Sadłowo (województwo kujawsko-pomorskie)
Artykuł | 53°5′22″N 19°30′56″E |
---|---|
- błąd | 38 m |
WD | 53°6'N, 19°27'E, 53°6'N, 19°27'E |
- błąd | 20505 m |
Odległość | 726 m |
wieś | |
![]() Kościół św. Jana Chrzciciela w Sadłowie | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Sołectwo | Sadłowo |
Wysokość | 134 m n.p.m. |
Liczba ludności (III 2011) | 472[1] |
Strefa numeracyjna | 54 |
Kod pocztowy | 87-512[2] |
Tablice rejestracyjne | CRY |
SIMC | 0869117 |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego (c) SANtosito, CC BY-SA 4.0 | |
![]() |
Sadłowo – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie rypińskim, w gminie Rypin.
Historia
Według pierwszej wzmianki z 1313 r. wieś należała do dóbr biskupów płockich. Była dzierżawiona przez Piotra Świnkę, który w 1323 r. zginął w obronie ziemi dobrzyńskiej, podczas najazdu litewskiego. Potomkowie Piotra około 1367 r. zbudowali zamek rycerski, który doszczętnie zniszczyli Krzyżacy w 1431 r. W XVI w. właścicielami Sadłowa są Swaroccy herbu Rogala, a w XVII i XVIII w. Romoccy pieczętujący się herbami Ślepowron i Prawdzic.
W połowie XVIII w. właścicielem dóbr sadłowskich został Olbracht Pląskowski (zm. 1776) herbu Oksza. W latach 1752-1756 ufundował tutejszy Kościół, zaś jego konsekracji dokonał jego brat, biskup Fabian Franciszek Pląskowski. W 1775 roku biskup Pląskowski ufundował także dzwon kościelny. Po śmierci Olbrachta Pląskowskiego w 1776 roku, poprzez ślub jego córki Anny Pląskowskiej ze Stefanem Romockim, dobra ponownie przechodzą w ręce Romockich. Majątek obejmował w tym czasie: Kotowy, Linne, Sadłowo oraz Stawiska. W 1872 r. Kazimierz Romocki sprzedał posiadłość Tadeuszowi Rościszewskiemu, który przekazał ją synowi, Józefowi. W 1908 r. drogą sukcesji dobra przeszły w ręce Jana i Janiny Kretkowskich. Jan Kretkowski wraz z synem Bronisławem i córką Zofią zostali zamordowani w 1939 r. przez Niemców[3][4].
Podział administracyjny
Do 1954 roku miejscowość była siedzibą gminy Sadłowo. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie włocławskim.
Demografia
Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 472 mieszkańców[1]. Jest trzecią co do wielkości miejscowością gminy Rypin.
Zabytki
- kościół św. Jana Chrzciciela z 1752 r. zbudowany z fundacji Olbrachta Pląskowskiego starosty lidzbarskiego, projektowany przez J. Limockiego, z pochodzenia Czecha. Barokowy, murowany z cegły. Ołtarz główny z bramami po bokach, na których rzeźby świętych Piotra i Pawła, w zwieńczeniu rzeźby dwóch aniołków oraz putta i owalny obraz świętego Kazimierza Królewicza. W zakrystii sklepienie kolebkowo-krzyżowe, w lożach kolatorskich pozorne sklepienie zwierciadlane. Wewnętrzne polichromie wykonane przez artystę malarza Bogusława Marshala w 1958 roku. Na kościele znajduje się epitafium poświęcone poległym w wojnie 1920 r. W otoczeniu kościoła mur wzniesiony w XIX wieku, w jego obrębie dzwonnica murowana 1895 r. Na cmentarzu płyta nagrobna Izydora Czapskiego.
- drewniany wiatrak-koźlak (obecnie nieistniejący).
- ruiny zamku rycerskiego zbudowanego w latach 1386–1400 z inicjatywy kasztelana Piotra Świnki[5]. Warownia była zbudowana z cegły i składała się z dwóch nachodzących na siebie czworoboków. W pierwszym obwodzie ulokowano główną, dwukondygnacyjną kamienicę o wymiarach 14 × 26 m. Od wschodu przylegała do niej kaplica, przez którą prowadziło przejście do domu południowego. Do niego z kolei przylegała wieża bramna, do której wiódł drewniany most na palach. Założenie zwracało uwagę swoją wielkością (1600 m2), dwukrotnie przekraczającą ówczesne typowych zamków prywatnych[5]. Położona w niedogodnym, podmokłym terenie warownia w XVII wieku straciła swoje walory rezydencjonalne i została opuszczona. Rozbierano ją sukcesywnie przez następne lata, zaś ostatecznie obiekt został zniszczony po 1945 roku, gdy fragmenty średniowiecznych murów zburzono chcąc uzyskać materiał pod budowę drogi.[5]
- starożytne cmentarzysko koło obecnego cmentarza (wykopaliska archeologiczne prowadzone przez Uniwersytet Łódzki).
