Skarpa (architektura)

Skarpy w Dworze Dolnym w Starej Łomnicy
Rząd przypór południowej ściany bazyliki kapitulnej pw. św. Marcina w Landshut
Skarpy w Zamku w Podzameczku

Skarpa, szkarpa, przypora – pionowy element konstrukcyjny budowli, mur odchodzący prostopadle na zewnątrz od ściany wysokiego budynku w postaci filara. Zadaniem przypory jest wzmocnienie ściany oraz przenoszenie ciężaru sklepienia (lub sklepień) budowli na podłoże (grunt, fundament).

Oglądany z boku rozszerza się ku dołowi schodkowo lub pochyło. Podtrzymuje ścianę i równoważy siły rozporowe od znajdujących się w środku łęku lub sklepienia. Umożliwia stosowanie dużych, wysokich okien, zajmujących dużą powierzchnię ścian, które przez to traciły swoją funkcję nośną. Stosowany także w budowlach technicznych jak ściany fortyfikacji, kanałów itp.

Szczególnie rozwiniętą postać skarpa przybierała w romańskiej i gotyckiej architekturze kościelnej. Romańskie skarpy były wydatne, masywne, odchodząc dość daleko od podpieranych ścian, natomiast w gotyku skarpy przybrały bardzo charakterystyczne dla tego okresu formy uskokowych ażurowych podpór jeszcze dalej odchodzących od ścian nośnych, tworząc system przyporowy w postaci wielu stopni łęków i filarów przyporowych.

Przyporą nazywane jest także rusztowanie podpierające wychyloną od pionu ścianę i zapobiegające jej zawaleniu.

Zobacz też

  • System przyporowy

Bibliografia

  • Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 131-132. ISBN 83-85001-89-1.

Media użyte na tej stronie

Podzameczek.Zamek14.jpg
Autor: Tomasz Leśniowski, Licencja: CC BY-SA 4.0
Podzameczek.Zamek
2015 Dwór Dolny w Starej Łomnicy 06.JPG
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY-SA 4.0
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Strebewerk von St. Martin (Landshut).JPG
Autor: Gliwi, Licencja: CC BY-SA 3.0
Strebewerk an der Südwand von St. Martin.