Royal Navy

Royal Navy
Państwo Wielka Brytania
Siły zbrojneBrytyjskie Siły Zbrojne
Data utworzeniaXVI wiek
PrefiksHMS
BanderaNaval Ensign of the United Kingdom.svg
ProporzecFlag of the United Kingdom.svg
MottoSi vis pacem, para bellum
(łac.) Jeśli chcesz pokoju, przygotuj się do wojny

Royal Navy (ang. Królewska Marynarka Wojenna) – marynarka wojenna Wielkiej Brytanii, najstarsza zorganizowana siła zbrojna Zjednoczonego Królestwa.

Od roku 1692 aż do początków II wojny światowej była największą i najpotężniejszą flotą wojenną świata. To właśnie Royal Navy Wielka Brytania zawdzięcza pozycję mocarstwa, jaką miała w XIX wieku. Obecnie Royal Navy jest najsilniejszą marynarką wojenną spośród państw Europy i jedną z najnowocześniejszych na świecie.

Historia

Od początków państwowości na Wyspach Brytyjskich marynarka odgrywała rolę głównej siły obronnej i zaczepnej Anglii, Wielkiej Brytanii i w końcu Imperium Brytyjskiego. Wyspy Brytyjskie oddzielone są od lądu stałego kanałem La Manche, którego szerokość w najwęższym miejscu wynosi około 32 kilometrów i każdy, kto chciałby dokonać agresji Wysp, musiał brać ten fakt pod uwagę. Zdobycie przewagi na morzu przez potencjalnych przeciwników oznaczałoby dla mieszkańców Wysp zagrożenie ich szlaków komunikacyjnych ze światem.

Anglia (lata 800 do 1692)

Pierwsza flota wojenna powstała w królestwie angielskim już w IX wieku za panowania Alfreda Wielkiego, lecz po krótkim czasie poszła w rozsypkę. Po podboju Anglii przez Normanów królowie normańscy rozpoczęli budowę floty od założenia portów w Hastings, New Romney, Hythe, Dover i Sandwich oraz ustanowienia stanowiska ich nadzorcy. System ten zdawał egzamin za czasów Plantagenetów, jednak w okresie późniejszym okazał się mało skuteczny.

Zwycięstwo nad Wielką Armadą

Pierwszą reformę systemu normańskiego i rozbudowę Navy Royal (ówczesna nazwa Royal Navy) przeprowadzono w wieku XVI za czasów Henryka VIII. Pierwszy sprawdzian bojowy flota Henryka VIII przeszła w nierozstrzygniętej bitwie w cieśninie Solent, oddzielającej wyspę Wight od Anglii w 1545. Dwa lata później, po śmierci króla, Navy Royal liczyła 58 okrętów różnych typów.

W 1588 doszło do nieudanej próby inwazji Anglii przez Hiszpanów. Licząca 130 okrętów Wielka Armada króla Filipa II wypłynęła w kierunku Anglii, niosąc na pokładzie armię liczącą ok. 30 tys. żołnierzy. Na kanale La Manche miała spotkać się z kolejną grupą okrętów płynących z hiszpańskich Niderlandów. Splot szczęśliwych wypadków (sztorm na kanale La Manche, rozruchy w Niderlandach) i determinacja marynarzy Royal Navy ocaliły Anglię, a w dalszym okresie pozwoliły na przeniesienie wojny na wody Atlantyku i atakowanie hiszpańskich statków handlowych kursujących między koloniami a Hiszpanią.

Od czasów Elżbiety I datuje się stopniowy wzrost potęgi Royal Navy.

1692–1914

Trudno jednak mówić o istnieniu stałej floty wojennej Anglii aż do połowy XVII wieku, gdy kontrolę nad Fleet Royal przejął brytyjski parlament. Była to druga ważna reforma Royal Navy, przeprowadzona przez admirała Roberta Blake’a za rządów Olivera Cromwella. W przeciwieństwie do oddziałów armii lądowej, składających się z oddziałów pro- i antyrojalistycznych, marynarka otrzymała jednolite dowództwo.

