Skalnica (roślina)
![]() Saxifraga granulata | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | skalnica |
Nazwa systematyczna | |
Saxifraga L. Sp. Pl. 398. 1753 | |
Typ nomenklatoryczny | |
Skalnica (Saxifraga L.) – rodzaj roślin należący do rodziny skalnicowatych (Saxifragaceae). Obejmuje ok. 440 gatunków rosnących głównie na półkuli północnej (125 gatunków w Europie, w tym 18 w Polsce), w Azji i Ameryce Północnej. Na południu zasięg rodzaju sięga do Tajlandii w Azji, Etiopii w Afryce oraz obejmuje Kordyliery i Andy na kontynentach amerykańskich. Najwięcej gatunków występuje w zbiorowiskach trawiastych w górach oraz na skalistych zboczach. Wiele gatunków uprawianych jest jako rośliny ozdobne[4]. Dawniej sądzono, że rośliny z tego rodzaju rosnąc na skałach powodują ich rozłupywanie, stąd nazwa naukowa od łacińskich słów saxum = skała i frango = kruszyć[5].
Morfologia
- Pokrój
- Drobne lub niewielkie, osiągające do 30 cm wysokości rośliny jednoroczne i byliny[4], często tworzące gęste darnie[5].
- Liście
- Zwykle skupione w rozetach przyziemnych, często skórzaste[4].
- Kwiaty
- Na szypułkach, rosnące w luźnych gronach, wierzchotkach lub wiechach. Kielich i korona 5–krotne, płatki wolne. W kwiatach 10, rzadko 8 pręcików, zalążnia dolna do górnej, z dwóch owocolistków, każdy z własną szyjką słupka[4].
- Owoce
- Wielonasienna torebka otwierająca się dwiema klapami. Nasiona zwykle bardzo drobne[4].
Systematyka
- Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)[2]
Rodzaj Saxifraga należy do rodziny skalnicowatych (Saxifragaceae), która jest rodziną siostrzaną dla agrestowatych (Grossulariaceae) i wraz z nią należy do rzędu skalnicowców (Saxifragales) w obrębie okrytonasiennych.
- Pozycja rodzaju według systemu Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Saxifraganae Reveal, rząd skalnicowce (Saxifragales Dumort.), podrząd Saxifragineae Engl., rodzina skalnicowate (Saxifragineae Engl.), podrodzina Saxifragoideae Burnett, plemię Saxifrageae Dumort., podplemię Saxifraginae Engl. in Engl. & Prantl, rodzaj skalnica (Saxifraga L.)[6].
- Gatunki flory Polski[7]
- skalnica darniowa (Saxifraga moschata Wulffen)
- skalnica dwuletnia (Saxifraga adscendens L.)
- skalnica gronkowa (Saxifraga paniculata Mill., syn. S. aizoon Jacq.)
- skalnica jastrzębcowata (Saxifraga hieracifolia Waldst. & Kit.)
- skalnica karpacka (Saxifraga carpathica Rchb., syn. S. carpatica Rchb.)
- skalnica mchowata (Saxifraga bryoides L.)
- skalnica nakrapiana (Saxifraga aizoides L.)
- skalnica naprzeciwlistna (Saxifraga oppositifolia L.)
- skalnica naradkowata (Saxifraga androsacea L.)
- skalnica odgiętolistna (Saxifraga retusa Gouan)
- skalnica seledynowa (Saxifraga caesia L.)
- skalnica śnieżna (Saxifraga nivalis L.)
- skalnica tatrzańska (Saxifraga wahlenbergii Ball, syn. S. perdurans Kit.)
- skalnica torfowiskowa (Saxifraga hirculus L.)
- skalnica trójpalczasta (Saxifraga tridactylites L.)
- skalnica ziarenkowata (Saxifraga granulata L.)
- skalnica zwisła (Saxifraga cernua L.)
- skalnica zwodnicza (Saxifraga sponhemica C. C. Gmel., syn. S. decipiens Ehrh.)
- Gatunki uprawiane
- skalnica Arendsa (Saxifraga arendsii hort., syn. S. ×arendsii Engl.)
- skalnica Bursego (Saxifraga burseriana L.)
- skalnica cienista (Saxifraga umbrosa L.)
- skalnica długolistna (Saxifraga longifolia Lapeyr.)
- skalnica gwiazdkowata (Saxifraga stellaris L.)
- skalnica Hosta (Saxifraga hostii Tausch)
- skalnica Irwinga (Saxifraga ×irvingii)
- skalnica języczkowata (Saxifraga callosa Sm.)
- skalnica klinolistna (Saxifraga cuneifolia L.)
- skalnica książęca (Saxifraga ferdinandi-coburgi Kellerer & Sundermann)
- skalnica liścieniolistna, s. zagłębiona (Saxifraga cotyledon L.)
- skalnica obrzeżona (Saxifraga marginata Starnb.)
- skalnica okrągłolistna (Saxifraga rotundifolia L.)
- skalnica pensylwańska (Saxifraga pensylvanica L.)
- skalnica poduszkowa (Saxifraga ×apiculata)
- skalnica rozłogowa (Saxifraga stolonifera Curtis, syn. S. sarmentosa L.)
- skalnica trójdzielna (Saxifraga trifurcata Schrader)
- skalnica żółtozielona (Saxifraga luteoviridis Schott et Kotschy)
- skalnica zarzyczkolistna (Saxifraga serotina Sipliv.)
- Lista gatunków
Zastosowanie
Wiele gatunków to rośliny uprawiane, jako rośliny ozdobne w licznych odmianach. W uprawie spotyka się także mieszańce międzygatunkowe. Oprócz gatunków dziko rosnących w uprawie występują gatunki pochodzące z innych rejonów geograficznych, nie występujące w Polsce na stanowiskach naturalnych, ale niekiedy dziczejące i można je tam spotkać jako efemerofity.
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-03-05].
- ↑ a b c d e Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 98. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ a b Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 151. ISBN 83-7079-778-4.
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Saxifraga. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-03-05]. (ang.).
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
Media użyte na tej stronie
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Autor: Opioła Jerzy, Licencja: CC BY 2.5
Saxigraga aizoides (pl. skalnica nakrapiana), habitat: Tatra Mountains, Czerwone Wierchy
Autor: Stefan.lefnaer, Licencja: CC BY-SA 4.0
Habitus
Taxonym: Saxifraga granulata ss Fischer et al. EfÖLS 2008 ISBN 978-3-85474-187-9
Location: Hühnerbühel near Etzmannsdorf, district Horn, Lower Austria - ca. 350 m a.s.l.
(c) I, Selso, CC-BY-SA-3.0
Saxifraga bryoides (pl. skalnica mchowata), habitat: West Tatra Mountains, Banikov