Stanisław Zarakowski
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 7 listopada 1909 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1939, 1945–1956 |
Siły zbrojne | |
Jednostki | |
Stanowiska | |
Główne wojny i bitwy | |
Późniejsza praca | zastępca dyrektora Centralnego Zarządu Obrotu Produktami Naftowymi (1956–1957), naczelnik Wydziału Prawnego Ministerstwa Handlu Zagranicznego i Centralnego Zarządu Ceł (1957-1968) |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Stanisław Zarako-Zarakowski, Stanisław Zarakowski[a] (ur. 25 października?/ 7 listopada 1909 w m. Swołna w powiecie drysieńskim guberni witebskiej, zm. 11 kwietnia 1998 w Warszawie) – polski wojskowy i prawnik, generał brygady ludowego Wojska Polskiego (zdegradowany 1991), naczelny prokurator wojskowy od 2 lipca 1950 do 19 kwietnia 1956, odpowiedzialny za wydawanie wyroków śmierci na żołnierzy i działaczy podziemia niepodległościowego.
Życiorys
Syn Stanisława i Heleny z d. Samonowicz. Po rozparcelowaniu majątku Zarakowskich w 1917 przenieśli się do Dryssy, następnie Kobrynia, w którym ukończył gimnazjum. Od 1928, z przerwą w latach 1930–1933, do 1935, studiował na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. Słuchacz Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w latach 1932–1933. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 696. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty[1].
Po zakończeniu kształcenia pracował na stanowisku rewidenta w Spółdzielni Rolniczej w Wilnie (1935–1937), a następnie jako młodszy rewident Okręgowej Izby Kontroli w Wilnie (do 1939).
24 sierpnia 1939 został zmobilizowany do 85 pułku Strzelców Wileńskich 19 DP. W kampanii wrześniowej walczył pod Piotrkowem, Chełmem, Kockiem. 5 października 1939 pod Łukowem, po kapitulacji SGO „Polesie”, udało mu się przedostać do Wilna.
Pracował w Wilnie jako administrator hotelu komunalnego, księgowy sekcji pomocy Polakom przy Litewskim Czerwonym Krzyżu (1940–1942) i jako robotnik budowlany. Po ponownym zajęciu Wilna przez Armię Czerwoną w lipcu 1944, do lutego 1945 pracował jako główny księgowy w Instytucie Geologicznym.
3 lutego 1945 został zmobilizowany do 36 pułku piechoty i wyznaczony na stanowisko dowódcy plutonu, a później zastępcy dowódcy kompanii. W czasie forsowania Nysy Łużyckiej, 16 kwietnia 1945 został lekko ranny w lewe przedramię. W lipcu 1945 przeniesiony został do prokuratury, w której był kolejno:
- oficerem śledczym Naczelnej Prokuratury Wojskowej (9 lipca 1945 – 19 lutego 1946)
- prokuratorem Wojskowej Prokuratury Okręgowej nr V w Krakowie (19 lutego 1946 – 18 marca 1947)
- I zastępcą prezesa Najwyższego Sądu Wojskowego (18 marca 1947 – 27 czerwca 1947)
- zastępcą naczelnego prokuratora wojskowego (27 czerwca 1947 – 8 października 1948)
- zastępcą szefa Departamentu Służby Sprawiedliwości Ministerstwa Obrony Narodowej (8 października 1948 – 1 lipca 1950)
- naczelnym prokuratorem wojskowym od 2 lipca 1950.
Uczestniczył w wielu procesach stalinowskich, w których albo sam oskarżał, albo też zatwierdzał akty oskarżenia; wydał wiele wyroków śmierci; brał udział m.in. w procesach: członków II Zarządu Głównego WiN (m.in. Franciszka Niepokólczyckiego i Stanisława Mierzwy), członków WiN, w tym Emila Wehrsteina, skazanych w Katowicach w styczniu 1947[2], członków WiN skazanych przez WSR w Krakowie 6 sierpnia 1947, członków III Zarządu Głównego WiN i Komitetu Porozumiewawczego Organizacji Demokratycznej Polski Podziemnej skazanych przez WSR w Warszawie 22 grudnia 1947. Główny oskarżyciel w tzw. procesie generałów (gen. S. Tatara, płk. M. Utnika, płk. S. Nowickiego, gen. F. Hermana, gen. J. Kirchmayera, gen. S. Mossora, płk. M. Jureckiego, mjr W. Romana i kmdr. Sz. Wacka - fałszywie oskarżonych o organizowanie rzekomego spisku w wojsku i skazanych 13 sierpnia 1951), a także oskarżyciel w procesach oficerów Wojska Polskiego II RP, Kazimierza Pużaka (skazanego 19 listopada 1948), biskupa Czesława Kaczmarka, polityków PSL po referendum w 1946 i procesu księży kurii krakowskiej. W procesie pokazowym rozpoczętym 4 sierpnia 1947 przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie przy ul. Leszno, jako zastępca naczelnego prokuratora popierał oskarżenie Zygmunta Augustyńskiego red. nacz. „Gazety Ludowej”[3][4].
