Słowacja

Slovenská republika
Republika Słowacka
Flaga Słowacji
Herb Słowacji
Flaga SłowacjiHerb Słowacji
Hymn:
Nad Tatrou sa blýska

(Nad Tatrami się błyska)
Położenie Słowacji
KonstytucjaKonstytucja Słowacji
Język urzędowysłowacki[1][2]
StolicaBratysława
Ustrój politycznyrepublika[3] (system parlamentarno-gabinetowy)
Typ państwapaństwo unitarne[4]
Głowa państwaprezydent[5] Zuzana Čaputová
Szef rządupremier Eduard Heger
Powierzchnia
 • całkowita
128. na świecie
49 035 km²
Liczba ludności (2016)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
111. na świecie
5 445 802[6]
111 osób/km²
Słowacy: 80,7%[7]
Węgrzy: 8,5%[7]
Romowie: 2,0%[7]
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

94,9 mld[8] USD
17 491[8] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

178,6 mld[8] dolarów międzynar.
32 895[8] dolarów międzynar.
waluta1 euro = 100 eurocentów (EUR, €)
Niepodległośćrozpad Czechosłowacji
1 stycznia 1993
Religia dominującakatolicyzm
Strefa czasowaUTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166SK
Domena internetowa.sk
Kod samochodowySK
Kod samolotowyOM
Kod telefoniczny+421
Mapa Słowacji

Słowacja, Republika Słowacka (słow. Slovensko, Slovenská republika[9]) – unitarne[4] państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (106,7 km), Polską (541,1 km), Czechami (251,8 km), Ukrainą (97,8 km) oraz Węgrami (654,8 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1652,2 km[10]. Do 31.12.1992 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od 19 stycznia 1993 członek ONZ, od 29 marca 2004 członek NATO, od 1 maja 2004 należy do Unii Europejskiej, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Jest również członkiem Grupy Wyszehradzkiej. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.

Geografia

Położenie i ukształtowanie powierzchni

Słowacja to państwo położone w Europie Środkowej, rozpościerające się na obszarze liczącym 49 034,7 km²[11]. Terytorium Słowacji pełni funkcję pomostu między wschodem i zachodem, czyli – między byłym Związkiem Radzieckim a Europą Zachodnią oraz między północą a południem, tj. pomiędzy Skandynawią a Bałkanami[12].

Slovakia topo.jpg
Słowacja z kosmosu
Widok z Zamku Bratysławskiego na centrum Bratysławy
Koszyce, widok na miasto i teatr

Słowacja znajduje się po południowej stronie wododziałowego łuku Karpat i – w niewielkiej części – na nizinach naddunajskich. Jest krajem górskim, ponieważ 61% jej powierzchni zajmują liczne pasma Karpat Zachodnich, takie jak: Tatry, Białe Karpaty, Małe Karpaty, Niżne Tatry, Rudawy Słowackie, Wielka Fatra, Mała Fatra oraz Karpat Wschodnich, takie jak: Bieszczady i Wyhorlat. Najwyższy punkt Słowacji stanowi tatrzański szczyt górski Gerlach (2655 m n.p.m.). Góry obfitują w rozległe kotliny śródgórskie, z których największe to: Kotlina Koszycka i Kotlina Liptowska. Tereny nizinne zajmują stosunkowo niewielką część powierzchni kraju. Stanowią je trzy niziny: najmniejsza, Nizina Zahorska na południowo-zachodnim skraju państwa, największa, Nizina Naddunajska nad Dunajem, na południu i na południowym wschodzie Nizina Wschodniosłowacka z najniższym punktem powierzchni państwa przy przecięciu rzeki Bodrog z granicą państwa (94,7 m n.p.m.).

Klimat

Słowacja należy do strefy klimatu umiarkowanego kontynentalnego ciepłego. Pogórza północnej Słowacji charakteryzują się klimatem chłodnym[13], natomiast niziny południowej Słowacji – ciepłym. Między tymi obszarami zaznacza się klimat umiarkowanie ciepły[14]. Średnia roczna temperatura powietrza waha się od 6 °C do 10 °C (stycznia: od 0 °C do −6 °C; lipca: od 16 °C do 20 °C)[15]. Ilość opadów jest dostateczna (400–1200 mm rocznie), ale na nizinach zdarzają się susze.

Flora

Lasy, głównie iglaste i mieszane, zajmują około 40% powierzchni kraju, z największymi kompleksami leśnymi w środkowej Słowacji. Na Nizinie Naddunajskiej i na Nizinie Wschodniosłowackiej pierwotnie dominował step i lasostep, ale tereny te już dawno zostały zajęte pod rolnictwo.

Fauna

Świat zwierzęcy Słowacji należy do krainy palearktycznej. Z racji położenia w centrum Europy fauna Słowacji jest typowa dla kontynentalnych terenów Europy Środkowej. Na skutek tego jednak, iż terytorium kraju sięga aż po Dunaj i Nizinę Węgierską, występują w niej liczne elementy panońskie (zwłaszcza stepowe) czy nawet południowoeuropejskie (bałkańskie), natomiast z uwagi na to, że większa część Słowacji ma charakter górzysty i w dużej mierze jest pokryta lasami w faunie tego obszaru występuje szereg gatunków pochodzenia północnego (borealnego).

Spośród kręgowców występują na terenie Słowacji 3 gatunki z rodziny minogowatych. Na 61 stwierdzonych gatunków ryb jest 45 żyjących w wodach płynących, 9 w wodach stojących, 5 w potokach górskich i 2 w zarastających zbiornikach wodnych na bagnach i mokradłach. Do tych ostatnich należy rzadka muławka bałkańska, występująca m.in. na Wyspie Żytniej na Dunaju.

