Skarżysko-Kamienna

Skarżysko-Kamienna
miasto i gmina
Ilustracja
Skarżysko-Kamienna, osiedle Milica
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 świętokrzyskie

Powiat

skarżyski

Prawa miejskie

1923

Prezydent

Konrad Krönig

Powierzchnia

64,39 km²

Wysokość

250 m n.p.m.

Populacja (31.12.2020)
• liczba ludności
• gęstość


44 260[1]
687,4 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 41

Kod pocztowy

26-110

Tablice rejestracyjne

TSK

Położenie na mapie powiatu skarżyskiego
Mapa konturowa powiatu skarżyskiego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Skarżysko-Kamienna”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa konturowa województwa świętokrzyskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Skarżysko-Kamienna”
Ziemia51°06′59″N 20°52′01″E/51,116389 20,866944
TERC (TERYT)

2610011

SIMC

0947716

Urząd miejski
Sikorskiego 18
26-110 Skarżysko-Kamienna
Strona internetowa
BIP
Jedno ze skarżyskich osiedli

Skarżysko-Kamienna (do 24 kwietnia 1928 Kamienna[2]) – miasto w centralnej Polsce, północnej części województwa świętokrzyskiego[3], siedziba władz powiatu skarżyskiego. Położona na Wyżynie Kieleckiej, u zbiegu Przedgórza Iłżeckiego, Garbu Gielniowskiego i Płaskowyżu Suchedniowskiego, nad rzeką Kamienną[4].

W województwie kieleckim lat 1950–1975 Skarżysko-Kamienna stanowiło – od roku 1954, obok Kielc, Radomia, Ostrowca Świętokrzyskiego i Starachowicpowiat miejski.

Skarżysko-Kamienna tradycyjnie stanowi ważny ośrodek przemysłowy i węzeł komunikacyjny – drogowy i kolejowy[3]. Według danych z 31 grudnia 2017 r. miasto miało 45 953 mieszkańców[5]. W 2014 było drugim najbardziej zadłużonym miastem powiatowym w Polsce[6][7], a w 2017 było poza pierwszą dziesiątką tego rankingu[8]. Od 2015 w mieście funkcjonuje młodzieżowa rada miasta[9] oraz budżet obywatelski[10].

Toponimia

Do 24 kwietnia 1928 roku miasto nosiło nazwę Kamienna[2]; zwyczajowo i potocznie określane jest pierwszym członem nazwy – Skarżysko.

Położenie

Miasto położone jest nad rzeką Kamienną oraz jej dopływami Kamionką, Bernatką i Oleśnicą, na pograniczu Płaskowyżu Suchedniowskiego i Garbu Gielniowskiego oraz na północnym obrzeżu Gór Świętokrzyskich. Graniczy bezpośrednio z województwem mazowieckim; jeden z największych ośrodków miejskich województwa.

Skarżysko-Kamienna leży w historycznej Małopolsce, w dawnej ziemi sandomierskiej; jego lewobrzeżna część, na północ od rzeki Kamiennej, stanowi również część ziemi radomskiej[11].

Miasto jest położone na wysokości 250 m n.p.m.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 64,39 km²[12].

Historia

W XV w. funkcjonowała tutaj dymarka i kopalnia rudy żelaza[3].

W 1884 roku przeprowadzono przez teren miejscowości kolej, od której wkrótce poprowadzono rozgałęzienia, co spowodowało powstanie węzła kolejowego. Po niedługim czasie w pobliżu węzła powstała Odlewnia Żeliwa i Emaliernia „Kamienna”. W 1920 roku istniało na terenie gminy 20 zakładów wytwórczych, w tym 6 zakładów przemysłowych branży metalowej, zatrudniających ponad 1000 pracowników i około 1000 pracowników zatrudnionych na stacji i w warsztatach naprawczych taboru kolejowego. Prawa miejskie miejscowość uzyskała z dniem 1 stycznia 1923 roku. W 1924 roku uruchomiono po dwóch latach budowy Państwową Fabrykę Amunicji.