Między rokiem 1692 a 1914 Royal Navy była najsilniejszą flotą wojenną na świecie. Jedyną poważną porażką, jaką na przestrzeni tego okresu poniosła Royal Navy, była bitwa pod Chesapeake z flotą francuską w roku 1781. Rewanż ze strony Royal Navy nastąpił ćwierć wieku później pod Trafalgarem, gdzie mniejsza flota brytyjska pokonała połączone siły francusko-hiszpańskie.

Na przestrzeni całego XIX wieku Royal Navy była główną siłą pozwalającą na utrzymanie Imperium Brytyjskiego w całości. Do jej zadań w czasie pokoju należało zwalczanie piractwa, a po wprowadzeniu prawodawstwa zakazującego handlu niewolnikami również nadzorowanie przestrzegania zakazu.

Warunki służby w Royal Navy były ciężkie, nawet w porównaniu do ówczesnych standardów życiowych. Surowa dyscyplina, obejmująca kary chłosty i przeciągania pod stępką okrętu, nie zachęcała do zaciągania się w jej szeregi. W tej sytuacji wprowadzono prawo pozwalające na organizowanie przymusowych zaciągów, co prowadziło częstokroć do porywania mężczyzn i wcielania ich siłą w szeregi załóg. W XVIII wieku służby werbunkowe Royal Navy współpracowały z gangami, które upijały, przekupywały i dostarczały przyszłych marynarzy na pokłady okrętów. Zdarzały się nawet przypadki porywania dzieci. Szczyt tej działalności miał miejsce pod koniec wieku XVIII i na początku XIX; dochodziło do incydentów zatrzymywania przez okręty Royal Navy statków innych bander oraz przeszukiwania portów amerykańskich w poszukiwaniu zbiegów. W przypadku odnalezienia byli oni zabierani na pokład jednostek brytyjskich. We wczesnych latach 1800. uprowadzono w ten sposób siłą około 6000 obywateli amerykańskich, co było jedną z przyczyn wybuchu wojny ze Stanami Zjednoczonymi w 1812 roku.

Po zakończeniu wojen napoleońskich, w związku z redukcją sił Royal Navy, zmalało zapotrzebowanie na rekrutów i opisane tu praktyki zostały zarzucone.

1914–1945

Podczas I wojny światowej Royal Navy odgrywała kluczową rolę w zaopatrywaniu Wielkiej Brytanii w żywność, broń i surowce potrzebne dla prowadzenia działań wojennych. Jednocześnie zwalczała niemieckie okręty nawodne i podwodne na Morzu Północnym i Atlantyku. Do innych zadań Royal Navy w tym okresie należało zapewnienie bezpieczeństwa kolonii brytyjskich w Afryce i na Dalekim Wschodzie. Jedyną wielką bitwą nawodną stoczoną przez okręty Royal Navy w tym okresie była bitwa jutlandzka rozegrana w dniach 31 maja1 czerwca 1916 roku na Morzu Północnym.

Stan głównych klas okrętów Royal Navy na początku I wojny światowej, uzupełnienia i straty wojenne[1]:

KlasaStan na sierpień 1914Nowo zbudowaneStraty
Pancerniki (drednoty)22132
Pancerniki (przeddrednoty)4110
Krążowniki liniowe1053
Krążowniki1145422
Niszczyciele22132966
Okręty podwodne739856

