Rosolistnikowate
![]() Rosolistnik portugalski | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | rosolistnikowate |
Nazwa systematyczna | |
Drosophyllaceae Chrtek, Slavíkovà & Studnicka Preslia 61: 122. 10 Apr 1989 | |
Zasięg | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Drosophyllum_lusitanicum_Habitat_2011-4-21_SierraMadrona.jpg/220px-Drosophyllum_lusitanicum_Habitat_2011-4-21_SierraMadrona.jpg)
Rosolistnikowate (Drosophyllaceae) – monotypowa rodzina roślin spokrewniona z kilkoma innymi i tworząca wraz z nimi spokrewnioną grupę roślin owadożernych w rzędzie goździkowców (Caryophyllales). W niektórych ujęciach cały ten klad wyodrębniany jest w randze rzędu rosiczkowców (Droserales) lub dzbanecznikowców (Nepenthales). Do rodziny rosolistnikowatych zalicza się jeden rodzaj – rosolistnik z jednym gatunkiem – rosolistnikiem portugalskim (Drosophyllum lusitanicum (L.) Link Neues J. Bot. 1(2):53. 1806). Zasięg tej rośliny obejmuje Portugalię, południową Hiszpanię i północne Maroko. W odróżnieniu od innych roślin owadożernych rosolistnik rośnie w miejscach suchych, choć pozostających pod wpływem klimatu oceanicznego[3]. Występuje na zboczach wzgórz i gór w odległości co najwyżej kilku kilometrów od brzegów morskich, co wynika z uzależnienia od wilgoci pozyskiwanej podczas suchego lata z mgieł porannych[4]. Rodzina wyróżniana jest od końca lat 80. XX wieku, wcześniej rosolistnik włączany był do rodziny rosiczkowatych.
Morfologia
- Pokrój
- Półkrzew osiągający zwykle do 0,5 m wysokości, wyjątkowo do 1,6 m[4][5].
- Łodyga
- Drewniejąca, o średnicy 5-15 mm, zwykle pokłada się u starszych roślin[4], niezbyt silnie rozgałęziona[5].
- Liście
- Pułapkowe, liczne (do 100), szydlaste, wzniesione niemal pionowo, na przekroju trójkątne, o długości 10–30 cm i średnicy 2,5 mm. Wyrastają w gęstych skupieniach. Ponieważ merystem wierzchołkowy liści pozostaje długo aktywny – są one pastorałowato zagięte na końcach podobnie jak u paproci, z tym, że liście zawijają się na zewnątrz, a nie stroną wewnętrzną. Z wiekiem liście prostują się i opadają, najstarsze leżą na ziemi. Na krawędziach i stronie dolnej liści znajduje się 6 rzędów gruczołków na długich trzonkach, poza tym występują gruczołki siedzące. Gruczołki na trzonkach wydzielają lepkie krople śluzu służące do unieruchamiania ofiar (owadów). Gruczoły siedzące wydzielają enzymy trawiące białko[3].
- Kwiaty
- Stosunkowo okazałe, o średnicy do 4 cm, krótkotrwałe. Zebrane są w szczytowy kwiatostan liczący do 15 kwiatów. Rozwinięte są przez jeden dzień po czym zasychają i pozostają na owocu. Jasnożółtych płatków korony i działek kielicha jest 5, słupek zrośnięty z 5 owocolistków, pręcików 10[2].
- Owoce
- Torebki zawierające nasiona o średnicy 2,5 mm.
Biologia
Gruczoły produkujące wydzieliny mają duże zapotrzebowanie na wodę i dlatego do każdego z nich prowadzi wiązka cewek rozgałęziających się w wielokomórkowej główce. Lepka wydzielina wysokich gruczołów jest słabo kwaśna i w niewielkim, ale jednak pewnym stopniu rozpuszcza ciało owada. Wydzielina ze śladami rozpuszczonych białek przeniesiona przez szamocącego się owada na krótki gruczołek powoduje jego pobudzenie, szybko przenoszone na przyległe gruczołki. Następuje intensywne wydzielenie soków trawiących owada. Produkty trawienia wchłaniane są przez oba rodzaje gruczołów[6].