Fauna płazów liczy 18 gatunków. Gady reprezentuje 12 gatunków, wśród nich żółw błotny, największy wąż środkowoeuropejski – wąż Eskulapa, jaszczurka zielona i okularowiec panoński (typowy przedstawiciel fauny bałkańskiej).

Awifauna Słowacji obejmuje 315 gatunków, z czego 204 gatunki gniazdujące. Spośród nich 127 gatunków związanych jest z biotopami wodnymi, a 124 gatunki z lasami. Wśród gatunków zamieszkujących stepy i rozległe nizinne pastwiska jest jeden z największych i najbardziej zagrożonych ptaków Europy – drop wielki (ok. 300 osobników), gniazdujący m.in. na Wyspie Żytniej.

W stanie dzikim żyje na Słowacji 78 gatunków ssaków, w tym najwięcej (41) – w lasach. Są wśród nich wszystkie największe drapieżniki Środkowej Europy: niedźwiedź brunatny, wilk szary, ryś euroazjatycki, żbik europejski, wydra europejska. Szczególnej ochronie podlegają dwa gatunki wysokogórskie: kozica północna i świstak tatrzański oraz 22 gatunki nietoperzy, a także niektóre inne rzadkie gatunki, jak endemiczna darniówka tatrzańska czy smużka leśna[16].

Spośród bezkręgowców należy wymienić ponad 3500 gatunków motyli, z czego znaczna część związana jest z występującymi głównie na południu kraju ciepłolubnymi zespołami roślinnymi.

Hydrologia

Słowacja ma gęstą sieć rzeczną, której 96% należy do zlewni Dunaju (zlewisko Morza Czarnego), a pozostałe 4% – do zlewni Wisły (zlewisko Morza Bałtyckiego). Największe rzeki Słowacji (według przepływu) to: Dunaj, Wag (Váh), Hron, Morawa (Morava), Bodrog, Latorica, Laborec, a najdłuższe – Wag (Váh; 403 km), Hron (284 km), Ipola (Ipeľ; 232 km), Nitra (197 km), Hornad (Hornád; 193 km), Dunaj (172 km).

Największym i zarazem najgłębszym jeziorem jest Wielki Hińczowy Staw (Veľké Hincovo pleso).

Ochrona przyrody

Aktualnie na terenie Słowacji funkcjonują następujące kategorie chronionych obszarów i obiektów przyrodniczych:

Parki narodowe (słow. Národný park; NP)

Według stanu z 2012 r. na Słowacji istniało 9 parków narodowych:

Obszary chronionego krajobrazu (słow. Chránená krajinná oblasť; CHKO)

Są to wielkopowierzchniowe (co najmniej 1000 ha, zwykle znacznie więcej) formy ochrony terenu (nie tylko samej przyrody!) z rozrzuconymi ekosystemami, istotnymi dla zachowania różnorodności biologicznej i stabilności ekologicznej, o charakterystycznym krajobrazie i/lub specyficznymi formami historycznego osadnictwa i działalności ludzkiej. Według stanu z 2012 r. na terenie Słowacji istniało 14 takich obszarów:

Rezerwaty przyrody

(słow. Prírodná rezervácia; PR) Aktualnie (lipiec 2015) na terenie Słowacji istnieje 608 rezerwatów przyrody, z których 231 posiada status Narodowego Rezerwatu Przyrody (słow. Národná Prírodná rezervácia; NPR).

Pomniki przyrody

(słow. Prírodná pamiatka; PP)

Areały chronione

(słow. Chránený areál; CHA)

Historia

Słowacja w prehistorii

Tereny zachodniej i południowej Słowacji od epoki żelaza zamieszkiwali Celtowie. Do dużego znaczenia doszło plemię Bojów. Budowało ono rozległe grody oppida, np. w miejscu dzisiejszej Bratysławy. Osady te stały się ośrodkami rozwiniętej gospodarki, m.in. wytwarzano w nich monety wzorowane na greckich heksadrachmach.

Wschodnia część kraju kontrolowana była przez Daków, a znajdowała się w orbicie wpływów kulturowych zarówno celtyckich, jak i dackich; Dakowie bowiem osiedlali się pomiędzy Celtami w dorzeczach Bodrogu i Hronu. W późniejszym czasie ziemiami słowackimi zawładnęły plemiona germańskie, wciąż jednakże istniały skupiska celtyckiej ludności na wschodnich peryferiach terytorium. Ówcześnie Germanami z tych ziem byli głównie Markomanowie (na zachodzie) i Kwadowie (południowo środkowa część kraju.)

Słowacja w okresie Cesarstwa Rzymskiego

W latach 20–50 n.e. Kwadowie założyli królestwo, któremu przewodził Vannius – dawny najemnik rzymski. Było ono zależne od iliryjskiego Królestwa Pannoni.

W późniejszych latach rozwój Germanów spowodował wojny markomańskie, podczas których Rzymianie zapuszczali się na ziemie słowackie. W czasie jednej z takich wypraw (ok. 179 r.) legiony rzymskie doszły aż do okolic dzisiejszego Trenczyna, pozostawiając na skale, na której dziś wznosi się trenczyński zamek, wykutą inskrypcję okolicznościową.

V wiek to okres tzw. wędrówek ludów, głównie germańskich, a spowodowanych najściem Hunów na wybrzeże Morza Czarnego. Podówczas okolice Bratysławy i Dunaju zostały zasiedlone przez Herulów.

Ziemiami słowackimi władały królestwa Germanów do II połowy VI wieku. Wtedy to obszary najbardziej zasiedlone wyludniły się na skutek wojny Gepidów, których ośrodkiem były ziemie na zach. od łuku Karpat, z Longobardami, których ośrodkiem była wtedy Panonia.

