Strzelichowe
![]() Angiopteris evecta | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Klasa | |
Podklasa | strzelichowe |
Nazwa systematyczna | |
Marattiidae Klinge Fl. Est.-Liv-Churland 1: 93. 1882[2] |
Strzelichowe (Marattiidae) – grupa roślin zarodnikowych klasyfikowana jako podklasa w obrębie szeroko ujmowanych paproci[2][3] lub klasa w obrębie gromady roślin telomowych (ew. monilofitów)[4][5]. Grupa ta reprezentowana jest współcześnie przez około 200 gatunków zaliczanych do jednego rzędu Marattiales i rodziny Marattiaceae. Znanych jest jednak wiele szczątków kopalnych przedstawicieli tej grupy roślin, świadczących o znacznym bogactwie form w dawnych epokach geologicznych, już z ery paleozoicznej, od karbonu. Obecnie żyjące strzelichowe mają wyraźnie reliktowy charakter i obecne są wyłącznie w krajach tropikalnych.
Morfologia
- Pokrój
- Gametofity są zawsze naziemne, zielone, samożywne, o plechowatej budowie. Gametangia, czyli plemnie i rodnie tworzą się na brzusznej, czyli przylegającej do gleby powierzchni plechy. Plemniki posiadają wiele wici. Żyjący dziś przedstawiciele strzelichowych mają sporofity w postaci roślin o stosunkowo krótkich łodygach, w całości lub częściowo podziemnych, z pióropuszami okazałych liści.
- Liście
- Wyrastają ze szczytowej partii łodygi i ułożone są w sposób skrętoległy. Osiągają do 9 m długości i mają podzieloną blaszkę i długie, mocne ogonki. Ogonki mają budowę podobną do budowy łodygi. U nasady liści wykształcają się dwa liściowate twory zwane przylistkami, pełniące funkcję ochronną dla młodego zawiązka liścia. Po jego opadnięciu tworzą wraz z nasadą ogonka charakterystyczną osłonę dla łodygi, przez co powiększają jej średnicę. Oś liścia jest pastorałowato zwinięta.
- Zarodnie
- Powstają są na dolnej stronie blaszki liściowej. Są grubościenne i wykazują wyraźną tendencję do skupiania się w grupy zwane kupkami (gdy dane zarodnie występują osobno) lub synangiami (gdy dojdzie do silnego zrośnięcia zarodni ściankami). Zarodnie pękają szparą i zwykle nie mają mechanizmów otwierających. Zarodniki produkowane wewnątrz zarodni są jednakowe i jest ich ogromna ilość, nawet do kilku tysięcy w jednej zarodni.
Anatomia
Łodygi są w młodości protosteliczne, grubiejąc stają się syfonosteliczne, ale łyko jest wykształcone z obu stron pierścienia drewna. Jest to syfonostella amfifloiczna. Przy dalszym grubieniu łodygi, tkanki przewodzące układają się w policykliczną diktiostelę. Grubienie łodyg jest ma charakter pierwotny, tkanki wtórne zakładają się wyjątkowo i nigdy nie mają większego znaczenia.
Systematyka
- Pozycja systematyczna strzelichowych w obrębie roślin telomowych według systemu PPG I (2016)[2]
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Podział systematyczny[2]
Podklasa: Marattiidae Klinge, Fl. Est-Liv-Churland 1: 93. 22-28 Jun 1882
- rząd: Marattiales Link, Hort. Berol. 2: 148. Jul-Dec 1833
- rodzina: Marattiaceae Kaulf., Enum. Filic.: 31. 8 Apr-29 Mai 1824, nom. cons. prop.
- Angiopteris Hoffm. – nażyłka[6]
- Christensenia Maxon
- Danaea Sm.
- Eupodium J.Sm. in Hooker
- Marattia Sw.
- Ptisana Murdock
- rodzina: Marattiaceae Kaulf., Enum. Filic.: 31. 8 Apr-29 Mai 1824, nom. cons. prop.
Ekologia
Strzelichowe występują najczęściej w miejscach bardzo wilgotnych – na brzegach rzek i moczarów oraz na terenach górskich[3].
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
- ↑ a b c d e The Pteridophyte Phylogeny Group. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. „Journal of Systematics and Evolution”. 54 (6), s. 563–603, 2016. DOI: 10.1111/jse.12229.
- ↑ a b Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika Systematyka. Wyd. t. 2, wydanie 10. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 83-01-10951-3.
- ↑ Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf: A classification for extant ferns (ang.). Taxon 55(3): 705–731, 2006. [dostęp 2009-03-25].
- ↑ James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme (ang.). Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 2009-03-25].
- ↑ Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 853-854. ISBN 83-214-1305-6.
Bibliografia
- Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika Systematyka. Wyd. t. 2, wydanie 10. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 83-01-10951-3.
Media użyte na tej stronie
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Autor: MargaretRDonald, Licencja: CC BY-SA 4.0
Angiopteris evecta, Royal Botanic Garden Sydney
Autor: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Marattia salicina in Wellington Botanical Garden
Angiopteris evecta in Lyon Arboretum, Hawaii, USA.