Separatyzm

Separatyzm albo separacjonizm (z łac. separatus – oddzielony[1]) – dążenie do wyodrębnienia się jakiejś grupy z całości. Najbardziej typowym jest separatyzm narodowościowy, a jednym z jego przejawów secesja narodowa. Dążenie do odrębności pod względem narodowym, politycznym, etnicznym, religijnym; działalność mająca na celu wyodrębnienie terytorialne mniejszości narodowych. Separatyzm jest dążeniem do oderwania się określonego terytorium od jakiegoś państwa i utworzenia odrębnej struktury państwowej.

Narody aspirujące do utworzenia własnego państwa

PodmiotPaństwoUgrupowanie
Abchazja Abchazowie Gruzja
Flag of Free Aceh Movement.svg Aczinowie Indonezja
Afrikaner Vryheidsvlag.svg Afrykanerzy Południowa AfrykaVolkstaat
Flag of Åland.svg Alandczycy Finlandia
Flag of Alaska.svg Alaska Stany ZjednoczonePartia Niepodległości Alaski
Flag of the Assyrians (gold and blue Assur).svg Asyryjczycy Irak
 Syria
Patriotyczna Partia Asyrii
Aragonia Aragończycy HiszpaniaChunta Aragonesista
Kraj Basków Baskowie Hiszpania
 Francja
ETA[2]
Flag of Balochistan.png Beludżowie PakistanFront Wyzwolenia Beludżystanu
Bretania Bretończycy FrancjaBretońska Partia Narodowa[2]
Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg Czeczeni RosjaCzeczeńska Republika Iczkerii
Flag of Flanders.svg Flamandowie BelgiaInteres Flamandzki[2]
 Quebec KanadaPartia Quebecka
Wappen Gagausien 01 01.png Gagauzi Mołdawia
Bandeira galega nacionalista.svg Galisyjczycy Hiszpania
Kanaka Maoli flag.svg Hawajczycy Stany Zjednoczone
Flag of Biafra.svg Ibo Nigeria
Flag of Ingushetia.svg Ingusze Rosja
Estelada blava.svg Katalończycy HiszpaniaKonwergencja i Unia[2]
Flag of Jammu and Kashmir (1952-2019).svg Kaszmirczycy Indie
 Pakistan
Front Wyzwolenia Dżammu i Kaszmiru
Kornwalia Kornwalijczycy Wielka BrytaniaMebyon Kernow Cornish Nationalist Party[2]
Flag of Corsica.svg Korsykanie FrancjaFront Narodowego Wyzwolenia Korsyki
Flag of Kurdistan.svg Kurdowie Turcja
 Iran
 Irak
 Syria
Partia Pracujących Kurdystanu
Pine Ridge Flag.svg Lakoci Stany Zjednoczone
Wyspa Man Manx Wielka Brytania
Flag of the Oromo Liberation Front.svg Oromowie EtiopiaFront Wyzwolenia Oromo
Flag of North Ossetia.svg Osetyjczycy Gruzja
Palestyńczycy IzraelOrganizacja Wyzwolenia Palestyny
 Naddniestrze MołdawiaNaddniestrzańska Republika Mołdawska
Flag of Rusyns 2007.svg Rusini Ukraina
Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg SahrawiFlag of Morocco.svg MarokoFront Polisario
Bandera nacionalista sarda.svg Sardyńczycy WłochyPartito Sardo d'Azione
Flag-of-Khalistan.svg Sikhowie Indie
Szkocja Szkoci Wielka BrytaniaSzkocka Partia Narodowa, Szkocka Partia Socjalistyczna[2]
Bicolor flag of Tamil Eelam.svg Tamilowie Sri LankaTamilskie Tygrysy
MNLA flag.svg TuaregowieFlag of Mali.svg MaliNarodowy Ruch Wyzwolenia Azawadu
Flag of Tibet.svg Tybetańczycy Chinyśrodowisko XIV Dalajlamy
Flag of Xinjiang Uyghur (East Turkestan).svg Ujgurzy Chiny
Flag of Wales (1959–present).svg Walijczycy Wielka BrytaniaPlaid Cymru[2]
Flag of Wallonia.svg Walonowie Belgia
Flag of the Vermont Republic.svg Vermont Stany ZjednoczoneDruga Republika Vermontu

Pojęcia pokrewne

Separatyzm bywa mylony z regionalizmem, czyli dążeniem do kultywowania kulturowej, społecznej i ekonomicznej odrębności regionu i dbałością o „małą ojczyznę”. Czasem jednak regionalizm może przerastać w separatyzm:

RegionZamieszkiwany teren
Flag of Padania.svg Padańczycy Włochy
Bawaria Bawarczycy Niemcy
Flag of Upper Silesia.svg Ślązacy Polska,  Czechy

Separatyzmem nie jest też irredentyzm, czyli dążenie do przyłączenia określonego terytorium do innego państwa – np. prorosyjski separatyzm na Ukrainie.