Średniowiecze

W VIII wieku na terenach dzisiejszej Słowacji powstało Księstwo Nitrzańskie. W 833 roku zostało podbite przez Mojmira I i odtąd aż do 906 roku obszar ten wraz z Czechami i Morawami tworzył państwo wielkomorawskie. W państwie tym działali m.in. św. Cyryl i Metody. Był to, oprócz XX wieku, jedyny okres w historii kraju, gdy był on związany administracyjnie z Czechami. W latach 1003–1018 i chwilowo w 1031 roku, tereny Słowacji należały do Polski, po czym około 1031 roku zostały podbite przez Królestwo św. Stefana[a][17]. Od tego czasu stanowiły integralną część Węgier, tworząc jego północne komitaty (tzw. Górne Węgry, węg. Felvidék). Północ kraju zamieszkana była przez ludność pochodzenia słowiańskiego, południe zaś stanowiło obszar intensywnej kolonizacji szlachty węgierskiej[17]. Na przełomie XIII/XIV wieku, w okresie osłabienia władzy królewskiej, Słowacją rządzili suwerenni magnaci – zachodnią Słowacją rządził Mateusz Czak, władający 14 węgierskimi powiatami, wschodnią Słowacją rządził magnat Amadej Aba, a środkową István Ákos. Ich władzę ograniczył po długich walkach król Karol Robert. Wielkorządcą Górnych Węgier w okresie późnego średniowiecza był magnat polskiego pochodzenia, Ścibor ze Ściborzyc, w którego posiadaniu była połowa zachodniej Słowacji.

Słowacja w rękach Habsburgów

Turecka forteca Nowe Zamki, 1685

W 1526 roku, wraz z przejściem Węgier pod władanie dynastii Habsburgów, Słowacja stała się częścią monarchii habsburskiej[17]. Status Słowacji w obrębie monarchii habsburskiej pozostawał niezmieniony nawet po reformie konstytucyjnej z 1867 roku, kiedy nadal stanowiła część Węgier i nie posiadała autonomii. Idée fixe ówczesnych panslawistów słowackich i czeskich było utworzenie w ramach państwa Habsburgów federacji ludów słowiańskich obejmującej Czechów, Słowaków, Rusinów oraz Słoweńców, mającej być przeciwwagą dla wpływów niemiecko-węgierskich w CK Monarchii (choć wielu Słowaków uważało się za „słowiański szczep węgierski” i ich celem było jedynie uzyskanie szerszej autonomii w węgierskiej części Austro-Węgier).

Pomysły te nie zostały jednak zrealizowane z powodu niechęci Węgrów do dzielenia się władzą aż do czasu rozkładu wspólnego państwa w 1918 roku.

Czechosłowacja

Słowacja połączyła się wówczas – niezupełnie dobrowolnie i świadomie – z Czechami tworząc Czechosłowację. Do terytoriów zamieszkanych przez większość słowacką włączono też sporo terenów, gdzie Węgrzy byli większością lub jedyną narodowością – praktycznie cały południowy pas państwa był etnicznie węgierski, również stolica – Bratysława – zamieszkana była przez wielonarodowościową społeczność, wśród której Słowacy stanowili mniejszość. Było to złamanie zasady samostanowienia narodów głoszonej na konferencji w Wersalu – realnym powodem był fakt, że etnicznie słowackie ziemie były w większości mało urodzajne i górzyste, natomiast pas naddunajski obfitował w urodzajne gleby. Węgrzy nigdy się nie pogodzili z utratą ziem zamieszkanych przez rodaków, co było przyczyną napiętych stosunków czechosłowacko-węgierskich w okresie międzywojennym[17]. W 1919 roku na Słowacji powstała istniejąca jedynie kilka tygodni Słowacka Republika Rad.

Pierwsza Republika Słowacka

Pierwsza Republika Słowacka

Po układzie monachijskim z jesieni 1938 uzyskała szeroką autonomię w ramach Czechosłowacji (własny rząd cieszący się szerokimi kompetencjami)[17]. W latach 1939–1945 formalnie pozostawała niepodległym państwem (Pierwsza Republika Słowacka na czele z księdzem Jozefem Tiso i Vojtechem Tuką), w rzeczywistości uzależniona była jednak od III Rzeszy. Musiała się jednak zrzec na korzyść Węgier swych terytoriów na południu – z Koszycami włącznie (były to ziemie zamieszkane w większości przez Węgrów oraz Rusinów – Ruś Zakarpacka).

Słowacja wzięła udział w ataku na Polskę w 1939 roku jako sojusznik III Rzeszy[17]. 1 września 1939 roku premier ksiądz Josef Tiso wydał swoim oddziałom rozkaz zaatakowania Polski bez uprzedniego wypowiedzenia jej wojny, co motywował rzekomym zagrożeniem Słowacji przez armię polską. Armia słowacka pod dowództwem Ferdinanda Čatloša[18] zaatakowała Polskę o godzinie 5.00 siłą trzech dywizji w kierunkach: podhalańskim, nowosądeckim i bieszczadzkim[19]. Po upadku Polski w nagrodę Słowacja uzyskała kilkanaście wsi na Spiszu i na Orawie. Wojsko słowackie brało udział również w wojnie niemiecko-sowieckiej 1941-45. 29 sierpnia 1944 wybuchło słowackie powstanie narodowe, które trwało kilka miesięcy. Po jego stłumieniu przez wojska niemieckie z końcem października dowództwo powstania przeniosło się w Niżne Tatry, gdzie na początku listopada 1944 r., w zamknięciu Doliny Łomnistej, utworzono siedzibę Sztabu Głównego wojsk powstańczych. Również większość jednostek powstańczych wycofała się w góry, a dalsze walki partyzanckie trwały do końca wojny.

