Stroczek leśny

Stroczek leśny
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

borowikowce

Rodzina

stroczkowate

Rodzaj

stroczek

Gatunek

stroczek leśny

Nazwa systematyczna
Serpula himantioides (Fr.) P. Karst.
Meddn Soc. Fauna Flora fenn. 11: 137 (1884)
Again some Serpula himantioides (no GB name, D= Wilder Hausschwamm, NL= Dakloze huiszwam) at the bottomside of dead firtrees at Hoge Veluwe NP - panoramio.jpg
(c) Henk Monster, CC BY 3.0
Serpula himantoides a1 (4).jpg
2010-09-17 Serpula himantioides 3.jpg

Stroczek leśny (Serpula himantioides (Fr.) P. Karst.) – gatunek grzybów z rodziny stroczkowatych (Serpulaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Serpula, Serpulaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1818 r. Elias Fries nadając mu nazwę Merulius himantioides. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1884 r. Petter Karsten, przenosząc go do rodzaju Serpula[1].

Synonimy[2]:

  • Boletus arboreus Sowerby 1802
  • Coniophora dimitiella S.S. Rattan 1977
  • Gyrophana himantioides (Fr.) Bourdot & Galzin 1923
  • Merulius americanus Burt 1917
  • Merulius gelatinosus Lloyd 1922
  • Merulius himantioides Fr. 1818
  • Merulius papyraceus Fr. 1828
  • Merulius silvester Falck 1912
  • Merulius squalidus Fr. 1828
  • Serpula americana (Burt) W.B. Cooke 1943
  • Serpula lacrymans var. himantioides (Fr.) W.B. Cooke 1957
  • Serpula papyracea (Fr.) P. Karst. 1884
  • Serpula squalida (Fr.) P. Karst. 1884
  • Sesia himantioides (Fr.) Kuntze 1891
  • Sesia papyracea (Fr.) Kuntze 1891
  • Sesia squalida (Fr.) Kuntze 1891
  • Xylomyzon versicolor Pers. 1825

Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. Wcześniej, w 1896 Franciszek Błoński opisywał ten gatunek pod nazwą stroczek fiołkowy[3].

Morfologia

Owocnik

Jednoroczny, rozpostarty lub rozpostarto-odgięty. Silnie przyrasta do podłoża, pokrywając duże powierzchnie. Pojedynczy owocnik początkowo ma kolisty kształt i osiąga średnicę 2–5 cm, ale sąsiednie owocniki często zlewają się z sobą. Płonne obrzeże początkowo puszyste, watowate, o szerokości do 1,5 cm. Podczas wysychania staje się skórzaste i odstające. Miąższ młodych owocników gąbczasty i elastyczny, starszych włóknisty i skórzasty. Ma grubość 1–2 mm, żółtordzawą barwę, po uszkodzeniu ciemnieje[4].

Hymenofor początkowo gładki, potem kolejno brodawkowany, promieniście pofałdowany, na koniec grubo labiryntowaty. Barwa początkowo kremowa, potem żółtordzawa, w końcu ciemnobrązowa. Pory bardzo drobne, u młodych owocników liliowe, po wyschnięciu żółtordzawe. W hymenium występują gładkościenne cystydy o wrzecionowatym kształcie i rozmiarach 50–80 × 5,5–8 μm[4].

Młode owocniki mają przyjemny, grzybowy zapach, starsze nieprzyjemny. Brak wyraźnego smaku[4].

Cechy mikroskopowe

System strzępkowy dimityczny. Strzępki szkieletowe ze sprzążkami, w subhymenium cienkościenne, o szerokości 2–4 μm. Cystyd brak. Podstawki o kształcie od wrzecionowatego do cylindrycznego, z czterema sterygmami i sprzążką w nasadzie. Mają rozmiar 35–60 × 6–9 µm. Wysyp zarodników ochrowy. Zarodniki żółtobrązowe, wąskoelipsoidalne z zaostrzoną podstawą, cienkościenne, gładkie, o rozmiarach 9–12 × 5–6 μm[5].

Występowanie i siedlisko

W Europie i Ameryce Północnej jest szeroko rozprzestrzeniony. W Europie jego zasięg występowania ciągnie się od Portugalii po około 66 stopień szerokości geograficznej na Półwyspie Skandynawskim. Notowany także w Zimbabwe w Afryce, Japonii, Australii i Nowej Zelandii[6]. W Polsce był jeszcze do niedawna uważany za gatunek wymarły, jednak występuje[4]. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – gatunek potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych[7].

Występuje w lasach na martwym drewnie, zarówno drzew liściastych, jak i iglastych. W Polsce notowany był na drewnie olszy, leszczyny pospolitej, modrzewia europejskiego, świerka pospolitego, sosny pospolitej[3]. Rozwija się na leżących na ziemi pniach i gałęziach, na pniakach, korzeniach wykrotów, rzadziej na drewnie konstrukcyjnym. Rozwija się przez cały rok[4].

Znaczenie

Saprotrof wywołujący brunatną zgniliznę drewna. Rozkłada celulozę. Jednym z produktów jej rozkładu jest woda dostarczająca grzybowi niezbędnej wilgoci. Wytwarza sznury grzybniowe ułatwiające mu rozprzestrzenianie się[4].

Gatunki podobne

  • stroczek domowy (Serpula lacrymans). Występuje na drewnie konstrukcyjnym znajdującym się w warunkach dużej wilgotności. Tworzy większe i grubsze owocniki[4].
  • gnilica mózgowata (Coniophora cerebella)

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum. [dostęp 2017-09-23]. (ang.).
  2. Species Fungorum. [dostęp 2017-09-23]. (ang.).
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f g Piotr Łakomy, Hanna Kwaśna: Atlas hub. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2008. ISBN 978-83-7073-650-7.
  5. Mycobank. Serpula himantioides. [dostęp 2017-09-23].
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2017-09-24].
  7. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

Media użyte na tej stronie

2010-09-17 Serpula himantioides 3.jpg
Autor: Andreas Kunze, Licencja: CC BY-SA 3.0
Serpula himantioides at a stock
Serpula himantoides a1 (4).jpg
Autor: Jerzy Opioła, Licencja: CC BY-SA 4.0
Serpula himantoides (location: Poland, Kamionna (województwo małopolskie)
Again some Serpula himantioides (no GB name, D= Wilder Hausschwamm, NL= Dakloze huiszwam) at the bottomside of dead firtrees at Hoge Veluwe NP - panoramio.jpg
(c) Henk Monster, CC BY 3.0
Again some Serpula himantioides (no GB name, D= Wilder Hausschwamm, NL= Dakloze huiszwam) at the bottomside of dead firtrees at Hoge Veluwe NP