NarodowośćPaństwoOrganizacja
Rosja Rosjanie UkrainaDoniecka Republika Ludowa, Ługańska Republika Ludowa
Flag of Ireland.svg IrlandczycyFlag of the United Kingdom.svg Wielka BrytaniaIrlandzka Armia Republikańska

Separatyzm na terenie Polski

W okresie sporu polsko-czechosłowackiego o Śląsk Cieszyński w latach 1918–1920 działały na tym terenie trzy duże organizacje separatystyczne: Śląska Partia Ludowa, Związek Ślązaków (52 tys. członków) i Śląska Partia Socjaldemokratyczna. W okresie sporu polsko-niemieckiego o Górny Śląsk w latach 1918–1922 działały na tym terenie jedna duża: Związek Górnoślązaków (ok. 500 tys. członków) i szereg mniejszych organizacji separatystycznych: Jedność Górnośląska w Bytomiu, Wydział Górnośląski, Komitet Górnośląski w Rybniku, Komitet na rzecz Ustanowienia Wolnego Państwa Górnośląskiego w Katowicach, również takich, które wyodrębniły się z ruchu polskiego: Górnośląski Komitet Plebiscytowy, Polski Związek Górnośląskich Autonomistów w Bytkowie, Liga Obrony Śląska, Śląskie Stronnictwo Demokratyczno-Postępowe i Związek Dawniejszych Powstańców na rzecz Górnośląskiej Niepodległości. Po przyłączeniu części Górnego Śląska do Polski na tym terenie działały następujące organizacje separatystyczne: Związek Obrony Górnoślązaków, Związek Rodowitych Górnoślązaków, Blok Socjalny Górnoślązaków, Śląski Blok Narodowy, Śląska Partia Ludowa w Katowicach i Niezależna Śląska Partia Pracy.

W czasie okupacji niemieccy okupanci rozpoczęli akcje tworzenia nowych ruchów separatystycznych w celu rozbicia polskiego społeczeństwa, tworząc m.in. Goralenvolk i Hatschower. Na Podhalu, mimo że sama koncepcja narodu góralskiego była w okresie międzywojennym prawie nieznana poza grupą kilku aktywistów góralskich, dzięki uzyskaniu poparcia kilku znanych przywódców, udało się pozyskać liczną grupę ludności góralskiej deklarujących germańskie korzenie. W nazistowskim spisie ludności 157 tys. sympatyków byłej Śląskiej Partii Ludowej na Śląsku Cieszyńskim zadeklarowało przynależność do narodowości „ślązackiej” (Slonzaken Volk)[3]. Podsycany przez hitlerowców separatyzm i nacjonalizm zaowocował krwawymi pacyfikacjami Wołynia, Podola, Wileńszczyzny przez ukraińskie i litewskie formacje zbrojne. Zwłaszcza prowadzona przez UPA w czasie wojny i okresie powojennym działalność zbrojna charakteryzowała się wyjątkową brutalnością i okrucieństwem.

W latach 2007–2010 istniał Śląski Ruch Separatystyczny (KRS: 0000276432).