Ekologia
W odróżnieniu od większości innych roślin owadożernych, rosolistnik rośnie na suchym, zasadowym podłożu. Najwięcej wilgoci otrzymuje podczas mokrej, śródziemnomorskiej zimy. W trakcie suchego i upalnego lata roślina korzysta z nocnych mgieł dostarczających wilgoć. Rośnie na ubogich glebach kamienistych lub piaszczystych, umożliwiających swobodny odpływ wody[7]. Źle znosi konkurencję innych roślin i w przypadku trudności z dostępem do światła ustępuje ze stanowisk. Zagraża temu gatunkowi też presja urbanizacyjna na obszarach nadmorskich[8].
Systematyka
Rosolistnikowate spokrewnione są z kilkoma rodzinami innych roślin owadożernych, w obrębie rzędu goździkowców (Caryophyllales) w ujęciu Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany systemu APG IV (2016). W niektórych systemach klasyfikacyjnych ta grupa rodzin tworzy rząd rosiczkowców (Droserales) (system Reveala z lat 1994-1999) lub dzbanecznikowców (Nepenthales) (system Reveala i Thorna z 2007)[9]. W dawniejszych systemach rosolistnik włączany był do rodziny rosiczkowatych, co miało miejsce np. jeszcze w systemie Reveala z lat 1994-1999. W systemie tego autora z 2007 r. rosolistnikowate są już wyróżnione[9].
- Pozycja systematyczna w kladzie polygonids w obrębie rzędu goździkowców według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
polygonids |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Zastosowanie
W Portugalii roślina hodowana jest w domach w celu pozbywania się z nich much. Wykorzystywana jest wysoka skuteczność rosolistnika w wychwytywaniu owadów (dziennie chwyta ich do 233)[3]. W roli muchołapek wiesza się też w domach same liście tej rośliny[6].
Uprawa
Roślin nie można pozyskiwać ze stanowisk naturalnych, ponieważ naruszenie ich korzeni zwykle zabija roślinę.
- Rozmnażanie
- Tylko poprzez wysiew nasion. Przed wysianiem należy poddać je skaryfikacji – przetrzeć je lekko drobnoziarnistym papierem ściernym, a następnie namoczyć. Dopiero po takich zabiegach nasiona wysiewa się na podłoże utrzymywane w wilgoci przez pierwsze dwa tygodnie.
- Wymagania
- Przepuszczalne, obojętne podłoże i pełne nasłonecznienie.
- Pielęgnacja
- Między kolejnymi podlewaniami należy robić odstępy umożliwiające wyschnięcie podłoża[7]. Nadmierna wilgoć zwiększa podatność rośliny na zapadanie na choroby grzybowe[10].
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).
- ↑ a b c Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998. ISBN 83-7079-778-4.
- ↑ a b c Drosophyllum (ang.). The Botanical Society of America. [dostęp 2009-08-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-25)].
- ↑ a b Podbielkowski Zbigniew, Sudnik-Wójcikowska Barbara: Rośliny mięsożerne – zwane też owadożernymi. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2003, s. 25–27. ISBN 83-7073-337-9.
- ↑ a b Zbigniew Podbielkowski: Rośliny owadożerne. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1967.
- ↑ a b Janet Marinelli (red.): Wielka Encyklopedia Roślin. Warszawa: Świat Książki, 2006. ISBN 83-7391-888-4.
- ↑ E. Correia, H. Freitas: Drosophyllum lusitanicum, an endangered West Mediterranean endemic carnivorous plant: threats and its ability to control available resources (ang.). Botanical Journal of the Linnean Society, Volume 140, Number 4, December 2002, pp. 383-390, 2002. [dostęp 2008-08-12].
- ↑ a b Reveal J. L.: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme (ang.). 2007. [dostęp 2008-08-12].
- ↑ Drosophyllum lusitanicum Link (ang.). University of Connecticut, Ecology & Evolutionary Biology Greenhouses, 2009. [dostęp 2008-08-12].
Media użyte na tej stronie
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Denis Barthel (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0
Flora Drosophyllum lusitanicum
Author: own workDrosophyllum map. Cropped from Image:Drosophyllum distribution.svg by User:Petr Dlouhý, to show species range more clearly.