Swarzędz
miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
![]() Ratusz w Swarzędzu | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | |||||
Gmina | |||||
Aglomeracja | |||||
Data założenia | XIV wiek | ||||
Prawa miejskie | 1638 | ||||
Burmistrz | Marian Szkudlarek (od 2014) | ||||
Powierzchnia | 8,23[1] km² | ||||
Populacja (01.01.2021[1]) • liczba ludności • gęstość | |||||
Strefa numeracyjna | (+48) 61 | ||||
Kod pocztowy | 62-020 | ||||
Tablice rejestracyjne | POZ, PZ | ||||
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |||||
![]() | |||||
TERC (TERYT) | 3021164 | ||||
SIMC | 0971502 | ||||
Hasło promocyjne: Dobrze trafiłeś | |||||
Urząd miejski Rynek 162-020 Swarzędz | |||||
Strona internetowa |
Swarzędz (niem. Schwersenz) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie poznańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Swarzędz. Położone nad Jeziorem Swarzędzkim, ok. 10 km od centrum Poznania. Jest siedzibą największej i najgęściej zaludnionej gminy wchodzącej w skład aglomeracji poznańskiej[2].
Według danych GUS z 1 stycznia 2021 miasto miało 29 862 mieszkańców[1]. Jest dziewiątym co do liczby mieszkańców w woj. wielkopolskim i ma jedną z największych gęstości zaludnienia spośród polskich miast (3628 osób/km²[1] – czwarta lokata w kraju, za Świętochłowicami oraz podwarszawskimi: Piastowem i Legionowem). Jest także siódmym co do wielkości miastem w Polsce niebędącym siedzibą powiatu.
Dawniej jeden z ośrodków włókienniczych Wielkopolski, obecnie miejsce prosperowania bardzo wielu warsztatów stolarskich, tapicerskich i meblowych.
Położenie
Według danych GUS z 1 stycznia 2021 powierzchnia miasta wynosiła 8,23 km²[1].
Historia

Ślady osadnictwa człowieka w okolicach Swarzędza sięgają 8–3,5 tys. lat p.n.e. Potwierdzają to liczne stanowiska archeologiczne głównie z okresu kultury łużyckiej i przeworskiej, a także z mezolitu i wczesnego średniowiecza.
Pierwsze wzmianki pisane pojawiły się w 1366 o wsi Swarancz lub Swanrancz należącej do rodziny Górków herbu Łodzia. Byli oni w jej posiadaniu do 1592, kiedy to właścicielem został Mikołaj ze Srebrnej Góry koło Nakła. Następnie Swarzędz przeszedł w ręce rodziny Czarnkowskich herbu Nałęcz. Wieś liczyła wówczas 2,5 łana, 3 zagrodników, pasterza i 30 owiec.
Wieś szlachecka, własność kasztelana międzyrzeckiego Andrzeja Górki, około 1580 leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego[3].
W 1610 właścicielem Swarzędza został wojewoda inowrocławski i kaliski – Zygmunt Grudziński herbu Grzymała, by 28 sierpnia 1638 wystawić na zamku w Kórniku dokument lokacyjny na prawie magdeburskim, potwierdzony przez króla Władysława IV, nadając miastu nazwę Grzymałowo[4]. W kolejnych latach nazwę tę wyparła dawna nazwa wsi Swarzędz[5]. Kolejnymi właścicielami byli Adam Antoni Opaliński, później aż do 1792 rodzina Koźmińskich z Iwanowic, następnie poznański kupiec Jan Klug, ok. 1796 kasztelan Bojanowski, później Kasawdów, a od ok. 1830 właścicielem dóbr był rząd pruski[6].
W 1910 Swarzędz liczył 3459 mieszkańców, tym: 1927 Polaków (55,7%), 1371 Niemców (39,6%) i 161 Żydów (4,7%).
Z okazji 350-lecia nadania praw miejskich, przypadającego w 1988, społeczeństwo ufundowało dla miasta sztandar. Swarzędz został również odznaczony przez Radę Państwa Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[7].
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.