W międzyczasie u północno-wschodnich granic Słowacji rozpoczęła się jedna z największych operacji II wojny światowej na froncie wschodnim, tzw. operacja dukielsko-preszowska. Brała w niej udział 1 Brygada Czechosłowacka. W dniu 6 października żołnierze 2 batalionu tej brygady w rejonie Barwinka przekroczyli przedwojenną granicę polsko-czechosłowacką i wyzwolili pierwszą słowacką miejscowość – Vyšný Komárnik. Walki, które w pierwotnym zamyśle miały doprowadzić do połączenia się wojsk radzieckich i czechosłowackich z oddziałami powstańczymi, trwały do końca listopada i kosztowały sam tylko I Czechosłowacki Korpus Armijny 6,5 tys. zabitych i rannych.

Drugą ogromną operacją na terenie Słowacji podczas II wojny światowej były walki o przełamanie frontu między Tatrami a Niżnymi Tatrami oraz wyzwolenie Liptowskiego Mikułasza, jakie toczyły się od 2 lutego do 4 kwietnia 1945 r.

Słowacja powojenna

W 1945 tereny Słowacji wróciły do federacji z Czechami na tych samych zasadach co przed 1938[17]. W 1968 w wyniku reform „praskiej wiosny” rozszerzono autonomię Słowacji (duży wpływ na to miał przywódca państwa Alexander Dubček, sam z pochodzenia Słowak). Pokojowy podział Czechosłowacji na dwa suwerenne państwa nastąpił 1 stycznia 1993.

Ustrój polityczny i dzieje najnowsze

Słowacja jest republiką demokratyczną o systemie rządów parlamentarno-gabinetowych. Na czele państwa stoi prezydent, wybierany w wyborach powszechnych (od 1999) na kadencję pięcioletnią. Ratyfikuje on umowy międzynarodowe, wysyła i przyjmuje ambasadorów, jest zwierzchnikiem sił zbrojnych. Jego kompetencje w polityce wewnętrznej są ograniczone: nominowanie premiera i rządu, oraz inicjatywy ustawodawczej, możliwość rozwiązania parlamentu przed terminem w określonych konstytucyjnie sytuacjach. Prezydent nie posiada prawa weta. Prezydent dzieli się władzą wykonawczą z premierem, który stoi na czele gabinetu posiadającego poparcie większości jednoizbowego parlamentu – 150-osobowej Rady Narodowej Republiki Słowackiej. Zarówno rząd, jak i prezydent w drodze specjalnej procedury referendalnej mogą zostać odwołani przez społeczeństwo, co jak na Europę Środkową jest rozwiązaniem nader oryginalnym.

Podstawy prawne funkcjonowania systemu partyjnego Słowacji

Podstawy prawne tworzenia i działalności partii politycznych zawarte są w art. 29 Konstytucji Republiki Słowackiej, w ustawie o zrzeszaniu się w partiach i ruchach politycznych, a także w wybranych postanowieniach ustawy o wyborach do Słowackiej Rady Narodowej. Finansowanie partii uregulowane jest w ustawie o ograniczeniu wydatków partii i ruchów politycznych na propagandę przed wyborami do Rady Narodowej. Partie i ruchy polityczne na Słowacji są jedynymi podmiotami politycznymi, które umożliwiają obywatelom tego państwa zdobycie mandatów parlamentarnych.

1998–2002

Na czele rządu Słowacji stał od 1998 Mikuláš Dzurinda – chrześcijański demokrata. W latach 1998–2002 przewodniczył szerokiej antymecziarowskiej koalicji socjalistów, chadeków i mniejszości węgierskiej. Głównym celem ówczesnego rządu było poprawienie fatalnego wizerunku Słowacji po kilkuletnich rządach Vladimíra Mečiara oraz integracja z UE i NATO. Funkcję prezydenta pełnił w latach 1999–2004 Rudolf Schuster, w kwietniu 2004 Słowacy zdecydowali się powierzyć ten urząd Ivanowi Gašparovičowi, byłemu współpracownikowi (do 2000) Vladimíra Mečiara, przewodniczącemu Rady Narodowej w latach 1992–1998.

2002–2006

W 2002 Mikuláš Dzurinda stanął na czele bardziej jednorodnej ideowo koalicji centroprawicowej (centroprawicowa Słowacka Unia Chrześcijańska i Demokratyczna (SDKÚ), chadecki Ruch Chrześcijańsko-Demokratyczny (KDH), Partia Węgierskiej Koalicji (SMK) i (do 2005) liberalny Sojusz Nowego Obywatela (ANO)). Opozycję stanowiły populistyczno-lewicowy Kierunek – Socjalna Demokracja (Kierunek) z byłym działaczem komunistycznym Robertem Fico na czele, Ruch na rzecz Demokratycznej Słowacji (HZDS) Vladimíra Mečiara, Słowacka Partia Narodowa (SNS) kierowana przez Jána Slotę oraz Słowacka Partia Komunistyczna (KSS).

Za drugiej jego kadencji udało się, pomimo obstrukcyjnych działań podejmowanych przez prezydenta Rudolfa Schustera m.in.: wejść do NATO i UE oraz przeprowadzić śmiałe reformy gospodarcze (m.in. podatek liniowy CIT, PIT i VAT na poziomie 19%, niskie koszty zatrudnienia pracowników, ograniczenie wydatków socjalnych, prywatyzacja większości państwowych przedsiębiorstw, komercjalizacja służby zdrowia i państwowego szkolnictwa). Rząd Mikuláša Dzurindy był pierwszym rządem w Europie Środkowej, który wybrano na ponowną kadencję.

2006–2010

W latach 2006–2010 funkcję premiera pełnił Robert Fico, popierany przez lewicowo-nacjonalistyczną koalicję Partii Ludowej – Ruchu dla Demokratycznej Słowacji, Słowacką Partię Narodową oraz zwycięski Kierunek – Socjalna Demokracja, którego jest przewodniczącym.

W 2009 Słowacja przystąpiła do strefy euro[20].

Pomimo zwycięstwa Smeru w wyborach parlamentarnych w 2010 r., Fico nie zdołał utworzyć kolejnego rządu.

