Stanisław Kopański

Stanisław Kopański
Ilustracja
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia

19 maja 1895
Petersburg, Imperium Rosyjskie

Data i miejsce śmierci

23 marca 1976
Londyn, Wielka Brytania

Przebieg służby
Lata służby

1914–1921; 1923–1949

Siły zbrojne

Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg Armia Imperium Rosyjskiego
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Poland badge.jpg Polskie Siły Zbrojne

Jednostki

Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich
3 Dywizja Strzelców Karpackich
Sztab Naczelnego Wodza

Stanowiska

dowódca brygady
dowódca dywizji
szef Sztabu NW
Generalny Inspektor Sił Zbrojnych

Główne wojny i bitwy

II wojna światowa

Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi Medal Niepodległości Order Imperium Brytyjskiego od 1936 (wojskowy) Order Wybitnej Służby (Wielka Brytania) Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Medal Zwycięstwa (międzyaliancki) Kawaler/Dama Wielkiego Krzyża Łaski Magistralnej
Stanisław Kopański
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

19 maja 1895
Petersburg

Data śmierci

23 marca 1976

Członek Rady Trzech
Okres

od 31 października 1970
do 8 lipca 1972

Poprzednik

Władysław Anders

Depesza Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 25 lipca 1944 do szefa sztabu NW gen. Stanisława Kopańskiego z dyrektywami dla dowódcy Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego - "Bora" w związku z utworzeniem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego

Stanisław Kopański (ur. 19 maja 1895 w Petersburgu, zm. 23 marca 1976 w Londynie) – inżynier, generał dywizji Wojska Polskiego.

I wojna światowa i pierwsze lata niepodległości do roku 1921

W młodości studiował w Technicznym Instytucie Dróg i Komunikacji w rodzinnym Petersburgu. W czasie I wojny światowej służył w armii rosyjskiej. W 1917 ukończył oficerską szkołę artylerii. Walczył na froncie w baterii konnej 2 Dywizji Kawalerii. Od listopada 1917 roku służył w I Korpusie Polskim w Bobrujsku i pełnił służbę w 3 pułku ułanów, a następnie w 2 baterii konnej[1]. Od listopada 1918 w Wojsku Polskim jako oficer w 1 dywizjonie artylerii konnej[1].

Po zakończeniu wojny podjął studia na Politechnice Warszawskiej, które przerwał w listopadzie 1918 roku i wyruszył jako żołnierz ochotnik na front pod Lwowem (był dowódcą plutonu[1]). Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej w stopniu kapitana, podczas ofensywy wileńskiej w kwietniu 1919 stracił oko. Po zaleczeniu ran powrócił do 1 dak w którym służył do 1923[1].

Lata międzywojenne

Po zakończeniu działań wojennych wrócił na Politechnikę i w 1923 roku uzyskał tytuł inżyniera dróg i mostów. W kwietniu 1924 roku ponownie w wojsku. Z dniem 1 czerwca 1924 został przeniesiony do 6 dywizjonu artylerii konnej w Stanisławowie na stanowisko pełniącego obowiązki kwatermistrza z pozostawieniem na odkomenderowaniu na kursie dowódców dywizjonów, do 1 października[2]. 31 października tego roku został ponownie przeniesiony do 1 dak z jednoczesnym przydziałem do Oficerskiej Szkoły Artylerii w Toruniu na stanowisko wykładowcy[3]. W szkole wykładał przedmiot balistyka. W Toruniu awansował na majora.

W latach 1927–1929 studiował razem z majorem kawalerii Stanisławem I Chmielowskim we francuskiej Wyższej Szkole Wojennej (École Supérieure de Guerre). Po powrocie z Paryża, od 7 stycznia do 7 kwietnia 1930 odbył praktykę w Oddziale III Operacyjnym Sztabu Głównego WP[4].

Od maja 1930 przez dwa lata był dowódcą dywizjonu w 6 pułku artylerii ciężkiej we Lwowie. W stopniu podpułkownika wraca do Oddziału Operacyjnego SG WP na stanowisko kierownika samodzielnego referatu. Na początku 1935 został mianowany zastępcą dowódcy Broni Pancernych w Ministerstwie Spraw Wojskowych Od 25 maja 1937 do marca 1939 dowodził 1 pułkiem artylerii motorowej w Stryju. W międzyczasie, we wrześniu i październiku 1938, uczestniczył w zajęciu Zaolzia, a od października 1938 do marca 1939 był słuchaczem kursu doskonalącego dla oficerów dyplomowanych przy Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie.