W dniu 8 września 1939 roku miasto zostało zajęte przez wojska niemieckie, a fabrykę przejął prywatny koncern zbrojeniowy „Hasag”. Podczas okupacji niemieckiej w latach 1942–1944 przy fabryce amunicji na terenie Skarżyska istniały trzy obozy Werk A, Werk B, Werk C, w których niewolniczą pracę wykonywali żydowscy więźniowie. Zmarłych i zamordowanych palono w prowizorycznym krematorium na terenie strzelnicy zakładowej. W czasie wojny na terenie zakładu zginęło łącznie około 35 tysięcy ludzi[13]. Na przełomie lipca i sierpnia 1944 roku całą fabrykę ewakuowano. Kilkudziesięcioosobowa grupa żydowskich uciekinierów (w tym kobiety) z obozu pracy przy fabryce została zamordowana 17 sierpnia 1944 w Lesie Siekierzyńskim k. Suchedniowa przez żołnierzy z oddziału Armii Krajowej[14].

Miasto zostało wyzwolone 16 stycznia 1945 r. przez oddziały 3 armii gwardii, 6 armii i 3 armii pancernej gwardii I Frontu Ukraińskiego[15].

W 1957 roku uruchomiono fabrykę obuwia. W latach 70. XX wieku powstała fabryka domów.

Żydzi w Skarżysku-Kamiennej

Burmistrzowie

  • Jan Zbroja 1918[16]
  • Antoni Biernacki 1918-1923[17]
  • Tadeusz Miażdżyński 1924-1925[18]
  • Wawrzyniec Ergietowski 1925-1928[19]
  • Konstanty Bobowski ?-1934[20]
  • Franciszek Tatkowski 1934[21]

Przyroda

Rzeka Kamienna na południowo-zachodnich rubieżach miasta

Skarżysko-Kamienna usytuowane jest w otoczonej zalesionymi wzniesieniami kotlinie, dodatkowo przeciętej doliną Kamiennej i jej dopływów. Podłoże stanowią głównie gleby piaszczyste i piaszczysto gliniaste, z domieszką okruchów skalnych[22]; w dolinie Kamiennej występują żyźniejsze osady rzeczne z pokładami gleb torfowych. Znaczna część nurtu rzeki przebiegającego przez obszar miasta jest nieuregulowana, tworząc zawiłe meandry wyznaczające skomplikowaną granicę południowo-wschodniej części Skarżyska. Na południowo-zachodnich krańcach miasta wzdłuż rzeki rozciągają się łąki będące jej naturalnym rozlewiskiem, znajdujące się pod wodą po wiosennych roztopach i długotrwałych opadach w sezonie wiosenno-letnim.

Lasy

Miasto okalają rozległe kompleksy leśne, których znaczną część obejmują obszary chronionego krajobrazu oraz parki krajobrazowe (w tym Suchedniowsko-Oblęgorski Park Krajobrazowy i Sieradowicki Park Krajobrazowy). Dominujące gatunki lasotwórcze w obrębie Nadleśnictwa Skarżysko-Kamienna to sosna (ok. 70% powierzchni) oraz jodła (ok. 20%). Inne powszechnie spotykane gatunki to brzoza, olcha, dąb, świerk, modrzew, buk oraz grab[23]. Powierzchnia lasów w granicach administracyjnych miasta wynosi 2571 ha (2005).

Nadleśnictwo Skarżysko zarządza gruntami Skarbu Państwa o łącznej powierzchni 15802,86 ha.

Klimat

Klimat jest dość urozmaicony, ma charakter przejściowy – od oceanicznego Europy Zachodniej do kontynentalnego Europy Wschodniej. Zmienność tego klimatu jest zauważalna głównie w okresie późnej jesieni i na przedwiośniu. Średnia temperatura roczna 7,8 °C. Okres wegetacyjny trwa średnio 205 dni, ze średnią temperaturą 12,9 °C. Opady roczne średnio wynoszą 633 mm[22].