Zobacz też

Przypisy

  1. separatyzm, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2022-02-23].
  2. a b c d e f g J. Tomasiewicz: Współczesne ruchy regionalistyczne w Europie zachodniej /w:/ „Sprawy Narodowościowe” (Zakład Badań Narodowościowych PAN) t. VI z. 2 (1997).
  3. Tabela w: Wacław Długoborski (red.), Położenie ludności Rejencji Katowickiej w latach 1939–1945, Poznań 1983; Krzysztof Nowak, Ruch kożdoniowski na Śląsku Cieszyńskim, w pracy pod red. Marii Wandy Wanatowicz, Regionalizm a separatyzm. Historia i współczesność. Śląsk na tle innych obszarów, Katowice 1995, s. 42 przypis 76; Elżbieta Pałka, Śląski Kościół Ewangelicki Augsburskiego Wyznania na Zaolziu, Wrocław 2007, s. 65–66; Ladislav Pallas, Jazyková otázka a podmínky vytváření národního vědomi ve Slezsku, Ostrava 1970, s. 70.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Flag of Finland.svg
Flaga Finlandii
Flag of Syria.svg
Łatwo można dodać ramkę naokoło tej grafiki
Flag of India.svg
The Flag of India. The colours are saffron, white and green. The navy blue wheel in the center of the flag has a diameter approximately the width of the white band and is called Ashoka's Dharma Chakra, with 24 spokes (after Ashoka, the Great). Each spoke depicts one hour of the day, portraying the prevalence of righteousness all 24 hours of it.
Flag of Ethiopia.svg
Flag of Ethiopia
Flag of Israel.svg
Flag of Israel. Shows a Magen David (“Shield of David”) between two stripes. The Shield of David is a traditional Jewish symbol. The stripes symbolize a Jewish prayer shawl (tallit).
Flag of Flanders.svg
Autor: Tom Lemmens, Licencja: CC0
Flag of Flanders (Belgium), the region and community.
Flag of Alaska.svg
Autor: unknown, Licencja: CC0
Flag of Alaska
Flag of Brittany.svg
Autor: Lexicon and GwenofGwened, Licencja: CC BY-SA 4.0
Traditional flag of Brittany
Flag of Xinjiang Uyghur (East Turkestan).svg
"Kokbayraq" flag, used by the Uyghurs as a symbol of the East Turkestan independence movement. The Chinese government prohibits using the flag within China.
Flag of Indonesia.svg
bendera Indonesia
Estelada blava.svg
(c) Huhsunqu, CC BY-SA 2.5
The blue estelada, a version of the independist flag of Catalonia
Flag of Balochistan.png
Autor: Kurmance Enedolî, Licencja: CC BY-SA 4.0
Unofficial Flag of Balochistan and the Baloch people
Flag of Transnistria.svg
Flaga Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej (rewers), bez sierpa i młota
Bandeira galega nacionalista.svg
Bandeira nacionalista (de esquerda) da Galícia.
Bandera nacionalista sarda.svg
Flag of Sardinia until 1999, designed in the 13th century and adopted officially in 1950. It also serves as a nationalist flag of Sardinia.
Flag of the Vermont Republic.svg
The Stark flag, commonly attributed to the Green Mountain Boys, also used by the Vermont National Guard.
Kanaka Maoli flag.svg
The Kanaka Maoli flag, a popular unofficial Hawaiian flag. In the center are a kahili (symbol of the ali'i) and paddles. The colors: green for the 'aina (land), red for the koko (blood), and yellow the colors of the feathers used in sacred capes of the 'ali'i. According to Dr. David Keanu Sai of the University of Hawai'i, the flag dates from the 1990s sovereignty movement. Note: there is no set height:width ratio for the flag, although original designs suggest it was either 5:8 or 3:5.
Flag of Quebec.svg
Flag of Quebec.
Wappen Gagausien 01 01.png
Flag and Coat of Arms of the Gagauz
Afrikaner Vryheidsvlag.svg
Afrikaner Vryheidsvlag or Freedom flag (also known as the Strydvlag or Struggle flag). Registered in 1995 with the South African Bureau of Heraldry as the flag of the Afrikaner Volksfront, also as a representation of Afrikaners as an ethnic group on UNPO.
MNLA flag.svg
Flaga używana przez Narodowy Ruch Wyzwolenia Azawadu jako "flagi narodowej" Azawadu.
Flag of Ingushetia.svg
The flag of the Republic of Ingushetia. The first-uploaded version was drawn by w:User:Mysid in CorelDRAW and uploaded to en.wikipedia on December 5, 2005
Bicolor flag of Tamil Eelam.svg
A black-bordered red-yellow bicolor flag used by Tamil Eelam and/or the Tamil people. Requested at the English Wikipedia Graphics Lab.
Flag of Padania.svg
Autor: user:Orzetto, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Flag of Padania, Italy
Flag of Rusyns 2007.svg
Autor: YoungstownToast, Licencja: CC BY-SA 4.0
The flag of the Rusyns (Q140420), as approved by the World Congress of Rusyns (Q8035572) on 23 June 2007.
Flag of Upper Silesia.svg
Autor: Andrew J.Kurbiko, Licencja: CC0
Flaga Górnego Śląska jest w barwach złoto-niebieskich. (→Flaga Górnego Śląska)
Flag of the Oromo Liberation Front.svg
Flag of the Oromo Liberation Front (OLF)
Flag of the Basque Country.svg
(c) Daniele Schirmo aka Frankie688, CC BY-SA 2.5
Flag of the autonomous region of the Basque Country
A white cross over a green saltire on a red field.