Schwarzburg-Sondershausen
1599-1918 | |||||
| |||||
![]() | |||||
Stolica | |||||
---|---|---|---|---|---|
Ustrój polityczny | |||||
Głowa państwa | Książę Ginter Wiktor | ||||
Powierzchnia • całkowita |
| ||||
Liczba ludności (1905) • całkowita • gęstość zaludnienia |
| ||||
podział hrabstwa Schwarzburg | 1599 | ||||
rewolucja listopadowa i proklamacja republiki | 22 listopada 1918 | ||||
![]() Mapa państw Turyngii w ramach Cesarstwa Niemieckiego (1871-1918). Zaznaczone jest Księstwo Schwarzburg-Sondershausen. |
Hrabstwo Schwarzburg-Sondershausen, od 1697 Księstwo Schwarzburg-Sondershausen (niem. Grafschaft (Fürstentum) Schwarzburg-Sondershausen) – mały kraj niemiecki, we wschodniej części dzisiejszej Turyngii, powstały z podziału, w 1599 roku, hrabstwa Schwarzburg. Rządzony był przez dynastię Schwarzburg. Do 1806 roku księstwo Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W latach 1806-1815 kraj Związku Reńskiego, a od 1815 roku państwo Związku Niemieckiego. Od 1871 kraj Cesarstwa Niemieckiego. Od 1909 roku w unii personalnej z księstwem Schwarzburg-Rudolstadt.
Historia
Największy rozwój księstwa przypada na okres księcia Gintera Fryderyka Karola II. Parę lat po objęciu urzędu książę przeprowadził reformy w państwie. Pierwszą decyzją było przystąpienie księstwa w roku 1835 do Niemieckiego Związku Celnego. Następnym krokiem Gintera było nadanie nowej konstytucji, co nastąpiło w dniu jego 40. urodzin, 24 września 1841 roku. Konsekwencją wprowadzenia nowej konstytucji było przeprowadzenie w dniu 7 września 1843 roku pierwszych w Sondershausen obrad landtagu. Jednakże w okresie rewolucji 1848 również i w Schwarzburg-Sondershausen doszło do rozruchów rewolucyjnych.
Dotknęły one przede wszystkim obydwu większych miast kraju (Arnstadt i Sondershausen), ale też i mniejszych, będących siedzibą urzędów Gehren oraz Ebeleben, co pociągnęło za sobą zajęcie kraju przez oddziały pruskie (Unterherrschaft – płn. część księstwa) oraz sasko-turyngijskie (Oberherrschaft – pd. część księstwa) w celu zaprowadzenia porządku. 12 grudnia 1849 roku, będąc skutkiem rewolucji, weszła w życie nowa, liberalna konstytucja, która ograniczała prawa księcia. Nie obowiązywała jednak zbyt długo, bo już 8 lipca 1857 została zrewidowana, czego konsekwencją było przywrócenie w znacznej mierze starego porządku. Wraz z postępującym wiekiem poglądy księcia stawały się coraz bardziej konserwatywne.
W przeprowadzonym w 1866 roku głosowaniu w bundestagu, Schwarzburg-Sondershausen sprzeciwił się żądaniom Austrii, chcącej ogłosić powszechną mobilizację przeciw Prusom, skutkiem tego było przystąpienie do Związku Północnoniemieckiego. W ten sposób popadał pod zwierzchnictwo militarne Prus, chociaż de facto i tak już wcześniej do nich należało. W dniu 18 stycznia 1871 księstwo Schwarzburg-Sondershausen przystępuje do Rzeszy Niemieckiej. W uroczystościach w Wersalu książę nie brał udziału[1].
Za panowania księcia nastąpił również rozwój gospodarczy oraz uprzemysłowienie księstwa. Pierwsza linia kolejowa połączyła w 1867 Arnstadt z Erfurtem, a w roku 1869 osiągnęła także stolicę Sondershausen, dalej łącząc się na południu z Erfurtem, a północy z Nordhausen. Budowa kolei żelaznej oraz industrializacja powodują powszechne ożywienie gospodarcze w Schwarzburg-Sondershausen. Będąc jednym z biedniejszych państw agrarnych, przeobraża się powoli w przynajmniej częściowo zindustrializowaną społeczność, należąc jednakże do najbardziej zacofanych obszarów Turyngii. Odnosi się to głównie do północnej części, tzw. “Unterherrschaft”. Dzisiaj ten region należy do okręgu Kyffhäuserkreis i pozostaje, tak jak dawniej najsłabiej rozwiniętym gospodarczo okręgiem Turyngii.
W 1918 roku w wyniku rewolucji listopadowej w Cesarstwie Niemieckim, ostatni książę Ginter Wiktor abdykował 22 listopada 1918, a w księstwie proklamowano republikę. W 1920 dołączyła ona do innych małych państw regionu w celu utworzenia nowej zjednoczonej Turyngii .