Demografia

Piramida wieku mieszkańców Skarżyska-Kamiennej w 2014 roku[5]:

Piramida wieku Skarzysko Kamienna.png

Podział administracyjny

Dzielnice i osiedla:

Gospodarka

MESKO S.A.

MESKO logo.svg

Mesko S.A. (wcześniej Bumar Amunicja, dawniej Zakłady Metalowe MESKO) – nierozerwalnie związane z historią i rozwojem miasta, największe przedsiębiorstwo, kontynuuje tradycje przedsiębiorstwa powołanego w 1922, a działającego od 25 sierpnia 1924 roku początkowo jako Państwowa Fabryka Amunicji, następnie Zakłady Metalowe MESKO S.A. W okresie PRL przedsiębiorstwo należało do zjednoczenia Predom i zajmowało się także m.in. produkcją urządzeń AGD (maszynki, sokowirówki) oraz maszyn liczących.

Przez pewien okres zakłady należały do grupy Bumar i istniały jako Bumar Amunicja SA, w skład której wchodzą Dezamet, FPS, Z. Ch. Nitrochem, BZE Belma i Kraśnik. Później ponownie powrócono do nazwy „Mesko”.

MESKO S.A. jest częścią Narodowego Koncernu Polski Holding Obronny (dawniej Bumar).

PGE Polska Grupa Energetyczna

PGE Polska Grupa Energetyczna S.A. dawniej ZEORK – Zakłady Energetyczne Okręgu Radomsko Kieleckiego.

Skarżyska Strefa Gospodarcza

Skarżyska Strefa Gospodarcza Sp. z o.o. utworzona została w dniu 28 lutego 2003 roku, powołana Uchwałą nr 3/26/2002 Rady Miasta, jest właścicielem nieruchomości zlokalizowanych w dzielnicy „Zachodnie”, obejmuje m.in. tereny poprzemysłowe Zakładów Metalowych „MESKO SA”.

Skarżyski Inkubator Technologiczny

Inkubator powstał na terenie dawnego Z3 ZM Mesko przy ulicy Asfaltowej. Nowy budynek inkubatora składa się z dwóch hal o przeznaczeniu produkcyjno-magazynowym, oraz części socjalno-biurowej o łącznej powierzchni użytkowej 3,5 tys. m². Utworzenie Skarżyskiego Inkubatora Technologicznego realizowane jest w ramach Działania 1.4 „Wsparcie inwestycyjne dla instytucji otoczenia biznesu” Osi 1 „Rozwój przedsiębiorczości” Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007–2013.

Tereny Specjalnej Strefy Ekonomicznej Starachowice

Na terenie Skarżyska-Kamiennej znajdują się tereny należące do Specjalnej Strefy Ekonomicznej Starachowice, obejmujące obszar 9,7 ha i zagospodarowane w blisko 79%[24].

Transport

Lokomotywa Pt47 na dworcu kolejowym w Skarżysku-Kamiennej
Ulica 1 Maja w Skarżysku-Kamiennej

Miasto jest węzłem komunikacyjnym – leży na przecięciu głównych szlaków drogowych oraz kolejowych z Warszawy do Krakowa i z Łodzi do Rzeszowa.

W 2011 oddano do użytku nowy odcinek S7 między Skarżyskiem Kamienną a Kielcami. Intensywnie modernizowana jest infrastruktura dworca PKP w mieście. Budowany jest nowy dworzec dla autobusów dalekobieżnych oraz busów komunikacji regionalnej.

Transport kolejowy

W mieście znajduje się jedna stacja kolejowa – Skarżysko-Kamienna, oraz dwa przystanki kolejowe – Skarżysko Milica i Skarżysko Zachodnie; w granicach administracyjnych miasta jest także przystanek kolejowy miejscowości Skarżysko Kościelne. Skarżysko-Kamienna jest jednym z największych towarowych węzłów kolejowych w kraju, stanowiącym skrzyżowanie linii Warszawa ZachodniaKraków Główny oraz Łódź KaliskaDębica. W północno-wschodniej części miasta znajduje się duża stacja rozrządowa, jedna z kilku na sieci PKP. Skarżysko-Kamienna jest siedzibą zakładu przewozów towarowych oraz zakładu taboru spółki PKP Cargo. Od 2011 r. PKP Cargo notuje zyski, co nie miało miejsca w latach poprzednich.