Generał brygady od 1953. Przeniesiony do rezerwy 19 kwietnia 1956. Po zwolnieniu ze służby pracował jako zastępca dyrektora Centralnego Zarządu Obrotu Produktami Naftowymi w latach 1956–1957, i naczelnik Wydziału Prawnego Ministerstwa Handlu Zagranicznego i Centralnego Zarządu Ceł (1957-1968). 30 kwietnia 1968 przeszedł na emeryturę.
Komisja Mazura w swoim sprawozdaniu z 1957 obciążyła Zarakowskiego odpowiedzialnością za wiele czynów związanych z nadużyciem władzy. W 1991 został zdegradowany przez Lecha Wałęsę bez odebrania odznaczeń. Uniknął odpowiedzialności za swoje czyny zarówno w okresie PRL, jak i III RP.
Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera B29-2-8)[5].
Awanse
- podporucznik rezerwy - 1935
- porucznik - październik 1945
- kapitan - grudzień 1945
- major - maj 1946
- podpułkownik - grudzień 1946
- pułkownik - lipiec 1947
- generał brygady - październik 1953
- szeregowiec – 1991
Życie prywatne
Mieszkał w Warszawie. Żonaty z Jadwigą Fiłonową z domu Szaciłło (1912-1975). Małżeństwo miało syna i córkę[6].
Ordery i odznaczenia
- Order Sztandaru Pracy II klasy (1949)
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1946)
- Krzyż Walecznych (dwukrotnie w 1945)
- Srebrny Krzyż Zasługi (1946)
- Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk (1946)
- Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” (1955)
- Krzyż Wojenny Czechosłowacki 1939 (1949)
- Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (ZSRR)
Uwagi
Przypisy
- ↑ Rybka i Stepan 2004 ↓, s. 98.
- ↑ Jerzy Myszor. Sylwetka polityczna biskupa Stanisława Adamskiego w latach 1945–19521. „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”. 27/28, s. 123, 1994-1995.
- ↑ Redaktor Gazety Ludowej stanie przed sądem. „Trybuna Robotnicza”, s. 2, Nr 211 z 3 sierpnia 1947.
- ↑ Naczelny redaktor „Gazety Ludowej” przed sądem. „Dziennik Polski”, s. 2, Nr 210 z 4 sierpnia 1947.
- ↑ Lista pochowanych. Stanisław Zarakowski. um.warszawa.pl. [dostęp 2017-03-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-18)].
- ↑ Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943-1990 t. IV:S-Z, Toruń 2010, s. 291
Bibliografia
- Krzysztof Szwagrzyk, Prawnicy czasu bezprawia: sędziowie i prokuratorzy wojskowi w Polsce 1944-1956, Kraków, Wrocław 2005, Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, ISBN 83-88385-65-8
- Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943-1990, t. IV: S-Z, Toruń 2010, s. 288-291.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2004. ISBN 978-83-7188-691-1.
Media użyte na tej stronie
Baretka: Medal Morski
Naramiennik szeregowego Wojsk Lądowych RP.
Ribbon bar of the Medal "For the Victory over Germany in the Great Patriotic War 1941–1945". The Soviet Union (USSR).
Baretka: Krzyż Walecznych (1920) nadany dwukrotnie.
Stanisław Zarakowski (1907-1998) - a chief military prosecutor during the Stalinist terror in the People's Republic of Poland; infamous for his role as instigator in several show trials of the Polish anti-Nazi resistance officers, which resulted in many death sentences.
Baretka: Srebrny Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny".
Baretka Czechosłowackiego Krzyża Walecznych 1939-1945.