13 marca 1939 powołany został na stanowisko szefa Oddziału III Operacyjnego SG WP. Tam, pod kierownictwem gen. bryg. Wacława Stachiewicza i jego zastępcy do spraw operacyjnych, płk. dypl. Józefa Jaklicza przystąpił do prac nad planem „Zachód”. Należy podkreślić, że wszyscy trzej oficerowie byli absolwentami francuskiej Wyższej Szkoły Wojennej. Funkcję szefa Oddziału III pełnił również podczas wojny obronnej 1939 w Sztabie Naczelnego Wodza.

II wojna światowa

We wrześniu 1939 na stanowisku szefa Oddziału Operacyjnego Sztabu Naczelnego Wodza. Po agresji ZSRR na Polskę wraz z Naczelnym Dowództwem przeszedł granicę polsko-rumuńską, następnie przedostał się do Francji. W Armii Polskiej we Francji był początkowo dowódcą broni pancernych.

2 kwietnia 1940 został wyznaczony przez Naczelnego Wodza, gen. Władysława Sikorskiego na dowódcę Brygady Strzelców Karpackich pełniąc obowiązki do 15 września 1942[5], formowanej w Syrii, w ramach francuskiej Armii Lewantu. Po klęsce Francji mimo próby internowania Brygady, zdołał przeprowadzić zwarty oddział do Palestyny pod dowództwo brytyjskie. 6 września 1940 mianowany został generałem brygady.

Pod jego dowództwem brygada uczestniczyła w kampaniach północnoafrykańskich 1941–1942 (Tobruk, Bardia, El Gazala) zyskując uznanie sprzymierzonych.

Po reorganizacji brygady w 1942 stanął na czele 3 Dywizji Strzelców Karpackich. W 1943, w następstwie katastrofy gibraltarskiej, przejął funkcję szefa Sztabu Naczelnego Wodza i pełnił ją do 1947.

Okres powojenny

Należał do kierowniczej grupy generałów pozostających na emigracji. Od 7 września 1946 do 15 marca 1949[5] był głównym inspektorem Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia w Wielkiej Brytanii.

26 września 1946 r. Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, na podstawie ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, pozbawił Kopańskiego obywatelstwa polskiego i stopnia generała w związku z [...] przyjęciem bez zgody właściwych władz polskich, urzędu publicznego w państwie obcym, a to podejmując się funkcji współorganizowania Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia, będącego formacją paramilitarną stanowiącą część armii brytyjskiej[6]. Uchwałę TRJN uchyliła Rada Ministrów PRL pod przewodnictwem Piotra Jaroszewicza uchwałą nr 256/1 z 23 listopada 1971. Na początku 1972 konsul generalny PRL w Londynie przesłał odpowiednie powiadomienie w tej sprawie.

17 lipca 1972 Prezydent RP na uchodźstwie, Stanisław Ostrowski mianował go Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych, zlecił mu „czynności, które w myśl obowiązujących ustaw i w ramach aktualnej sytuacji Sił Zbrojnych należą do kompetencji Naczelnego Wodza” oraz zastrzegł, że „określone ustawowo kompetencje urzędu Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych zacznie Pan Generał pełnić z chwilą zarządzenia demobilizacji”[7].

Tablica poświęcona Stanisławowi Kopańskiemu na murze kwatery 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie

Zmarł w Londynie 23 marca 1976 r. Pochowany został na cmentarzu Northwood w północno-zachodnim Londynie[8].

Upamiętnienie

W 1991 został wybity medal z podobizną gen. Stanisława Kopańskiego o treści Bitwa o Tobruk 1941–1991, wydany przez Mennicę Państwową, a zaprojektowany przez Zbigniew Stasika[9].

Awanse

Ordery i odznaczenia

Publikacje

Autor artykułów w czasopismach fachowych, głównie w „Bellonie”, oraz dwóch tomów wspomnień:

  • Wspomnienie wojenne 1939–1945. Londyn 1961,
  • Moja służba w Wojsku Polskim 1917–1939. Londyn 1965.