Transport drogowy

Przez miasto przebiegają następujące trasy:

W 2005 roku zakończono pierwszy etap budowy węzła drogowo-kolejowego, umożliwiającego bezkolizyjny przejazd DK7, uprzednio krzyżującą się z DK42 oraz linią kolejową do Tomaszowa Mazowieckiego. Drugi etap budowy został zakończony w 2007 roku.

Pod koniec 2019 roku otwarto obwodnicę Skarżyska Kamiennej w ciągu drogi S7. Niemal 8 kilometrowy odcinek pozwala na sprawne przepuszczenie tranzytu przez miasto, jednocześnie obecność 3 węzłów (Skarżysko, Skarżysko-Kamienna Zachód, Skarżysko-Kamienna Północ), zapewnia komfortowy dostęp miasta do tej trasy.[25]

Publiczny transport zbiorowy

MAN NL 202 Miejskiej Komunikacji Samochodowej na ulicach Skarżyska

W Skarżysku-Kamiennej funkcjonuje Miejska Komunikacja Samochodowa, obsługująca 21 linii na terenie miasta. W szczytowym okresie działalności, przypadającym na koniec lat osiemdziesiątych XX wieku, spółka (wówczas pod nazwą MPK) obsługiwała 37 linii (plus dodatkowo warianty poszczególnych linii) – od tamtej pory jednak wiele połączeń i kursów zostało zlikwidowanych.

Połączenia podmiejskie oraz dalekobieżne obsługiwane były przez Państwowe Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Skarżysku, a następnie, po przeprowadzonej w 2003 roku prywatyzacji, przez PKS-Iwopol spółka z o.o. Przedsiębiorstwo, pomimo zmiany właściciela, było w coraz gorszej kondycji finansowej. Wyraźnym początkiem ostatecznego upadku było zajęcie części taboru na pokrycie długów wobec wierzycieli. Na początku 2007 likwidacja spółki stała się nieunikniona – PKS-Iwopol przestał istnieć z dniem 1 kwietnia 2007, a pozostały tabor, kursy oraz część załogi przejął starachowicki PKS który sam ma coraz poważniejsze problemy ekonomiczne.

W warunkach gospodarki wolnorynkowej dotychczasowi monopoliści w sektorze usług przewozowych – MKS i PKS – stopniowo tracili swą pozycję na rzecz prywatnej konkurencji. Obecnie większość połączeń realizowanych jest przez prywatne busy – istnieje około 20 linii, w tym także dwie dalekobieżne do Krakowa i Katowic. Inne ośrodki miejskie regionu posiadające połączenie ze Skarżyskiem-Kamienną to Kielce (najbardziej uczęszczana linia), Radom, Starachowice oraz Końskie.

Taxi

W Skarżysku-Kamiennej funkcjonuje kilka firm świadczących usługi przewozowe Taxi, zarówno osobowe, jak i bagażowe.