2010–2012

W lipcu 2010 władzę w kraju przejęła koalicja czterech partii prawicowych, a stanowisko premiera zajęła Iveta Radičová. Rząd Radičovej nie dotrwał do końca kadencji parlamentu. W styczniu 2011 zmieniono podstawową stawkę VAT na 20%[21]. W październiku 2011 przegrał głosowanie nad wotum zaufania połączone z głosowaniem nad akceptacją programu Europejskiego Funduszu Stabilizacji Finansowej. W konsekwencji, w marcu 2012 odbyły się wcześniejsze wybory parlamentarne, w których większość mandatów uzyskał SMER[22]. 4 kwietnia 2012 na czele nowego rządu stanął ponownie Robert Fico.

Zobacz też (ustrój polityczny)

Prawa człowieka

Departament Stanu USA w 2010 roku donosił:

Rząd na ogół respektuje prawa swoich obywateli, jednak pojawiły się problemy w niektórych obszarach. Znaczące problemy praw człowieka zawierały nadal doniesienia o złym traktowaniu przez policję Romów i długotrwałe przetrzymywanie w areszcie; ograniczaniu wolności religii, obawach o uczciwość sądownictwa, korupcji w krajowym rządzie, samorządzie terytorialnym i publicznej służbie zdrowia, przemocy wobec kobiet i dzieci; handlu kobietami i dziećmi; społecznej dyskryminacji i przemocy wobec Romów i innych mniejszości[23].

Prawa człowieka są zagwarantowane w Konstytucji Słowacji z 1992 roku i przez wiele międzynarodowych przepisów podpisanych przez Czechosłowację i Słowację w latach 1948 i 2006 r.[24]

Podział administracyjny

Słowacja jest państwem unitarnym. Dzieli się na 8 krajów i 79 powiatów. Kraje dzielą się na powiaty (okresy), a te na gminy (obce) miejskie lub wiejskie. Jednostki administracyjne szczebla krajowego i gminnego są również jednostkami samorządu terytorialnego.

Lp.Nazwa polskaNazwa słowackaStolicaPowierzchnia
(w tys. km²)
Ludność (2001 rok)[25]Ludność (2011 rok)[25]
1Bratislavsky vlajka.svg Kraj bratysławskiBratislavský krajBratysława2,03599 012602 436
2Trnavsky vlajka.svg Kraj trnawskiTrnavský krajTrnawa4,15551 003554 741
3Trenciansky vlajka.svg Kraj trenczyńskiTrenčiansky krajTrenczyn4,5605 582594 328
4Nitriansky vlajka.svg Kraj nitrzańskiNitriansky krajNitra6,34713 422689 867
5Zilinsky vlajka.svg Kraj żylińskiŽilinský krajŻylina6,79692 332688 851
6Banskobystricky vlajka.svg Kraj bańskobystrzyckiBanskobystrický krajBańska Bystrzyca9,46662 121660 563
7Presovsky vlajka.svg Kraj preszowskiPrešovský krajPreszów8,99789 968814 527
8Kosicky vlajka.svg Kraj koszyckiKošický krajKoszyce6,75766 012791 723
Slovakiakrajenumbers.png
Mapa podziału administracyjnego

Siły zbrojne

Słowacja, z racji braku dostępu do morza, dysponuje dwoma rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi oraz siłami powietrznymi[26]. Uzbrojenie sił lądowych Słowacji składało się w 2014 roku z: 30 czołgów, 530 opancerzonych pojazdów bojowych, 16 dział samobieżnych, 26 zestawów artylerii holowanej oraz 26 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[26]. Słowackie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 12 myśliwców, 27 samolotów transportowych, 9 samolotów szkolno-bojowych oraz 17 śmigłowców[26].

Wojska słowackie w 2014 roku liczyły 13,5 tys. żołnierzy zawodowych (brak rezerwistów). Według rankingu Global Firepower (2014) słowackie siły zbrojne stanowią 71. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 1 mld dolarów (USD)[26].

Demografia

Slovakia demography.png
Zmiana liczby ludności Słowacji w latach 1993–2010 (w milionach)
  • Liczba mieszkańców: 5 397 036 (2011)[27]
  • Średnia gęstość zaludnienia: 110 os./km²
  • Przyrost naturalny: 0,15% (2005)
  • Skład etniczny:
  • Średnia długość życia:
    • mężczyźni: 71 lat (2005)
    • kobiety: 79 lat (2005)
Zmiany demograficzne na Słowacji według spisów 1950–2011[28][29]
NarodowośćSpis 1950Spis 1961Spis 1970Spis 1980Spis 1991Spis 2001Spis 2011
populacja%populacja%populacja%populacja%populacja%populacja%populacja%
Słowacy86,685,385,54 317 00886,54 519 32885,74 614 85485,84 352 77580,7
Węgrzy10,312,412,2559 49011,2567 29610,8520 5289,7458 4678,5
Romowie175 8021,489 9201,7105 7382,0
Czesi1,21,11,057 1971,159 3261,144 6200,830 3670,6
Rusini1,40,90,717 1970,324 2010,433 4820,6
Ukraińcy13 2810,310 8140,274300,1
Inni0,51,20,40,422 1050,474 5181,4408 7777.5
Suma3 442 3174 174 0464 537 2904 991 1685 274 3355 379 4555 397 036
1 Przed 1991 Romowie nie byli uznawani za odrębną grupę etniczną


