Sterniczka jamajska
Oxyura jamaicensis[1] | |||
(Gmelin, 1789)[2] | |||
![]() Samica | |||
![]() Samiec | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podtyp | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek | sterniczka jamajska | ||
Synonimy | |||
Podgatunki | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[6] | |||
![]() | |||
Zasięg występowania | |||
![]() Podgatunek nominatywny (O. j. jamaicensis) letnie lęgowiska występuje całorocznie przeloty zimowiska introdukowany, pobyt całoroczny prawdopodobnie wymarł |
Sterniczka jamajska[7] (Oxyura jamaicensis) – gatunek ptaka z podrodziny sterniczek (Oxyurinae) w rodzinie kaczkowatych (Anatidae).
Systematyka
Wyróżniono trzy podgatunki; podgatunek O. jamaicensis andina wymieniany jest jako pośredni pomiędzy jamaicensis a ferruginea[8][9]. Podgatunki ferruginea i andina są przez część systematyków wydzielane do odrębnego gatunku Oxyura ferruginea[10][11][9]. Proponowany podgatunek rubida z Ameryki Północnej nie jest uznawany[8][10].
Zasięg występowania
Sterniczka jamajska występuje w zależności od podgatunku[10][8]:
- O. jamaicensis jamaicensis – sterniczka jamajska[7] – Ameryka Północna, w tym Karaiby. Północne populacje wędrowne, zimują w południowej części areału.
- O. jamaicensis ferruginea – sterniczka peruwiańska[7] – Ameryka Południowa (Andy – od południowo-zachodniej Kolumbii na południe po Ziemie Ognistą).
- O. jamaicensis andina – północno-środkowa i zachodnio-środkowa Kolumbia.
Introdukowana do Wielkiej Brytanii w latach 60. XX wieku skolonizowała Europę Zachodnią, zalatując sporadycznie do Europy Środkowej i Afryki Północnej. W Polsce pojawia się sporadycznie (stwierdzona 13 razy do końca roku 2015[12]) i nie rozmnaża się, a pierwszego przedstawiciela tego gatunku stwierdzono w 2005 (wcześniej, w 1997 zaobserwowano samca będącego hybrydą sterniczki jamajskiej i rodzimej sterniczki zwyczajnej)[13].
Morfologia
- Cechy gatunku
- Ciało rdzawo-brązowe. W szacie godowej u samca głowa ciemna, policzki białe, dziób błękitny. Samica ma głowę brązową, a na poliku przez białą plamę biegnie brązowy pasek. W szacie spoczynkowej kolor biały zastępowany jest przez jasnobrązowy. Podgatunki południowe mają mniej koloru białego na głowie.
- Wymiary średnie[9]
- dł. ciała ok. 35–43 cm
rozpiętość skrzydeł ok. 53–62 cm
masa ciała: samica 310–845 g, samiec 530–795 g,
Tryb życia
- Biotop
- Cieki wodne, estuaria, mokradła.
- Gniazdo
- Pływająca platforma zbudowana z roślin, ukryta w zaroślach.
- Jaja
- W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w maju-lipcu 5 do 15 ciemnych jaj.
- Wysiadywanie
- Jaja składane w odstępach jednodniowych, wysiadywane są przez okres 23–26 dni przez samicę. Pisklęta pierzą się po 60 dniach. Samiec podczas sezonu godowego zapładnia kilka samic. Po wykluciu pomaga wychować młode pierwszej partnerce.
- Pożywienie
- Nasiona i rośliny wodne uzupełniane przez drobne zwierzęta (mięczaki, owady i ich larwy)[13] zbierane z powierzchni wody lub spod wody.
Status
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) takson ten w 2014 roku został podzielony na dwa odrębne gatunki: Oxyura jamaicensis i Oxyura ferruginea. Oba są zaliczane do kategorii LC (najmniejszej troski), a trend ich liczebności uznawany jest za spadkowy[6][11]. Organizacja Wetlands International w 2014 roku szacowała liczebność podgatunku andina na około 10 tysięcy osobników, a ferruginea na 25–100 tysięcy osobników[11].