Oświata

Szkoła Podstawowa nr 8
Zespół Szkół Publicznych nr 1
  • Szkoły podstawowe i gimnazja:
    • Szkoła Podstawowa nr 1, im. Tadeusza Kościuszki
    • Szkoła Podstawowa nr 2, im. Orła Białego (obecnie Zespół Placówek Oświatowych)
    • Szkoła Podstawowa nr 3, im. Henryka Sienkiewicza
    • Szkoła Podstawowa nr 5, im. Jana Pawła II
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 7, im. Obrońców Westerplatte (ob. Zespół Placówek Oświatowych nr 5 w skład którego wchodzi SP 7 i Przedszkole Publiczne nr 7 im. Janusza Korczaka)
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 8, im. Stefana Żeromskiego
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 9, im. ks. prof. Włodzimierza Sedlaka
    • Zespół Szkół Publicznych nr 1 (Gimnazjum nr 1, Szkoła Podstawowa nr 13, im. mjr Henryka Dobrzańskiego „Hubala”)
    • Prywatna Szkoła Podstawowa w Skarżysku-Kamiennej
    • Gimnazjum nr 2, im. Powstańców Warszawy
    • Zespół Szkół Publicznych Nr 4 (Szkoła Podstawowa nr 4, Przedszkole nr 2)
  • Szkoły ponadgimnazjalne i zawodowe:
    • I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego
    • II Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza
    • Zespół Szkół Ekonomicznych im. Mikołaja Kopernika
    • Zespół Szkół Transportowo-Mechatronicznych im. inż. E. Kwiatkowskiego
    • Zespół Szkół Technicznych im. Armii Krajowej
    • Zespół Szkół Samochodowo-Usługowych
    • Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych „Żak”
  • Szkoły policealne:
    • Policealna Szkoła Pracowników Służb Społecznych im. prof. Mieczysława Michałowicza
    • Centrum Nauki i Biznesu „Żak”
    • Centrum Kształcenia Praktycznego
    • Centrum Edukacji Zawodowej
    • Towarzystwo Wiedzy Powszechnej
    • Zakład Doskonalenia Zawodowego w Kielcach. Centrum Kształcenia Zawodowego w Skarżysku-Kamiennej
    • Centrum Kształcenia „Awans”
  • Szkoły wyższe:
    • Kolegium Pracowników Służb Społecznych w Skarżysku-Kamiennej
    • Społeczna Akademia Nauk w Łodzi, Wydział zamiejscowy w Skarżysku-Kamiennej
  • Szkoły Specjalne:
    • Zespołu Placówek Edukacyjno-Wychowawczych
      • Klasy specjalne dla dzieci i młodzieży o specjalnych potrzebach edukacyjnych (orzeczenia)
      • Przedszkole
      • Szkoła Podstawowa
      • Gimnazjum
      • Liceum Uzupełniające
      • Liceum Ogólnokształcące
      • Klasy Zawodowe
      • Internat
      • Bursa szkolna (dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych)

Sport

Skarżysko ma tradycje wioślarskie związane z klubem KW Rejów, jaki istniał na terenie zbiornika Rejów.

Na terenie szkół w Skarżysku-Kamiennej znajdują boiska Orlik. Poza tym przy ulicy Sienkiewicza znajduje się Hala Sportowa na 550 miejsc, wykorzystywane do celów sportowych, ale i również do imprez miejskich. Przy ulicy Konarskiego, w sąsiedztwie hali znajduje się Lodowisko Miejskie im. Mieczysława Filipowskiego na 276 widzów o wymiarach 30x60 m, czynne w okresie zimowym. Latem może być zużytkowywane jako skate-park. Posiada wypożyczalnię łyżew, kasę, szatnię i pomieszczenia socjalne.

W Skarżysku-Kamiennej znajduje się także kryta pływalnia 6-torowa, o wymiarach 25x13 m i głębokości od 0,7 m do 1,65 m. Wyposażona jest w szatnie, prysznice i minibar. W tym samym budynku w podpiwniczeniu znajduje się siłownia. Pływalnia ma połączenie ze Szkołą Podstawową nr 13 i Gimnazjum nr 1. Umożliwia to korzystanie z niej przez uczniów. Dla uczniów klas II wszystkich szkół w Skarżysku-Kamiennej odbywają się lekcje pływania z instruktorem.

Wszystkimi powyższymi obiektami zarządza Miejskie Centrum Sportu i Rekreacji (MCSiR) w Skarżysku-Kamiennej. Ponadto MCSiR jest właścicielem obiektu rekreacyjnego i kortów tenisowych „Planty”[26].