Przypisy

  1. a b c d Generałowie II Rzeczypospolitej, s. 113.
  2. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 54 z 8 czerwca 1924 roku, s. 314.
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 116 z 31 października 1924 roku, s. 646.
  4. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 1 z 21.01.1930 r.
  5. a b Generałowie II Rzeczypospolitej, s. 118.
  6. Archiwum Akt Nowych, Urząd Rady Ministrów 5/1103, Posiedzenie Rady Ministrów, 26 września 1946. Uchwała w sprawie pozbawienia obywatelstwa polskiego wstępujących do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Zob. także: „Dziennik Rozkazów MON” 1946, 15 października, nr 11.
  7. Dziennik Ustaw RP nr 3 z 21 lipca 1972 r.
  8. Stanisław Kopański (1895-1976), dzieje.pl [dostęp 2021-09-18] (pol.).
  9. Andrzej Romaniak: Medale, medaliony, plakiety. Katalog zbiorów. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2005, s. 106. ISBN 83-919305-8-0.
  10. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 131 z 17.12.1924 r.
  11. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 11 z 15.12.1931 r.
  12. Zbigniew Puchalski: Dzieje polskich znaków zaszczytnych. Warszawa: Wyd. Sejmowe, 2000, s. 196.
  13. Łukomski G., Polak B., Suchcitz A., Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945, Koszalin 1997, s. 370.
  14. Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 2, s. 105.
  15. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 23, Nr 6 z 31 grudnia 1976. 
  16. M.P. z 1933 r. nr 64, poz. 82 „za zasługi na polu organizacji wojska”.
  17. M.P. z 1933 r. nr 63, poz. 81 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
  18. Zezwolenie na przyjęcie i noszenie orderów. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 4, s. 20, 19 marca 1935. 
  19. Rocznik oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928, s. 432, 455. [dostęp 2015-03-16].
  20. Jarosław Sozański: Tajemnice zakonu maltańskiego. Warszawa: Kom-Pakt, 1993, s. 142.

Bibliografia

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
  • Stanisław Kopański, Wspomnienia wojenne 1939–1945, Warszawa: Bellona, 1990, s. 19, 34, ISBN 83-11-07819-X, OCLC 69456650.
  • Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione, s. 43.
  • Cezary Leżeński / Lesław Kukawski: O kawalerii polskiej XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991, s. 137. ISBN 83-04-03364-X.
  • Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa 1990: Wydawnictwo Polonia, s. 113–123. ISBN 83-7021-096-1.
  • Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 783–784. ISBN 83-211-1096-7.

Media użyte na tej stronie

Orzełek II RP.svg
Autor: Poznaniak, Licencja: CC BY-SA 2.5
Orzełek Wojsk Lądowych II RP
Poland badge.jpg
Poland badge. Second World War period Polish Army (post-1939 Free Polish Army) shoulder title.
POL Krzyż Walecznych (1920) 2r BAR.svg
Baretka: Krzyż Walecznych (1920) nadany dwukrotnie.
POL Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami (1942) BAR.svg
Baretka: Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami – II RP (1942).
Order of the Bath (ribbon).svg
Autor: Image sourced from 'Medals of the World' website: http://www.medals.org.uk/index.htm, Licencja: CC BY 2.5
Ribbon of the Order of the Bath
Order of the Bath UK ribbon.svg
Autor: Image sourced from 'Medals of the World' website: http://www.medals.org.uk/index.htm, Licencja: CC BY 2.5
Ribbon of the Order of the Bath
SMOM-cf.svg
Autor: Arturolorioli, Licencja: CC BY-SA 3.0
Order of Malta ribbon (Knight Grand Cross of Magistral Grace)
ISBS - Kopański.JPG
Autor: Happa, Licencja: CC BY 3.0
Kwatera Pierwszej Samodzielnej Brygady Spadochronowej na Powązkach Wojskowych w Warszawie
Kopanski Stanislaw.jpg
Stanisław Kopański, a Polish WWII general.
UK DSO BAR.svg
Autor: , Licencja: CC BY 3.0
Baretka: Distinguished Service Order – Wielka Brytania.
Depesza Kazimierza Sosnkowskiego 25.07.1944.jpg
Gen. Kazimierz Sosnkowski, Commander-in-Chief of the Polish Armed Forces in the West dispatch to Gen. Stanisław Kopański, Chief of Staff of the CIC of the Polish Armed Forces, from 25th of July 1944
PL Epolet gen dyw.svg
Naramiennik generała dywizji Wojska Polskiego (1919-39).
Herb Rzeczypospolitej Polskiej (1956 - 1990).png
Herb Rzeczypospolitej Polskiej obowiązujący od 8 grudnia 1956 r. (Dz. U. z 1956 r. Nr 3, poz.1)
Stanisław Kopański 1.jpg
Stanisław Kopański (1895-1976) - Polish general, 1943-46 Chief of Staff of the Commander-in-Chief of the Polish Armed Forces in the West.