Władcy Schwarzburg-Sondershausen
Hrabiowie Schwarzburg-Sondershausenn
- Jan Ginter I (1552–1586)
- Antoni Henryk (1586–1593)
- Ginter XLII (1593–1642)
- Jan Ginter II (1600–1631)
- Christian Ginter I (1601–1642)
- Christian Ginter II (1642–1666)
- Antoni Ginter I (1642–1666)
- Ludwig Ginter (1642–1681)
- Anton Ginter II (1666–1697) (od 1697 książę – patrz niżej)
- Christian Wilhelm (1666–1697) (od 1697 książę – patrz niżej)
1697 podniesienie do rangi księstwa
Książęta Schwarzburg-Sondershausenn
- Antoni Ginter II (1697–1716)
- Christian William (1697 – 10 maja 1721)
- Ginter I (10 maja 1721 – 28 listopada 1740) (do momentu zostania księciem Günther XLIII)
- Henryk (28 listopada 1740 – 6 listopada 1758)
- Christian Ginter III (6 listopada 1758 – 14 października 1794)
- Ginter Fryderyk Karol I (14 października 1794 – 19 sierpnia 1835)
- Ginter Fryderyk Karol II (19 sierpnia 1835 – 17 lipca 1880)
- Karol Ginter (17 lipca 1880 – 28 marca 1909)
unia z księstwem Schwarzburg-Rudolstadt
- Ginter Wiktor (28 marca 1909 – listopada 1918)
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Dr. Theodor Toeche-Mittler: Die Kaiserproklamation in Versailles am 18. Januar 1871 mit einem Verzeichniß der Festtheilnehmer, Ernst Siegfried Mittler und Sohn, Berlin 1896
Bibliografia
- Friedrich Apfelstedt Das Haus Kevernburg-Schwarzburg von seinem Ursprunge bis auf unsere Zeit. 1890, Neuauflage, Thüringer Chronik-* Verlag H.E. Müllerott, Arnstadt 1996, ISBN 3-910132-29-4.
- Christa Hirschler, Ulrich Hahnemann, Das Fürstliche Haus Schwarzburg-Sondershausen, Deutsche Fürstenhäuser, Heft 10. Börde, Werl 2004
- Jochen Lengemann, Landtag und Gebietsvertretung von Schwarzburg-Sondershausen 1843–1923. Biographisches Handbuch, Parlamente in Thüringen 1809–1952, Teil 3. Fischer, Jena, Stuttgart, Lübeck, Ulm 1998
Media użyte na tej stronie
Flag of the Duchy of Anhalt and also flag of Augsburg
Flaga Niemiec o proporcjach 3:2
Imperial Eagle of the German Empire from 1889 to 1918.
Flag of the duchy of Saxe-Coburg & Gotha 1911-1920; Ratio (2:3)
Autor: Milenioscuro, Licencja: CC BY-SA 3.0
Locator map of Schwarzburg-Sondershausen in the German Empire
Flag of the Kingdom of Württemberg; Ratio (3:5)
Autor: ziegelbrenner, Licencja: CC BY 2.5
Map of Confederation of the Rhine 1812
Flag of the Grand Duchy of Baden 1855-1891; Ratio (3:5)
Flag of the duchy of Saxe-Coburg & Gotha 1826-1911; Ratio (2:3)
Flag of Alsace-Lorraine, adopted on the 25th of June 1912 and flag of the Republic of Alsace-Lorraine (Nov 11 1918 - Nov 21 1918)
Autor: HieRo GlyPhe, Licencja: CC0
Sondershausen Palace, Sondershausen/Thuringia (Germany)
Flag of the principality of Reuß Younger Line; Ratio (4:5) may also be (5:6)
Flag of the principality of Lippe; Ratio (2:3)
Flag of the Grand Duchies of Mecklenburg-Strelitz and Mecklenburg-Schwerin; Ratio (2:3)
Autor: Glasshouse, Licencja: CC BY-SA 4.0
Coat of Arms of the Principality of Schwarzburg-Sondershausen. These arms differ from Schwarzburg-Rudolstadt in that the crest bears a princely hat and the base field is Or.
Autor: User:52 Pickup, Licencja: CC BY-SA 2.5
The North German Confederation / Norddeutscher Bund (1867–1871) in red. The states that would join the confederation and form the German Empire are in orange. Alsace-Lorraine, the territory annexed from France following the Franco-Prussian War of 1871, is in a paler orange.
Flag of the Grand Duchy of Saxe-Weimar-Eisenach 1813-1897; Ratio (2:3)
Flag of the principalities of Schwarzburg-Sondershausen and Schwarzburg-Rudolstadt; Ratio (2:3)
Flag of the Kingdom of Saxony; Ratio (2:3)
Flag of the Grand Duchy of Hesse without arms; Ratio (4:5)
Civil flag of Oldenburg, before 1871 and beween 1921 and 1935
Flag of the principality of Schaumburg-Lippe; Ratio (2:3), c. 1880–1935
Thüringen met geaccentueerd Reuss jongere linie in 1900 door nl::de:Benutzer: Störfix GNU-FDL
Flag of the duchy of Brunswick; Ratio (2:3)
Flag of the principality of Reuss Elder Line; Ratio (27:34)