Największe miasta

Lp.MiastoLudność (31.12.2020)Kraj
Bratysława
Koszyce
Nitra
Bańska Bystrzyca
1Coat of Arms of Bratislava.svg Bratysława[30]440 948kraj bratysławski
2Coat of Arms of Košice.svg Koszyce238 138kraj koszycki
3Coat of Arms of Prešov.svg Preszów87 886kraj preszowski
4Coat of Arms of Žilina.svg Żylina80 386kraj żyliński
5Coat of Arms of Banská Bystrica.svg Bańska Bystrzyca77 719kraj bańskobystrzycki
6Coat of Arms of Nitra.svg Nitra76 028kraj nitrzański
7Coat of Arms of Trnava.svg Trnawa64 735kraj trnawski
8Coat of Arms of Trenčín.svg Trenczyn55 416kraj trenczyński
9Coat of Arms of Martin.svg Martin53 763kraj żyliński
10Coat of Arms of Poprad.svg Poprad50 998kraj preszowski
11Coat of Arms of Prievidza.svg Prievidza45 141kraj trenczyński
12Coat of Arms of Zvolen.svg Zwoleń42 092kraj bańskobystrzycki

Gospodarka

Ekonomiczne dane statystyczne na rok 2005
PKB (PSN)
tys. na mieszkańca
PKB
tys. na mieszkańca
• wzrost PKB
96,35 mld USD
17,7 USD
30,7 mld USD
7,9 USD
5,5%
waluta:euro = 100 eurocentów EUR
struktura
zatrudnienia:
rolnictwo 5,8%
przemysł 29,3%
usługi 64,9%
udział % w PKB• rolnictwo 5,5%
• przemysł 28,4%
• usługi 65,9%
• budownictwo 9,0%
budżet:
• dochody
• wydatki

22,7 mld USD
23,2 mld USD
inflacja:4,4%
dług publiczny:36,1% PKB
dług zagraniczny:26,54 mld USD
rezerwy złota i dewizy:15,5 mld USD
siła robocza:2,629 mln ludzi
bezrobocie:10,2%
inwestycje27,6% PKB
tempo wzrostu produkcji przemysłowej7,8%
źródła energii:– paliwa kopalne bd
• energia wodna bd
• energia atomowa bd
elektryczność:
• produkcja
• konsumpcja

30,57 mld kWh
24,8 mld kWh
ropa naftowa:
• produkcja
• konsumpcja

3808 bar/d
71 400 bar/d
gaz ziemny:
• produkcja
• konsumpcja

165 mln m³
6,72 mld m³
import:41,84 mld USD
import
(najważniejsi partnerzy)
Niemcy: 25,1%
Czechy: 19,3%
Rosja: 10,5%
Austria: 6,1%
Polska: 4,7%
Węgry: 4,6
Włochy: 4,5%
eksport:39,64 mld USD
eksport
(najważniejsi partnerzy)
Niemcy: 26,2%
Czechy: 14,1%
Austria: 7,1%
Włochy: 6,7%
Polska: 6,3%
Węgry: 5,7

W 2015 r. Słowacja była 19. gospodarką Unii Europejskiej pod względem wielkości PKB w parytecie siły nabywczej i 71. gospodarką świata, a pod względem wielkości PKB nominalnego – 19. gospodarką UE i 63. gospodarką świata. W 2015 r. PKB per capita w parytecie siły nabywczej Słowacji wyniósł 22 000 PPS (76,7% średniej UE), a PKB per capita nominalny – 14 398 euro (50,1% średniej UE).

Na Słowacji warunki do uprawy winorośli są lepsze niż w Czechach (większe nasłonecznienie, niższa suma opadów)[31]. Znakomita większość produkowanych win to wina białe, a państwo cieszy się sięgającą niemal 200 lat (od 1825) tradycją produkcji wina musującego[31][32].

Turystyka

W 2013 roku kraj ten odwiedziło 1,653 mln turystów (8,2% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 2,556 mld dolarów[33].

Kultura

Rynek w Bardejowie

Obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa kulturalnego UNESCO:

Obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa przyrody UNESCO:

Obiekty wpisane na listę dzieł dziedzictwa ustnego i niematerialnego UNESCO:

  • fujara – najbardziej typowy słowacki instrument muzyczny

Religia

Podział wyznaniowy na Słowacji w 2011 roku:

Zobacz też

Uwagi

  1. Nie jest jasne, w którym momencie Słowacja odpadła od Polski. W historiografii przyjmowane są przede wszystkim dwa możliwe przedziały czasowe: 1007-1009 i 1030-1031, z czego drugi przeważa w nowszych pracach (Labuda G.,Granice południowe Polski w X i XI wieku, czyli castrum Trecen w dokumentach biskupstwa wrocławskiego (1155, 1245) w Studia nad początkami państwa polskiego, tom II, s. 212–239). Spotkać można też daty 1018 i 1029.