Wspólnoty wyznaniowe

Kościół pod wezwaniem NSJ, popularnie zwany „dużym kościołem”

Na terenie Skarżyska swoją działalność prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Atrakcje turystyczne

Budynek główny Muzeum im. Orła Białego
Piknik Archeologiczny „Rydno”

Skarżysko-Kamienna jest punktem początkowym szlak turystyczny czerwony czerwonego Szlaku Milenijnego prowadzącego do Kałkowa, szlak turystyczny zielony zielonego szlaku turystycznego prowadzącego na Wykus, szlak turystyczny żółty żółtego szlaku turystycznego prowadzącego poprzez okolice miasta, szlak rowerowy czarny czarnego szlaku rowerowego prowadzącego do Mostek oraz szlak rowerowy niebieski niebieskiego szlaku rowerowego prowadzącego do Ostrowca Świętokrzyskiego.

Współpraca międzynarodowa

Miasta i gminy partnerskie:

  • Stafford Wielka Brytania – kontakty z tym miastem zostały zapoczątkowane we wrześniu 1993 r. 10 marca 1994 roku Rada Miasta Skarżyska-Kamiennej podjęła uchwałę w sprawie nawiązania kontaktów i współpracy. W dniach 6–10 maja 1994 r. podczas pobytu władz Stafford w Skarżysku-Kamiennej podpisana została „Deklaracja o przyjaźni pomiędzy Okręgiem Stafford w Anglii i miastem Skarżysko-Kamienna w Polsce. W dniu 7 listopada 1994 roku, podczas rewizyty naszej delegacji podpisano w Stafford drugą deklarację o współpracy obu miast, potwierdzającą wcześniejsze ustalenia[29].
  • Żmerynka Ukraina – w styczniu 2001 roku w Skarżysku-Kamiennej został podpisany „List intencyjny w sprawie umowy o partnerstwie”, a 28 lutego 2001 r. Rada Miasta powzięła uchwałę o nawiązaniu współpracy. 5 lipca 2001 r. podpisano umowę o partnerstwie handlowo-ekonomicznym, naukowo-technicznym i kulturalnym.”[30]
  • Kawarna Bułgaria – kontakty zostały nawiązane w 2004 roku za pośrednictwem konsulatów. W dniach 12–16 lutego 2005 roku w Skarżysku-Kamiennej przebywała delegacja władz miasta Kawarna. Podczas wizyty została podpisana umowa o wzajemnej współpracy, która obejmuje partnerstwo w dziedzinie kultury, oświaty, sportu i ekologii oraz działania w ramach tworzenia i realizacji projektów unijnych. Dodatkową płaszczyzną porozumienia są zagadnienia dotyczące gospodarki i ochrony środowiska[31].
  • Franklin Park Stany Zjednoczone – list intencyjny dotyczący współpracy partnerskiej między miastami został podpisany 31 sierpnia 2015 roku[32].
  • Grodno Białoruś - Porozumienie o współpracy partnerskiej między Skarżyskiem-Kamienną a Grodnem zostało podpisane we wrześniu 2019 roku w trakcie Międzynarodowego Forum Biznesowego Niemen 2019 w Grodnie[33].