Zabytki wpisane do rejestru zabytków województwa wielkopolskiego
- historyczne założenie urbanistyczne, 1366 – XIX/XX w., nr rej.: 2255/A z 24.11.1992
- Kościół pw. św. Marcina z 1638, wielokrotnie przebudowany, nr rej.: 1189/A z 24.07.1970
- zespół pałacowy przy ulicy Poznańskiej, obejmujący: pałac z XIX/XX w., 1923, park z końca XIX w., XX w. i Skansen Pszczelarski w dzielnicy Nowa Wieś, nr rej.: 2115/A z 30.03.1987
- dom przy ulicy Piaski 3, szachulcowy, z XVIII/XIX w., nr rej.: 1157/A z 19.06.1970
- dom przy ulicy Piaski 8 z początku XIX w., nr rej.: 1191/A z 24.04.1970
- dom przy Rynku 23 z początku XIX w., nr rej.: 1190/A z 24.07.1970
- dom przy ulicy Warszawskiej 5 z XVIII/XIX w., nr rej.: 1192/A z 24.07.1970
Demografia
- Piramida wieku mieszkańców Swarzędza w 2014[9].
Gospodarka
W mieście i gminie istnieje kilka tysięcy podmiotów gospodarczych, w tym kilkadziesiąt z kapitałem zagranicznym. Swoje zakłady ulokowały tutaj takie firmy jak Volkswagen, British Petroleum, CLIP Logistics, Mercedes-Benz, Deceuninck, EVER Power Systems, Vox, Poz-Bruk, Panopa Logistik, Blum, Arvin Meritor, Stena Złomet. Istnieje również wiele średnich i małych przedsiębiorstw, w tym w tradycyjnych dla Swarzędza branżach: stolarskiej i tapicerskiej. W południowej części Swarzędza, przy drodze nr 92 i linii kolejowej istnieje Specjalna Strefa Ekonomiczna o powierzchni 80 ha, będąca podstrefą Kostrzyńsko-Słubickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej[10].
Funkcjonuje tu centrum handlowe ETC wraz z hipermarketem budowlanym Leroy Merlin, centrum handlowe „Nowa Wieś” (dawniej centrum handlowe „Agrobex”[11]) oraz hipermarket budowlany Castorama.
Transport
Przez Swarzędz przebiega droga krajowa nr 92 oraz linia kolejowa nr 3 a także bierze początek linia kolejowa nr 352. Na stacji Swarzędz zatrzymują się pociągi Kolei Wielkopolskich oraz od 9 września 2018 również Poznańskiej Kolei Metropolitalnej. Przewoźnikiem miejskim na terenie Swarzędza jest Swarzędzkie Przedsiębiorstwo Komunalne Sp. z o.o. obsługujący 16 autobusowych linii dziennych, jedną autobusową linię nocną oraz jedną sezonową linię rowerową (autobus z przyczepką na rowery). Do Swarzędza dociera także linia 425 obsługiwana przez MPK Poznań oraz linia 489 obsługiwana przez ZK Kleszczewo.
Oświata
Do 31 sierpnia 2017 na terenie miasta Swarzędza funkcjonały trzy szkoły podstawowe, trzy gimnazja, jedno samodzielne liceum ogólnokształcące oraz dwa zespoły szkół ponadgimnazjalnych:
- Szkoła Podstawowa nr 1 im. Stanisława Staszica w Swarzędzu
- Szkoła Podstawowa nr 4 im. Jana Brzechwy w Swarzędzu
- Szkoła Podstawowa nr 5 im. prof. Adama Wodziczki w Swarzędzu
- Gimnazjum nr 1 w Swarzędzu (niepubliczne, Fundacji „Ekos”)
- Gimnazjum nr 2 im. Królowej Jadwigi w Swarzędzu
- Gimnazjum nr 3 im. Polskich Noblistów w Swarzędzu
- I Liceum Ogólnokształcące w Swarzędzu (niepubliczne, Fundacji „Ekos”)
- Zespół Szkół nr 1 im. Powstańców Wielkopolskich w Swarzędzu:
- Technikum w Swarzędzu
- Zasadnicza Szkoła Zawodowa w Swarzędzu
- Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna w Swarzędzu
- I Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Swarzędzu
- Szkoła Policealna nr 1 w Swarzędzu
- Zespół Szkół nr 2 w Swarzędzu:
- II Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Staniewskiego w Swarzędzu
- Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Swarzędzu
- II Szkoła Policealna im. Tadeusza Staniewskiego w Swarzędzu
W wyniku reformy systemu oświaty z 2017 na terenie miasta Swarzędza funkcjonuje sześć szkół podstawowych, jedno samodzielne liceum oraz dwa zespoły szkół ponadpodstawowych[12][13]:
- Szkoła Podstawowa nr 1 im. Stanisława Staszica w Swarzędzu
- Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi w Swarzędzu
- Szkoła Podstawowa nr 3 im. Polskich Noblistów w Swarzędzu
- Szkoła Podstawowa nr 4 im. Jana Brzechwy w Swarzędzu
- Szkoła Podstawowa nr 5 im. prof. Adama Wodziczki w Swarzędzu
- Szkoła Podstawowa Fundacji „Ekos” w Swarzędzu (dotychczasowe Gimnazjum nr 1 w Swarzędzu – niepubliczne, Fundacji „Ekos”)
- I Liceum Ogólnokształcące w Swarzędzu (niepubliczne, Fundacji „Ekos”)
- Zespół Szkół nr 1 im. Powstańców Wielkopolskich w Swarzędzu:
- Technikum w Swarzędzu
- Branżowa Szkoła I Stopnia w Swarzędzu
- Branżowa Szkoła I Stopnia Specjalna w Swarzędzu
- III Liceum Ogólnokształcące w Swarzędzu
- I Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Swarzędzu
- Szkoła Policealna nr 1 w Swarzędzu
- Zespół Szkół nr 2 w Swarzędzu:
- II Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Staniewskiego w Swarzędzu
- II Szkoła Policealna im. Tadeusza Staniewskiego w Swarzędzu
Sieć szkół gminy Swarzędz tworzą ponadto szkoły podstawowe w Kobylnicy, Paczkowie, Wierzonce oraz dwie w Zalasewie.