Współczesność
We wsi znajduje się m.in.: Jezioro Sadłowskie, szkoła podstawowa z boiskami sportowymi, boisko piłkarskie i kort tenisowy przy pałacu, 4 sklepy, ośrodek zdrowia, remiza strażacka, liczne zakłady usługowe i produkcyjne oraz biblioteka publiczna i punkt pocztowy. Z końcem roku 2013 zamknięto ostatni kiosk RUCH znajdujący się na terenach wiejskich w powiecie rypińskim. W samym centrum miejscowości mieści się zabytkowy pałac, wcześniej własność kolejnych dziedziców, obecnie w administracji Gminy Rypin. W latach 2017 - 2018, przy wsparciu środków unijnych i gminnych, został gruntownie odnowiony, wymieniono dach, wykonano izolację ścian i murów, wymieniono instalacje a na zewnątrz położono nową elewację wraz z wymienionymi wszystkimi oknami. Prace prowadzone były pod nadzorem konserwatora zabytków. Obecna bryła pałacu stanowi unikalną perełkę architektury w powiecie rypińskim. Mieszczą się tam pracownie malarskie i rzeźbiarskie, sala wystaw i inne ekspozycje. Planowane jest utworzenie pokoi hotelowych na potrzeby plenerów artystycznych i zakwaterowania gości przybywających do Sadłowa na zaproszenie władz gminy i regionu. W pałacu mieści się Ośrodek Pracy Twórczej z pracowniami artystycznymi oraz salami wystawowymi. Organizowane są zajęcia artystyczne dla dzieci oraz rokrocznie plener dla twórców. Ponadto w pałacu ma swoją siedzibę filia Fundacji Na Rzecz Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego Jaskółka proponująca m.in. zajęcia integracyjno–terapeutyczne dla niepełnosprawnych i pełnosprawnych dzieci. Przy fundacji działa również spora grupa wolontariuszy. We bezpośrednim sąsiedztwie wsi istnieją m.in.: ośrodek łowiecki nad jeziorem z hodowlą bażantów, las, tereny spacerowe i liczne drogi do turystyki rowerowej. Okolice jeziora zapewniają doskonałe warunki na długie spacery i wycieczki rowerowe. Częściowo zrewitalizowany został park wokół pałacu, stanowiąc piękne miejsce do spacerów i odpoczynku.
Przypisy
- ↑ a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1146 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ Tomasz Sławiński , Kretkowscy i ich dzieje od połowy XIV wieku, Włocławskie Towarzystwo Naukowe, 2007 .
- ↑ Piotr Gałkowski: Genealogia Ziemiaństwa Ziemi Dobrzyńskiej XIX - XX wieku. Rypin: Wydawnictwo Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej, 1997. ISBN 83-904001-1-1. [dostęp 2019-04-29].
- ↑ a b c Aldona Andrzejewska , Aleksander Andrzejewski , Zamki Kujaw brzeskich i ziemi dobrzyńskiej w badaniach Profesora Leszka Kajzera, „Archaeologia Historica Polona”, 26 (0), 2018, s. 9–24, DOI: 10.12775/AHP.2018.001, ISSN 1425-3534 [dostęp 2019-10-28] (pol.).
Linki zewnętrzne
- Zamek w Sadłowie. odyssei.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
Media użyte na tej stronie
Autor:
Mapa gminy Rypin, Polska
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
(c) SANtosito, CC BY-SA 4.0
Location map of Kuyavian-Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 53.83 N
- S: 52.28 N
- W: 17.16 E
- E: 19.88 E
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Rypin County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
- N: 53.23 N
- S: 52.92 N
- W: 19.16 E
- E: 19.70 E
Autor: Fan, Licencja: CC BY-SA 3.0
Sadłowo - kościół św. Jana (zabytek nr rejestr. A/189/1-4)
Autor: 1bumer, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
zespół pałacowy: pałac, XVIII/XIX Sadłowo