Zobacz też

Przypisy

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2021 roku.. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. stat.gov.pl, 31 grudnia 2020. [dostęp 2021-05-27].
  2. a b Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 17 kwietnia 1928 r. w sprawie zmiany nazwy miasta Kamienna w powiecie koneckim województwie kieleckim. (M.P. z 1928 r. nr 96, poz. 152).
  3. a b c praca zbiorowa: Ilustrowana encyklopedia powszechna S-Z. Kraków: Zielona Sowa, 2010, s. 44. ISBN 978-83-7623-449-6.
  4. a b Skarżysko-Kamienna. WIEM, darmowa encyklopedia. [dostęp 2014-02-27].
  5. a b Skarżysko-Kamienna w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  6. Tadeusz Markiewicz: Najbardziej zadłużone samorządy (RANKING). Samorządy – Puls Biznesu, 2014-09-24. [dostęp 2015-02-22].
  7. Paweł Wełpa: Skarżysko drugim najbardziej zadłużonym miastem powiatowym w Polsce. skarzysko.info, 2014-09-26. [dostęp 2015-06-08].
  8. Iwona Trusewicz, Arka osiądzie w Skarżysku – Życie Ziemi Świętokrzyskiej, rp.pl, 24 września 2017 [dostęp 2017-09-29].
  9. Paweł Wełpa: Młodzieżowa Rada Miasta wystartuje w nowym roku szkolnym. skarzysko.info, 2015-06-30. [dostęp 2015-07-16].
  10. Mariusz Busiek: Budżet Obywatelski Skarżyska-Kamiennej – radni Rady Miasta przyjęli uchwałę umożliwiającą przygotowanie procedur…. skarzysko24.pl, 2014-09-24. [dostęp 2015-07-16].
  11. Krzysztof Zemeła: Historia Skarżynska-Kamiennej. Rozwój osadnictwa do końca XVII wieku. Rada i Zarząd Miasta Skarżyska-Kamiennej, Skarżysko-Kamienna 1991, s. 4.
  12. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2011-08-10. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  13. Kwartalnik historyczny „Karta”, nr 70, rok 2012, s. 69.
  14. Piotr Zychowicz o zbrodni w Suchedniowem. Partyzanci z AK zamordowali grupę Żydów. wp.pl, 7 października 2016. [dostęp 2018-02-08].
  15. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, s. 315.
  16. Tadeusz Wojewoda: Samorząd terytorialny Skarżyska-Kamiennej w okresie międzywojennym. "Z dziejów regionu i miasta", R. 1/2010, s. 93.
  17. Tadeusz Wojewoda: Samorząd terytorialny Skarżyska-Kamiennej w okresie międzywojennym. "Z dziejów regionu i miasta", R. 1/2010, s. 95, 96, 99.
  18. Tadeusz Wojewoda: Samorząd terytorialny Skarżyska-Kamiennej w okresie międzywojennym. "Z dziejów regionu i miasta", R. 1/2010, s. 99.
  19. Tadeusz Wojewoda: Samorząd terytorialny Skarżyska-Kamiennej w okresie międzywojennym. "Z dziejów regionu i miasta", R. 1/2010, s. 100.
  20. Tadeusz Wojewoda: Samorząd terytorialny Skarżyska-Kamiennej w okresie międzywojennym. "Z dziejów regionu i miasta", R. 1/2010, s. 101, 102, 105.
  21. Tadeusz Wojewoda: Samorząd terytorialny Skarżyska-Kamiennej w okresie międzywojennym. "Z dziejów regionu i miasta", R. 1/2010, s. 105.
  22. a b Nadleśnictwo Skarżysko: Lasy nadleśnictwa. Portal Korporacyjny Lasów Państwowych. [dostęp 2015-02-27].
  23. Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Radomiu – Nadleśnictwo Skarżysko-Kamienna.
  24. Informacje na stronie SSE Starachowice. sse.com.pl. [dostęp 2014-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-12-10)].
  25. 3CK STUDIO - 3ck.pl, Budowa drogi ekspresowej S-7 SKARŻYSKO, Budowa drogi ekspresowej S-7 SKARŻYSKO [dostęp 2022-03-19] (pol.).
  26. Obiekty sportowe w Skarżysku, źródło informacji o hali sportowej i lodowsku.
  27. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-15].
  28. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021, s. 59 [dostęp 2018-02-06].
  29. Stafford (Anglia).
  30. Żmerynka (Ukraina).
  31. Kawarna (Bułgaria).
  32. Skarżysko nawiązuje współpracę z amerykańskimi samorządami. skarzysko.info, 2015-08-31. [dostęp 2016-04-15].
  33. Grodno (Białoruś), um.skarzysko.pl [dostęp 2020-06-16] [zarchiwizowane z adresu 2020-09-21].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Świętokrzyskie Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Świętokrzyskie Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 51.4 N
  • S: 50.1N
  • W: 19.6 E
  • E: 22 E
POL Szlak czerwony.svg
Czerwony szlak turystyczny.
POL Szlak żółty.svg
Żółty szlak turystyczny.
Szlak rowerowy niebieski.svg
Niebieski szlak rowerowy
Dworzec22.jpg
Autor: Johnywalker, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Dworzec PKP w Skarżysku - Kamiennej nocą
Skarzysko kamienna milica.jpg
Skarżysko-Kamienna – osiedle Milica
Kościół Najświętszego Serca Jezusowego w Skarżysku-Kamiennej - fotopolska.eu (562302).jpg
(c) Rafał T (fotopolska.eu), CC BY-SA 3.0
Kościół Najświętszego Serca Jezusowego w Skarżysku-Kamiennej (tzw. duży kościół)
SP8 Skarżysko-Kamienna.JPG
Autor: Karol Szapsza, Licencja: CC BY-SA 4.0
Szkoła Podstawowa nr 8 w Skarżysku-Kamiennej (osiedle Dolna Kamienna).
1 Maja street, Skarżysko-Kamienna.JPG
Autor: Karol Szapsza, Licencja: CC BY-SA 4.0
Ulica 1 Maja w Skarżysku-Kamiennej
Szlak rowerowy czarny.svg
Czarny szlak rowerowy
Górnicza street, Skarżysko-Kamienna.JPG
Autor: Karol Szapsza, Licencja: CC BY-SA 4.0
Ulica Górnicza w Skarżysku-Kamiennej
Zespół Placówek Oświatowych nr 1 w Skarżysku-Kamiennej.JPG
Autor: Karol Szapsza, Licencja: CC BY-SA 4.0
Widok na Zespół Placówek Oświatowych nr 1 w Skarżysku-Kamiennej od ulicy Spółdzielczej.
20120428 Pt47 locomotive Skarzysko-Kamienna Imgp2124.jpg
Autor: Jakub Hałun, Licencja: CC BY-SA 3.0
Lokomotywa Pt47 na dworcu kolejowym w Skarżysku-Kamiennej
POL powiat skarżyski COA.svg
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to WarX (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC BY-SA 2.5