Kultura
Na terenie miasta działa Biblioteka Publiczna w Swarzędzu[14]. Znajduje się również Skansen i Muzeum Pszczelarstwa im. prof. Ryszarda Kosteckiego[15].
20 września 2018 w dawnej remizie strażackiej przy ulicy Bramkowej zostało otwarte Swarzędzkie Centrum Historii i Sztuki[16] – muzeum skupiające się na historii miasta i gminy. Na wystawie stałej można znaleźć informacje o początkach miasta, jego wielokulturowości, rozwoju przemysłu na tym terenie (w tym głównie stolarstwa) oraz okresie wojennym oczami Swarzędza i jego mieszkańców.
Organizacje społeczne
- Harcerski Klub Turystyczny „Azymut” w Swarzędzu (Związek Harcerstwa Polskiego i Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze)[17]
- 28 Swarzędza Drużyna Harcerska HKT „Azymut” „WIGRY” (Związek Harcerstwa Polskiego)
- 9 Swarzędzka Środowiskowa Drużyna Harcerska „Dąbrowa” im. Olgi i Andrzeja Małkowskich (Związek Harcerstwa Polskiego)
- Swarzędzki Szczep Harcerski „Dukt” (Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej)
- Oddział PTTK „Meblarz” w Swarzędzu (Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze)[18]
- Koło PTTK Łaziki w Swarzędzu (Oddział Poznań – Nowe Miasto)
- Klub Żołnierzy Rezerwy „Commando” w Swarzędzu (Liga Obrony Kraju)
- Stowarzyszenie Przyjaciół Dzieci Specjalnej Troski im. Leszka Grajka w Swarzędzu
- Stowarzyszenie Kulturalne Orkiestra Dęta w Swarzędzu
- Stowarzyszenie „Bezpieczna Gmina Swarzędz”
- Polski Komitet Pomocy Społecznej Stowarzyszenie Charytatywne, Zarząd Miejsko-Gminny w Swarzędzu
Sport i turystyka
W Swarzędzu działa kilka klubów sportowych m.in. działający od 1921 piłkarski Klub Sportowy Unia Swarzędz – obecnie w czwartej lidze, od 2013 piłkarskie Stowarzyszenie Sportowe Nad Cybiną Meblorz Swarzędz[19], I-ligowy koszykarski Klub Sportowy „Unia-Probasket”, Uczniowski Klub Sportowy „Lider” oraz klub hokeja na trawie UKS Swarek Swarzędz. W Swarzędzu znajduje się kilka boisk przeznaczonych do gry w piłkę nożną, koszykówkę, kryty basen i lodowisko.
Przy dworcu kolejowym początek ma szlak turystyczny do Kobylnicy, natomiast w Nowej Wsi
szlak do Spławia. Na terenie miasta funkcjonuje Swarzędzki Szlak Meblowy[20].
Wspólnoty wyznaniowe
Na terenie Swarzędza działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:
- Kościół rzymskokatolicki (dekanat swarzędzki):
- parafia pw. Chrystusa Jedynego Zbawiciela (południowa część miasta),
- parafia pw. Matki Bożej Miłosierdzia (północna część miasta),
- parafia pw. Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych (środkowo-zachodnia część miasta),
- parafia pw. św. Józefa Rzemieślnika (Nowa Wieś),
- parafia pw. św. Marcina (środkowa część miasta).