II wojna światowa postawiła przed Royal Navy jeszcze trudniejsze zadania niż poprzednia. Ze względu na całkowite uzależnienie przemysłu Wielkiej Brytanii od dostaw surowców z zewnątrz i jednoczesne wsparcie gospodarcze udzielane przez Wielką Brytanię Związkowi Radzieckiemu okręty brytyjskie musiały chronić nie tylko konwoje płynące do Wielkiej Brytanii, ale również do portu w Murmańsku. Po ogłoszeniu przez hitlerowskie Niemcy nieograniczonej wojny podwodnej głównym przeciwnikiem Royal Navy nie była mało aktywna flota nawodna Niemiec, lecz znacznie trudniejsza do zwalczania flota U-bootów. Straty ponoszone przez flotę handlową w ciągu pierwszych lat wojny wzrastały zastraszająco: według oficjalnych danych, w ciągu czterech miesięcy roku 1939 marynarka handlowa Wielkiej Brytanii straciła 222 statki; w roku 1940 – 1056 (trzy statki dziennie), a w pierwszym półroczu 1941 – 760. Przełom nastąpił dopiero w roku 1943 po rozkręceniu machiny wojennej Stanów Zjednoczonych i opracowaniu nowych metod zwalczania okrętów podwodnych, a zwłaszcza udoskonaleniu sonaru.

Datująca się od tego okresu dominacja floty brytyjskiej i amerykańskiej umożliwiła przeprowadzenie operacji desantowych w północnej Afryce, na Sycylii, we Włoszech i wreszcie utworzenie drugiego frontu w Normandii.

Okres zimnej wojny

Po zakończeniu II wojny światowej nastąpił wzrost potęgi Stanów Zjednoczonych i rozpad Imperium Brytyjskiego. Ograniczyło to dotychczasowe znaczenie Royal Navy. Z drugiej strony, wzrost zagrożenia ze strony Układu Warszawskiego wymuszał stałą modernizację sił brytyjskiej marynarki i utrzymywanie ich w gotowości bojowej. W roku 1962 do służby w Royal Navy wszedł pierwszy okręt podwodny o napędzie atomowym, a w roku 1968 w skład arsenału wprowadzono rakiety balistyczne Polaris z głowicami jądrowymi. W wyniku reorganizacji wydzielono siły do zwalczania okrętów podwodnych, grupę lotniskowców i flotyllę fregat i niszczycieli. Głównym zadaniem Royal Navy podczas ewentualnej wojny miało być zwalczanie radzieckich okrętów podwodnych na północnym Atlantyku.

Ostatnie operacje Royal Navy

Najpoważniejszą operacją wojskową od czasu drugiej wojny światowej, przeprowadzoną samodzielnie przez Royal Navy, była wojna o Falklandy. Podczas walk o odległe od Wielkiej Brytanii o prawie 13 000 kilometrów wyspy, mimo utraty czterech okrętów wojennych Royal Navy udowodniła, że jest w stanie prowadzić działania wojenne praktycznie w dowolnym miejscu na świecie. Jednocześnie wojna ta zwróciła uwagę na znaczenie okrętów podwodnych i lotniskowców w prowadzeniu współczesnych operacji morskich.

Royal Navy brała również udział w wojnie w Zatoce Perskiej, konflikcie kosowskim, operacji w Sierra Leone, wspomagała amerykańską operację w Afganistanie w roku 2001 i inwazję na Irak w roku 2003. Okręty Royal Navy brały też udział w interwencji NATO w Libii.

Royal Navy dzisiaj

Współcześnie zasięg działania Royal Navy obejmuje większość powierzchni wód kuli ziemskiej.

Patrole na północnym Atlantyku

Obszar patrolowania rozciąga się na północ od Karaibów. Patrolowanie jest zadaniem okrętów eskortowych.

Patrole na południowym Atlantyku

Obszar patrolowania rozciąga się od zachodnich wybrzeży Afryki na południe od Falklandów. Patrolowanie prowadzą wspólnie okręty Royal Navy i jednostki pomocnicze.

Wody terytorialne Wielkiej Brytanii

Royal Navy nie zaznacza swej obecności na wodach terytorialnych Wielkiej Brytanii, ochronę łowisk i instalacji gazowych oraz naftowych zapewnia Eskadra Ochrony Łowisk wyposażona w specjalne jednostki patrolowe pełniące również rolę trałowców. Eskadra Irlandii Północnej ma przeciwdziałać próbom przemytu broni i innych materiałów, które mogłyby posłużyć terrorystom w Irlandii Północnej.