Author

  • real name: Artur Jan Fijałkowski
  • pl.wiki: WarX
  • commons: WarX
  • mail: [1]
  • jabber: WarX@jabber.org
  • irc: [2]
MAN NL202 Skarżysko.jpg
Autor: Adam Stefański, Licencja: CC BY-SA 4.0
MAN NL202 w Skarżysku na linii 1
MESKO logo.svg
Autor: Kszapsza, Licencja: CC BY-SA 4.0
Wersja logo MESKO S.A. w formacie SVG
Skarzysko kamienna herb.svg
Herb Skarżyska-Kamiennej
Skarżysko County location map02.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Skarżysko County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
  • N: 51.21 N
  • S: 50.92 N
  • W: 20.58 E
  • E: 21.00 E
Skarzysko kamienna rejow stadion.jpg
Skarżysko-Kamienna – zalew „Rejów” oraz stadion
DK42-PL.svg
Sign of state road 42 with oficial font Drogowskaz
S7-PL.svg
Sign of expressway S7 with oficial font Drogowskaz
Piramida wieku Skarzysko Kamienna.png
Autor: Polskawliczbach, Licencja: CC BY-SA 2.5 pl
Piramida wieku mieszkańców Skarżyska-Kamiennej, 2014
Piknik Archeologiczny "Rydno".JPG
Autor: Kszapsza, Licencja: CC BY-SA 4.0
Piknik Archeologiczny "Rydno" w 2013 w Skarżysku-Kamiennej
Skarzysko muzeum budynek glowny by sh.jpg
Autor: Witkowski Marcin, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Muzeum Orła Białego
Bazylika Matki Bożej Ostrobramskiej w Skarżysku-Kamiennej.JPG
Autor: Karol Szapsza, Licencja: CC BY-SA 4.0
Widok na Bazylikę Matki Bożej Ostrobramskiej w Skarżysku-Kamiennej zza ulicy Wileńskiej (z Promenady Ostrobramskiej).
POL Szlak zielony.svg
Zielony szlak turystyczny.