- Kościół Zielonoświątkowy:
- zbór „Jerusalem”[21]
- Świadkowie Jehowy:
- zbór Swarzędz (Sala Królestwa Czerlejnko)[22]
Władze
Ta sekcja od 2011-09 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
Burmistrzowie miasta
lata | Imię i nazwisko |
---|---|
1918–1919 | Brunon Glabisch |
1919 | Tadeusz Staniewski |
1919–1920 | Teofil Hoffmann |
1920–1921 | Czesław Lukserek |
1922–1924 | Józef Kotliński |
1924–1927 | Hieronim Dąbrowski |
1928–1929 | Walerian Olejniczak |
1929–1939 | Tadeusz Staniewski |
1945–1946 | Władysław Walczak |
1946–1950 | Maksymilian Rajewicz |
Przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej
lata | Imię i nazwisko |
---|---|
1950–1952 | Feliks Binek |
1952–1953 | Wasław Pawłowski |
1953–1957 | Czesława Kołacka |
1957–1961 | Feliks Binek |
1962–1965 | Jerzy Kolasa |
1965–1970 | Andrzej Ziółek |
1970–1974 | Czesław Piskorek |
Naczelnicy Miasta i Gminy
lata | Imię i nazwisko |
---|---|
1974–1978 | Czesław Piskorek |
1978–1982 | Czesław Szymaniak |
1982–1984 | Ryszard Seremak |
1984–1990 | Halina Tempińska |
Burmistrzowie Miasta i Gminy
Lata | Imię i nazwisko | informacje dodatkowe |
---|---|---|
1990–1994 | Jerzy Gruszka | |
1994–2002 | Jacek Szymczak | pełnił funkcję dwie kadencje |
2002–2006 | Anna Tomicka | pierwszy burmistrz wybrany w wyborach powszechnych |
2006–2007 | Bożena Szydłowska | zrzekła się mandatu burmistrza w związku z uzyskaniem mandatu posła na Sejm RP (wygaśnięcie mandatu nastąpiło 31 października 2007) |
2007–2008 | Marek Baumgart (p.o.) | |
2008–2014 | Anna Tomicka | wybrana 16 marca 2008 w II turze, wybrana ponownie 21 listopada 2010 (łącznie pełniła dwie pełne i jedną niepełną kadencję) |
2014– | Marian Szkudlarek | wybrany 30 listopada 2014 w II turze, wybrany ponownie 21 października 2018 w I turze |
Przewodniczący Rady Miejskiej od 1990
lata | Imię i nazwisko |
---|---|
1990–1994 | Arkadiusz Małyszka |
1994–1998 | Barbara Brodowska-Właźlińska |
1998–2002 | Anna Tomicka |
2002–2006 | Bożena Szydłowska |
2006–2010 | Piotr Choryński |
2010–2014 | Marian Szkudlarek |
2014– | Barbara Czachura |
Współpraca międzynarodowa
Miasta i gminy partnerskie:[23]
Ronnenberg – od 1991
Fredersdorf-Vogelsdorf – od 2008
Media
Stacje telewizyjne
- Telewizja STK[24]
Czasopisma
- Tygodnik Swarzędzki (ISSN 1234-7225)[25]
- Prosto z Ratusza (ISSN 1732-2480, bezpłatne pismo informacyjne)[26]
- Informator Swarzędzki (ISSN 1641-036X, swarzędzki miesięcznik informacyjno-ogłoszeniowy, wydawnictwo bezpłatne)[27]
- Informator Spółdzielczy Spółdzielni Mieszkaniowej w Swarzędzu (ISSN 1730-2951, bezpłatny magazyn informacyjny)[28]
Znani ludzie
Zobacz też
- Cmentarz żydowski w Swarzędzu
- Dom Zdrojowy Marco w Swarzędzu
- Kościół Świętego Marcina w Swarzędzu
Przypisy
- ↑ a b c d e f g GUS, Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2021 roku. Tablice w formacie XLSX [.xlsx], 21 lipca 2021 .
- ↑ Swarzędz wczoraj i dziś. Album z okazji 380. rocznicy lokacji miasta (s. 5)
- ↑ Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 251.
- ↑ Swarzędz wczoraj i dziś. Album z okazji 380. rocznicy lokacji miasta (s. 8)
- ↑ Roman Pawlak , Polska - zabytkowe ratusze, wyd. 1, Warszawa: Sport i Turystyka - MUZA SA, 2003, s. 313, ISBN 83-7200-991-0, OCLC 52450161 [dostęp 2022-10-26] .