Zatoka Perska

Royal Navy stale zaznacza swoją obecność w Zatoce Perskiej. Patrolowanie wód zatoki jest jednym z elementów wojny z terroryzmem.

Daleki Wschód

Mimo że stała obecność Royal Navy na Dalekim Wschodzie należy do przeszłości, na mocy porozumienia między Australią, Malezją, Nową Zelandią, Singapurem i Wielką Brytanią, Royal Navy co trzy lata wydziela silny zespół morski biorący udział w ćwiczeniach na obszarze Pacyfiku.

Morze Śródziemne

Royal Navy jest istotnym składnikiem sił morskich NATO. W związku z tym służbę na Morzu Śródziemnym pełni jednostka eskortowa oraz jednostka do zwalczania min morskich.

Okręty Royal Navy

Fregata rakietowa HMS „Battleaxe”

Bojowe jednostki nawodne Royal Navy noszą nazwy z przedrostkiem HMS co jest akronimem od słów Her (His) Majesty’s Ship. W przypadku jednostek podwodnych akronim rozwijany jest jako Her (His) Majesty’s Submarine. Nazwy jednostek pomocniczych wchodzących w skład Royal Navy poprzedzane są akronimem RFA – Royal Fleet Auxiliary.

Skład Royal Navy w ostatnim półwieczu

RokOkręty podwodneLotniskowceOkręty pomocniczeOkręty nawodneTrałowceOkręty patroloweŁącznie
ΣSSBNSSNSSΣCVCVLΣKrążownikiNiszczycieleFregaty
1960480048963014565584202
1965470146642011753676170
197042433553229741974146
1975324820312272210604314166
19803241117303267113533622162
19853341415404256015414532172
19903141710303249014354134160
1995164120303235012231832106
200016412030333201121212398
20051541102023260818162385
2010114701013240717152276
2015104600003190613152269

Obecny skład Royal Navy

Duże okręty nawodne

Okręty podwodne

Pozostałe typy

Fleet Air Arm

Royal Navy dysponuje własnym lotnictwem, niezależnym od Royal Air Force, a zwanym Fleet Air Arm. W przeszłości dysponowało ono m.in. odrzutowcami Hawker Siddeley Harrier, czy McDonnell Douglas F-4 Phantom II, obecnie wykorzystuje 177 statków powietrznych, głównie śmigłowców:

SamolotZdjęcieProducentTypWersjaLiczba sztuk[2]Uwagi
Samoloty
BAE HawkHawkT2-ZK020.jpg Wielka BrytaniaszkolnyT112
Beechcraft AvengerBeechcraft b200 superkingair zk453 arp.jpg Stany Zjednoczoneszkolny4
Grob G-115D2 TutorGrob G 115E EA-3.JPG Niemcyszkolny5
Śmigłowce
AgustaWestland MerlinWestland.eh101.merlin.fairford.arp.jpg Wielka Brytaniatransportowy/ZOPHM142
Westland LynxRoyal Navy Lynx 318.jpg Wielka Brytaniaśmigłowiec morski
śmigłowiec bojowy
HMA8
AH7
33
6
Zamówiono 28 AW159 Wildcat
Westland Sea KingSeaKing AEW 849Sqn CVN-73 1998.JPEG Wielka Brytaniatransportowy
Search and rescue
wczesnego ostrzegania
HC4
HAS6(CR)
HU5
ASaC7

37
16
13
HC-4 zastąpi 25 Merlinów z RAF, maszyny SAR zastąpią śmigłowce publiczno-prywatnego konsorcjum, wykorzystywane Merliny otrzymają wyposażenie elektroniczne z ASaC7 dla ich zastąpienia.
Eurocopter AS365N3 DauphinUS Navy 111006-N-FI736-003 ailors unload supplies from a Royal Navy AS-3645N Dauphin helicopter on the flight deck of the guided-missile destroyer.jpg Francjatreningowy2

Główne Dowództwo Royal Navy

Głównym dowódcą Royal Navy znanym jako Lord Admirał jest panujący monarcha brytyjski. W chwili obecnej jest nią królowa Elżbieta II. Od strony profesjonalnej ciężar ten spoczywa na barkach Admiralicji.