Przypisy

  1. Zákon Národnej rady Slovenskej republiky o štátnom jazyku Slovenskej republiky (słow.). W: Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky, Štátny jazyk [on-line]. [dostęp 2010-01-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-06-30)].
  2. Prvá hlava. Prvý oddiel. Základné ustanovenia. Čl.6 (słow.). W: Ústava Slovenskej republiky [on-line]. Bratislava: Kancelária Národnej rady Slovenskej republiky. Organizačný odbor, ​ISBN 80-89052-20-7​, 2004. [dostęp 2010-01-27].
  3. Bogusław Jagusiak: Systemy polityczne państw sąsiedzkich Polski. Warszawa: Difin SA, 2011, s. 91. ISBN 978-83-7641-421-8.
  4. a b Art. 3 ust. 1 Konstytucji Republiki Słowackiej.
  5. Art. 101 ust. 1 Konstytucji Republiki Słowackiej.
  6. The World Factbook – Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2017-05-12] (ang.).
  7. a b c Dane z ostatniego spisu ludności z 2011 roku. Štatistický úrad SR: Population by nationality – 2011, 2001, 1991 (ang.). [dostęp 2012-07-21].
  8. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie Międzynarodowego Funduszu Walutowego za rok 2017: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, October 2017 (ang.). [dostęp 2018-03-30].
  9. Slovensko. Základné údaje (słow.). W: Úrad vlády Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2010-01-27].
  10. Štatistické údaje o štátnych hraniciach (słow.). minv.sk. [dostęp 2013-12-12].
  11. Mestská a obecná štatistika (słow.). W: Štatistický úrad Slovenskej republiky [on-line]. [dostęp 2009-07-25].
  12. Tibor Blážik: Slovensko ako spojnica sever-juh a východ-západ. Acta Facultatis Rerum Naturalium Universitatis Comenianae. Bratislava: 1996, seria: Geographica, nr 39.
  13. Martin Votruba: Upper Liptov Climate (ang.). W: Slovak Studies Program [on-line]. University of Pittsburgh. [dostęp 2010-06-11].
  14. Martin Votruba: Slovakia’s Weather (ang.). W: Slovak Studies Program [on-line]. University of Pittsburgh. [dostęp 2010-06-11].
  15. Róbert Čeman (red.): Slovenská republika. Zemepisný atlas. Bratislava: Mapa Slovakia Plus s.r.o., 2005, s. 4–19. ISBN 80-8067-138-9.
  16. Ponec Jozef, Mihálik Štefan: Prírodné rezervácie na Slovensku, wyd. Vydavateľstvo Osveta, Martin 1981, s. 18–20.
  17. a b c d e f g Słowacja. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-01-02].
  18. Agresja słowacka na Polskę w 1939 roku, Oblicza Historii nr 03/2004.
  19. Charles K. Kliment, Břetislav Nakládal: Germany’s First Ally. Schiffer Publishing, 1998. ​ISBN 0-7643-0589-1​. (ang.) (wydanie czeskie: 2003, ​ISBN 80-206-0596-7​).
  20. Slovensko vstúpilo do eurozóny a vymenilo korunu za euro (słow.). sme.sk, 2009-01-01. [dostęp 2015-07-18].
  21. Stawki VAT w UE. http://www.vatlive.com/vat-rates/european-vat-rates/eu-vat-rates/.
  22. Wyniki wyborów na Słowacji. https://web.archive.org/web/20170403011254/http://slowacja-dokumentacja.pl/2012/03/wyniki-wyborow/.
  23. U.S. Dept. of State, 2009 Human Rights Report: Slovakia, March 11, 2010.
  24. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Słowacji.
  25. a b Dane z ostatniego spisu ludności z 2011 roku. Štatistický úrad SR: Development in the number of inhabitants – 2011, 2001, 1991, 1980, 1970 (ang.). [dostęp 2012-07-21].
  26. a b c d Slovakia (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-28].
  27. Spis powszechny 2011.
  28. Demografické údaje zo sèítania ¾udu 1921.
  29. Population and Housing Census. Resident population by nationality.
  30. Największe miasto Słowacji pod względem liczby mieszkańców (433 tys. mieszkańców w 2014), http://visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1230&p1=6465 (Strona Główna Bratysławy).
  31. a b Tom Stevenson: The Sotheby’s Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 423–424. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  32. Hugh Johnson, Jancis Robinson, Wielki atlas świata win, Buchmann, 2008, s. 270, ISBN 978-83-7670-164-6 (pol.).
  33. UNWTO Tourism Highlights, 2014 Edition (ang.). UNWTO, 2014. s. 8. [dostęp 2015-02-17].

Bibliografia

  • Antoni Wrzosek: Czechosłowacja. W: Antoni Wrzosek (red.): Geografia Powszechna. T. III: Europa (bez ZSSR). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965.
  • Henryk Batowski: Rozpad Austro-Węgier 1914-1918. Sprawy narodowościowe i działania dyplomatyczne. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1982, wydanie II poprawione i uzupełnione. ISBN 83-08-00581-0.
  • Michał Parczewski, Sylwester Czopek (red.): Początki sąsiedztwa. Pogranicze etniczne polsko-rusko-słowackie w średniowieczu. Rzeszów: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, Instytut Archeologii UJ w Krakowie, 1996, seria: Materiały z konferencji – Rzeszów 9-11 V 1995. ISBN 83-905798-1-2.
  • Michał Jagiełło: Słowacy w polskich oczach. Obraz Słowaków w piśmiennictwie polskim. T. I, II. Warszawa: Biblioteka Narodowa, Podhalańska Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Targu, 2005. ISBN 83-7009-451-1.
  • Leszek Engelking: Słowacja. W: J. Tyszkiewicz: Słownik Historyczny Europy Środkowo-Wschodniej. T. I: Państwa Grupy Wyszehradzkiej. Warszawa: Stowarzyszenie Wschód-Zachód, 2006.
  • Jerzy Skowronek, Mieczysław Tanty, Tadeusz Wasilewski: Słowianie południowi i zachodni VI-XX wiek. Książka i Wiedza, Warszawa, seria: 2005. ISBN 83-05-13401-6.
  • Jerzy Tomaszewski: Czechy i Słowacja. Warszawa: Trio, 2006. ISBN 83-7436-040-1.
  • Wiesława Rusin, Barbara Zygmańska: Słowacja. Przewodnik Pascala. Bielsko-Biała: Pascal, 2006. ISBN 83-7304-679-8.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Flag of NATO.svg
Flaga Paktu Północnoatlantyckiego (NATO).
Flag of Albania.svg
Flag of Albania
Flag of Croatia.svg
Łatwo można dodać ramkę naokoło tej grafiki
OSCE logo.svg
The logo of Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie – organizacja międzynarodowa
Banská Bystrica - Námestie SNP by night.jpg
Autor: Pudelek (Marcin Szala), Licencja: CC BY-SA 4.0
Ta ilustracja pokazuje chroniony obiekt zabytkowy, posiadający numer 601-2327/3 na Słowacji.
Slovakia topo.jpg
Autor: Captain Blood, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Topographic map of Slovakia (English description)
Bardejov10Slovakia6.JPG
Autor: Doko Ing. Mgr. Jozef Kotulič, Licencja: CC BY-SA 3.0
Central square of Bardejov in Eastern Slovakia. The city is a UNESCO Heritage site.
STANICA LANOVKY S OBSERVATÓRIOM - výhlad.JPG
Autor: Bjalek Michal (talk), Licencja: CC BY-SA 3.0
Ta ilustracja pokazuje chroniony obiekt zabytkowy, posiadający numer 706-3850/4 na Słowacji.
Bratislava Cityscape.jpg
Autor: Justraveling.com, Licencja: CC BY-SA 4.0
Bratislava Cityscape, Slovakia
Nitriansky vlajka.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY-SA 2.5
Slovakia in European Union.svg
Autor: TUBSEmail Silk.svg Gallery, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location of XY (see filename) in the European Union.
Bucharest Nine map.png
Autor: maix (original image)
Super Dromaeosaurus (derivative work), Licencja: CC BY-SA 4.0
Map of the Bucharest Nine organization and its nine members (Bulgaria, the Czech Republic, Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Poland, Romania and Slovakia).
Spissky Hrad-LV-2.jpg
Autor: Pierre Bona, Licencja: CC BY-SA 3.0
Spisske Podhradie - Château de Spiš
Bojnice castle view.jpg
Autor: Nalimer, Licencja: CC BY-SA 4.0
Ta fotografia została przesłana w ramach projektu Wiki Lubi Zabytki będącego częścią inicjatywy Wiki Loves Monuments 2016.
OSCE members and partners.svg
Autor:
This file was made by User:Sven
Nuvola apps locale.svg
Translation