- ↑ Swarzędz, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 631 .
- ↑ (M.P. z 1988 r. nr 21, poz. 190).
- ↑ Rejestr zabytków województwa wielkopolskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Warszawa 2014-11-16
- ↑ Swarzędz w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-01-12] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
- ↑ http://swarzedz.pl/index.php?id=84 Oficjalna Strona UMiG Swarzędz
- ↑ Centrum handlowe AGROBEX. [w:] Strona Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego i Handlowego „Agrobex” spółka z o.o. [on-line]. agrobex.pl. [dostęp 2015-07-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-15)].
- ↑ Uchwała nr XXXIII/331/2017 Rady Miejskiej w Swarzędzu z dnia 28 lutego 2017 r. w sprawie: dostosowania sieci szkół podstawowych i gimnazjów do nowego ustroju szkolnego. [dostęp 2017-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-26)]. (pol.).
- ↑ Uchwała nr XXVI/366/V/2017 Rady Powiatu w Poznaniu z dnia 29 marca 2017 r. w sprawie: dostosowania sieci szkół ponadgimnazjalnych i specjalnych do nowego ustroju szkolnego oraz ustalenia sieci szkół ponadpodstawowych i specjalnych. [dostęp 2017-09-01]. (pol.).
- ↑ Bibilioteka, bip.swarzedz.eu [dostęp 2022-09-16] .
- ↑ Skansen Pszczelarski w Swarzędzu, Powiat Poznański [dostęp 2022-09-16] (pol.).
- ↑ Swarzędzkie Centrum Historii i Sztuki już zaprasza do zwiedzania!, muzeum-swarzedz.pl [dostęp 2019-04-16] .
- ↑ Strona Harcerski Klub Turystyczny „Azymut” w Swarzędzuu
- ↑ Strona Oddział PTTK „Meblarz” w Swarzędzu
- ↑ Oficjalna strona SSNC Meblorz Swarzędz
- ↑ Swarzędzki Szlak Meblowy [dostęp 2022-09-16] (pol.).
- ↑ Strona Kościoła Zielonoświątkowego w RP – Baza adresowa zborów. [dostęp 2015-09-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-08-06)].
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-18] .
- ↑ Współpraca międzynarodowa. Urząd Miasta i Gminy Swarzędz. [dostęp 2013-10-05].
- ↑ Telewizja STK , Telewizja STK, Telewizja STK [dostęp 2022-02-19] (pol.).
- ↑ Portal Swarzędzki – o Swarzędzu wiemy najwięcej – wiadomości, informacje, wydarzenia, Portal Swarzędzki [dostęp 2022-02-19] (pol.).
- ↑ Prosto z Ratusza [dostęp 2022-02-19] (pol.).
- ↑ Informator Swarzędzki [dostęp 2022-02-19] (pol.).
- ↑ Informator Spółdzielczy [dostęp 2022-02-19] (pol.).
Bibliografia
- Marcin Libicki, Piotr Libicki: Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce. REBIS, 2003. ISBN 83-7301-243-5.
Linki zewnętrzne
- Swarzędz w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu”
- Oficjalna strona miasta i gminy Swarzędz
- Strona poświęcona historii miasta Swarzędz
- Swarzędz (1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 630 .
- Strona Swarzędzkiego Centrum Historii i Sztuki
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Greater Poland Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 53.70 N
- S: 51.05 N
- W: 15.68 E
- E: 19.19 E
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Poznań County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
- N: 52.69 N
- S: 52.14 N
- W: 16.43 E
- E: 17.41 E
Niebieski szlak turystyczny.
Żółty szlak turystyczny.
Autor: Polskawliczbach, Licencja: CC BY-SA 2.5 pl
Piramida wieku mieszkańców Swarzędza, 2014
Autor: Grzegorz Doliński, Licencja: CC BY 3.0
Swarzędzkie Centrum Sportu i Rekreacji "Wodny Raj"
Wieża ciśnień i rzeźnia w Swarzędzu. Karta pocztowa opublikowana przez swarzędzkie wydawnictwo E. Stillera, wydrukowana w Magdeburgu przez drukarnie Reinicke&Rubin.
Autor:
Mapa gminy Swarzędz, Polska
Autor: Palladinus, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kościół parafialny w parafii Matki Bożej Miłosierdzia w Swarzędzu