznej zasadzki w Czechach niedaleko Proszowic na oddział żandarmerii niemieckiej przemieszczającej się drogą w kierunku Słomnik[5].
28 lipca Kompania Szturmowa „Dominika” wchodząca w skład 106 Dywizji Piechoty wyzwoliła Proszowice z rąk okupanta[6]. Oddziałem dowodził Jerzy Biechoński.
5 sierpnia oddziały Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich i Armii Ludowej stoczyły krwawą bitwę o Skalbmierz przeciwko siłom niemiecko-ukraińskim, które po zdobyciu miasta, dokonały jego pacyfikacji i zamordowały 64 osoby.
8 sierpnia rozbito posterunek żandarmerii niemieckiej w Działoszycach. Dowódcą tej akcji był kapitan Walery Zarod ps. „Prądzyński”, a uczestniczyli w niej żołnierze BCh (Józef Kowenzowski ps. „Wierzba”, Józef Kula ps. „Felek”, Genowefa Pilniakowska ps. „Biedronka”, Piotr Grontkowski ps. „Wywiadowca”, Stanisław Skowron ps. „Słowik”, „Społem”, Mieczysław Chmielarski, Julian Sęsoła).
Władzę w Republice Pińczowskiej sprawowali: Pińczowska Konspiracyjna Powiatowa Rada Narodowa i delegat powiatowy rządu RP na uchodźstwie wraz z komendantem Obwodu Pińczów AK. Józef Morton został komisarzem do spraw majątków obszarniczych, Edward Wojtasik do spraw reformy rolnej a Marian Dawkant do spraw kolejnictwa i dróg[4]. Z oddziałów AL i współpracującego z nimi oddziału Józefa Maślanki sformowano 1 Brygadę Armii Ludowej Ziemi Krakowskiej im. Bartosza Głowackiego.
Ze względu na bliskość przyczółka baranowsko-sandomierskiego i frontu wschodniego oraz militarne znaczenie dróg przechodzących przez Republikę, Niemcy podjęli działania zaczepne zmierzające do jej likwidacji[4].
Skutkiem koncentracji Wehrmachtu i braku możliwości połączenia z przyczółkami Armii Czerwonej, oddziały partyzanckie zostały zdemobilizowane i wróciły do konspiracji, natomiast 1 Brygada Armii Ludowej po potyczce pod wsią Baranów, 14 sierpnia 1944 przebiła się przez front niemiecko-radziecki na przyczółek baranowsko-sandomierski, jednak część żołnierzy brygady została na tym terenie, tworząc nowe jednostki AL dalej w konspiracji[7].
Upamiętnienie
Zbiór pamiątek po Republice Pińczowskiej eksponowany jest w pałacu Wielopolskich w Chrobrzu[8]. W miejscowości Byczów znajduje się pomnik poświęcony obrońcom Republiki Pińczowskiej, natomiast w Pińczowie i Mławie znajdują się ulice imienia Republiki Pińczowskiej. Ponadto w Proszowicach na kościele parafialnym znajduje się tablica pamiątkowa wspominająca wydarzenia tamtych dni oraz co roku odbywa się marsz pamięci dla uczczenia tego wydarzenia.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Andrzej Kozera, Zdzisław Antolski, Republika Pińczowska, Kielce 2002, s. 7.
- ↑ Kosiniak-Kamysz: zbudujmy pomnik Batalionów Chłopskich, „Polskie Stronnictwo Ludowe” [dostęp 2016-10-11] .
- ↑ Praca zbiorowa 1970 ↓, s. 36.
- ↑ a b c Zygmunt Małecki, Stanisław Marcinkowski: Ziemia pińczowska. Kraków, s. 15.
- ↑ https://web.archive.org/web/20161221024559/http://www.24ikp.pl/serwis/wiecej/rpp1944/art/20110617czechy/art.php.
- ↑ Rzeczpospolita Partyzancka 1944.
- ↑ Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga: Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939-1945. Wybrane miejsca bitew, walk i akcji bojowych. Warszawa 1977, s. 18, 19.
- ↑ Izba Pamięci Republiki Pińczowskiej. Ośrodek Dziedzictwa Kulturowego i Tradycji Rolnej Ponidzia, 2008. [dostęp 2011-05-17]. (pol.).
Linki zewnętrzne
- Strony powiatu pińczowskiego. pinczow.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-23)].
- „W latach okupacji niemieckiej”. pinczow.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-04-19)]. – historia ruchu oporu, podczas II wojny światowej, na oficjalnej stronie miasta.
- Uroczystości patriotyczne w Działoszycach 2 sierpnia 2008. dzialoszyce.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-06)].
- Z dziejów ziemi kieleckiej 1918–1844. praca zbiorowa. Warszawa: Książka i Wiedza, 1970.
Media użyte na tej stronie
Flaga Armii Krajowej; symbol na fladze jest złożeniem liter "P" i "W", będących skrótem od "Polska Walcząca" (zob. Znak Polski Walczącej)
Autor:
To zdjęcie wykonał użytkownik Wikipedii i Wikimedia Commons Jarosław Kruk (Jrkruk). | ||
Jeśli chcesz wykorzystać to zdjęcie, proszę o jego podpisanie w następujący sposób: | ||
autor: Jarosław Roland Kruk / Wikipedia, licencja: CC-BY-SA-3.0 | ||
W przypadku zamieszczenia zdjęcia na stronie internetowej, poproszę o przesłanie informacji mailowej z adresem tej strony. W przypadku zamieszczenia zdjęcia w publikacji drukowanej, poproszę o przesłanie egzemplarza na mój adres, który podam mailowo. | ||
Kontakt ze mną: jaroslaw.kruk![]() | ||
Zapraszam do obejrzenia mojej galerii zdjęć. | ||
|
Pomnik bohaterów Republiki Pińczowskiej u podnóża Góry Byczowskiej.(http://wikimapia.org/#lat=50.4385797&lon=20.4982352&z=14&l=28&m=h)
Autor: Jakub Hałun, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Pałac Wielopolskich w Chrobrzu
Autor: Pesell, Licencja: CC BY-SA 4.0
Patriotyczne graffiti poświęcone republice