If this image contains text, it can be translated easily into your language. If you need help, contact me

SemiPD-icon.svg
Flexible licenses

If you want to use this picture with another license than stated below, contact me

Nuvola apps email.png
Contact the author

If you need a really fast answer, mail me. If you need only a fast answer, write me here.

, Licencja: CC BY-SA 4.0
Organization for Security and Co-operation in Europe members and partners
  OSCE participating States
  Partners for Co-operation
Coat of Arms of Slovakia.svg
Coat of arms of Slovakia
EU 2020.png
Autor: Aotearoa, Licencja: CC BY 3.0
Unia Europejska w 2013; bez terytoriów zamorskich.
Münchner abkommen5 en.svg
Autor: Jaro.p, Licencja: CC BY-SA 2.5
english translation File:Münchner abkommen5+.svg
Trencin hdr 001.jpg
Autor: Abphoto, Licencja: CC BY 3.0
A picture of Trenčín town with Trenčín Castle, Slovakia, HDR photo
Kosice - State Theatre and Main Street.JPG
Autor: Maros M r a z (Maros), Licencja: CC-BY-SA-3.0
Pohľad na budovu Štátneho divadla a historické centrum mesta
Eurozone.svg
Strefa Euro
  Kraje używające Euro de jure
  Kraje i terytoria używające Euro de facto
  Członkowie Unii Europejskiej będący poza strefą Euro
Kosicky vlajka.svg
Flag of Košice Region
CEI members.svg
Autor: Hmxhmx, Licencja: CC BY-SA 4.0
Map of CEI members.
Coat of Arms of Martin.svg
Coat of arms of Martin
Council of Europe.png
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Trnavsky vlajka.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY-SA 2.5
Bratislava Panorama R01.jpg
Autor: Marc Ryckaert (MJJR), Licencja: CC BY 3.0
UWAGA: Ten obraz jest panoramą złożoną z wielu pojedynczych zdjęć, które zostały złączone cyfrowo. Aby było to możliwe, obraz ten został poddany pewnym przekształceniom. Przekształcenia te mogły polegać na miksowaniu, rozmywaniu, klonowaniu, dopasowywaniu kolorów i perspektywy. W konsekwencji obraz może niedokładnie odpowiadać rzeczywistości w miejscach łączenia poszczególnych zdjęć.
Zilinsky vlajka.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY-SA 2.5
Bratislavsky vlajka.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY-SA 2.5
Slovakia CIA map PL.jpg
Mapka Słowcacji z CIA FactBook
Slovakiakrajenumbers.png
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
NZ1685.jpg
Siege of Neuhausel (Nové Zámky, Érsekújvár) in 1685
WTO members and observers.svg
Map of World Trade Organization members and observers.
  Members
  Members, dually represented by the European Union
  Observers
  Non-members
North Atlantic Treaty Organization (orthographic projection).svg
Autor: Addicted04, Licencja: CC BY 3.0
North Atlantic Treaty Organization in orthographic projection.
Presovsky vlajka.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY-SA 2.5
Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg
Map of Europe. The continental boundary to Asia as indicated is the standard convention following the Caucasus crest, the Ural River and the Urals Mountains to the Sea of Kara
Slovakia demography.png
Autor: unknown, Licencja: CC BY 2.0
Národní park Malá Fatra, výhled z Chlebu.JPG
Autor: Michal Klajban, Licencja: CC BY-SA 3.0
View from Chleb. National Park Lesser Fatra, Slovakia
Trenciansky vlajka.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY-SA 2.5
OECD member states map.svg
Autor: Cflm001 (dyskusja), Licencja: CC BY-SA 2.0
Państwa członkowskie OECD.
Map of Visegrad Group.png
cs Mapa členů Visegrádské skupiny
en Map of members of Visegrád Grou
according to a 2005-04-14 article titled The future of the Visegrad group published by The Economist and the work Europe Today by Ronald Tiersky (Rowman & Littlefield, 2004, ISBN 9780742528055) also a map of Central Europe
Svatopluks Square.JPG
Ta ilustracja pokazuje chroniony obiekt zabytkowy, posiadający numer 403-1476/0 na Słowacji.
Banskobystricky vlajka.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY-SA 2.5