Komandor głównodowodzący Floty

Od roku 1971 istnieje w Royal Navy tylko jeden szczebel dowództwa operacyjnego floty. Po wycofaniu się z Singapuru Flota Wschodnia i Zachodnia zostały połączone pod wspólnym dowództwem. Siedzibą głównego dowództwa jest Northwood, choć większość obsługi technicznej przeniesiono do Plymouth.

Bandery

Przypisy

  1. Robert Gardiner (red.): Conway’s All the world’s fighting ships, 1906–1921, London, Conway Maritime Press, 1985, ​ISBN 0-85177-245-5​.
  2. House of Commons Hansard Written Answers for 31 Jan 2012 (ang.). publications.parliament.uk. [dostęp 2012-06-03].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

HawkT2-ZK020.jpg
Autor: MilborneOne, Licencja: CC BY-SA 3.0
BAE Hawk T2 (serial number ZK020) of the Royal Air Force at the Royal International Air Tattoo 2009 at RAF Fairford, England.
Flag of the British Army.svg
The Army Flag (non-ceremonial): is authorized to be flown at any Army or inter-Service events of a non ceremonial nature, at Army headquarters and recruiting offices. The Army Flag is not to be flown as the principal flag denoting Army participation at any international event where the Union Flag should be flown (Ministry of Defence (1996). The Queen's Regulations for the Army 1975. Government of the United Kingdom p. 227. Retrieved on 14 November 2015.).
HMS Victory - bow.jpg
Autor: Jamie Campbell from Emsworth (nr Portsmouth), U.K, Licencja: CC BY 2.0
Bow view of HMS Victory (1765).
HMS Battleaxe NTW 3 93 1.jpg
Brytyjska fregata HMS Battleaxe
Royal Navy Lynx 318.jpg
Autor: heb@Wikimedia Commons (mail), Licencja: CC BY-SA 2.5
Westland Lynx HMA.8 (ID: 318 / ZD252) from the Royal Navy Lynx Operational Evaluation Unit (LOEU)
UK-Navy-OF7-Flag.svg
Design data from FOTW.
SeaKing AEW 849Sqn CVN-73 1998.JPEG
A Westland Sea King AEW.2A AEW-helicopter from the British Royal Navy 849 Squadron prepares to lift from the deck of the U.S. Navy aircraft carrier USS George Washington (CVN-73) on 24 Feb 1998. The George Washington was deployed to the Persian Gulf in support of Operation Southern Watch.
Beechcraft b200 superkingair zk453 arp.jpg
A Beechcraft B200 Super King Air of the RAF (ZK453) takes off from Kemble Air Day 2008, Kemble Airport, Gloucestershire, England. This aircraft was built in 2003.
US Navy 111006-N-FI736-003 ailors unload supplies from a Royal Navy AS-3645N Dauphin helicopter on the flight deck of the guided-missile destroyer.jpg
NORTH MINCH (Oct. 9, 2011) Sailors unload supplies from a Royal Navy AS.365N2 Dauphin helicopter on the flight deck of the guided-missile destroyer USS Arleigh Burke (DDG 51). Arleigh Burke is participating in Exercise Joint Warrior 2011-2. Joint Warrior serves as a certifying event for ships deploying with coalition forces in future operations. (U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist 3rd Class Scott Pittman/Released)
Grob G 115E EA-3.JPG
Autor: James Humphreys - SalopianJames, Licencja: CC BY-SA 3.0
A Grob Tutor T2, belonging to the University of Birmingham Air Squadron, in flight over Scotland.
UK-Navy-OF9-Flag.svg
Design data from FOTW.
UK-Navy-OF6-Flag.svg
Rank pennant of a Royal Navy Commodore
UK-Navy-OF8-Flag.svg
Design data from FOTW.
Flag of NATO.svg
Flaga Paktu Północnoatlantyckiego (NATO).