- Status w Europie
W Europie sterniczka jamajska jest uznawana za gatunek inwazyjny. Wywiera negatywny wpływ na środowisko przyrodnicze, gdyż krzyżuje się i konkuruje o pokarm i miejsce gniazdowania z zagrożoną sterniczką zwyczajną, przenosi wirusa ptasiej grypy (szczep H5N1), a ponadto poprzez swoje agresywne zachowanie konkuruje z innym gatunkami ptaków wodnych, m.in. perkozem zausznikiem i perkozkiem. W 2016 Stały Komitet Konwencji Berneńskiej wydał Rekomendację Nr 185 (2016) dotyczącą całkowitego wytępienia tego gatunku w Zachodniej Palearktyce przed rokiem 2020. Już wcześniej jednak w kilku krajach Europy Zachodniej realizowano programy redukcji populacji sterniczki jamajskiej poprzez np. odstrzał, niszczenie jaj czy pułapki, np. w latach 2005–2010 w Wielkiej Brytanii odstrzelono ponad 6800 osobników, dzięki czemu brytyjska populacja tej kaczki zmalała o 95%[13].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Oxyura jamaicensis, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
- ↑ a b c J.F. Gmelin: Caroli a Linné, Eqvitis aurati de stella polarii, Archiatri Regii, Med. & Botan. Profeff. Upfal. Acad. Parifi Upfai. Holm. Petropol. Berolin. Imper. Londia. Angli Monfp. Tolof. Florenti Edimb. Bern. Soc. Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species; cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. T. 1. Cz. 2. Lugduni: apud J.B. Delamolliere, 1789, s. 519. (łac.).
- ↑ A. Wilson: American Ornithology or, the Natural History of the Birds of the United States: illustrated with plates engraved and colored from original drawings taken from nature. Cz. 8. Philadelphia: Published by Bradford and Inskeep, Printed by Robert Carr, 1814, s. 128, 130, ryc. 71, fig. 5, 6. (ang.).
- ↑ a b T.C. Eyton: A monograph on the anatidae or duck tribe. London: Longman, Orme, Brown, Green, & Longman, 1838, s. 170. (ang.).
- ↑ F.C. Lehmann V. Two New Birds from the Andes of Colombia. „The Auk”. 63 (2), s. 221, 1946. DOI: 10.2307/4080013. (ang.).
- ↑ a b Oxyura jamaicensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
- ↑ a b c Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Oxyurinae Swainson, 1831 - sterniczki (wersja: 2020-07-06). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-03-21].
- ↑ a b c Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-12-08)]. (ang.).
- ↑ a b c Carboneras, C. & Kirwan, G.M.: Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 2019-09-01].
- ↑ a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Screamers, ducks, geese, swans. IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-03-21]. (ang.).
- ↑ a b c BirdLife International, Oxyura ferruginea, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2020-3 [dostęp 2021-03-21] (ang.).
- ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 32. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2015. „Ornis Polonica”. 57, s. 117–147, 2016.
- ↑ a b c Karta Informacyjna Gatunku – sterniczka jamajska. [w:] Analiza stopnia inwazyjności gatunków obcych w Polsce wraz ze wskazaniem gatunków istotnie zagrażających rodzimej florze i faunie oraz propozycją działań strategicznych w zakresie możliwości ich zwalczania oraz Analiza dróg niezamierzonego wprowadzania lub rozprzestrzeniania się inwazyjnych gatunków obcych wraz z opracowaniem planów działań dla dróg priorytetowych [on-line]. Uniwersytet Śląski w Katowicach, marzec 2018. [dostęp 2019-09-01].
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne – sterniczka peruwiańska (Oxyura ferruginea). [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
Media użyte na tej stronie
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Taken 1/27/07 at Lake Merritt in Oakland, CA.
Autor: Ninjatacoshell, Licencja: CC BY-SA 4.0
The distribution of the Andean Duck (Oxyura ferruginea) according to doi:10.1080/10635150590910249 and the IOC list.
Autor: SanoAK: Alexander Kürthy, Licencja: CC BY-SA 4.0
Distribution map of Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) according to IUCN version 2020 (Compiled by: BirdLife International and Handbook of the Birds of the World (2018) 2017): ; key:
Legend: Extant, breeding (#00FF00), Extant, resident (#008000), Extant, passage (#00FFFF), Extant, non-breeding (#007FFF), Extant & Introduced (resident) (#FFFF00), Probably extinct (#FF8080)
Autor: Alejandro Bayer Tamayo from Armenia, Colombia, Licencja: CC BY-SA 2.0
Oxyura ferruginea (Pato andino), macho
Autor: Chris huh, Licencja: CC BY-SA 4.0
An adult male Ruddy Duck at Whipsnade Zoo in Bedfordshire, England.
Autor: , Licencja: CC BY-SA 4.0
Eggs of ruddy duck Two specimens of the same spawn ; collection of Jacques Perrin de Brichambaut.