Synagoga w Bobowej

Synagoga w Bobowej
Obiekt zabytkowy nr rej. A-374 z 10.04.1968 oraz 531 z 26.02.1988
Ilustracja
Państwo Polska
MiejscowośćBobowa
Budulecmurowana
Data budowy1756
Data likwidacjiII wojna światowa
Tradycjaortodoksyjna
Położenie na mapie Bobowej
Mapa konturowa Bobowej, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Synagoga w Bobowej”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Synagoga w Bobowej”
Położenie na mapie powiatu gorlickiego
Mapa konturowa powiatu gorlickiego, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Synagoga w Bobowej”
Położenie na mapie gminy Bobowa
Mapa konturowa gminy Bobowa, w centrum znajduje się punkt z opisem „Synagoga w Bobowej”
Ziemia49°42′29″N 20°56′35″E/49,708000 20,943000
Wnętrze synagogi, 2004

Synagoga w Bobowejsynagoga znajdująca się w mieście Bobowej, niedaleko rynku, w linii dawnych murów obronnych. Stanowi jeden z najcenniejszych zabytków żydowskiej architektury sakralnej w Polsce.

Historia

Synagoga została zbudowana w 1756 roku. W 1889 roku synagoga spłonęła podczas pożaru, jaki nawiedził miasto. Natychmiast po nim podjęto decyzję o renowacji, która nadała budynkowi dzisiejszy kształt. Podczas II wojny światowej hitlerowcy doszczętnie zdewastowali wnętrze synagogi i przeznaczyli ją na stajnie dla koni.

Po zakończeniu wojny synagoga przez kilka lat stała opuszczona i niszczała. W 1955 roku została wyremontowana, a jej wnętrze przebudowane z przeznaczeniem na warsztaty tkackie dla miejscowej szkoły zawodowej. Wówczas usunięto m.in. bimę, schodki do aron ha-kodesz, podwyższono poziom podłogi oraz wybielono ściany, jednak na polecenie kierownictwa szkoły zachowano najcenniejsze detale architektoniczne oraz polichromię i portal wokół aron ha-kodesz. Ten fragment ściany zasłonięto ogromną szybą tak, aby nie uległ zniszczeniu oraz żeby można było go podziwiać.

W 1993 roku synagoga została odzyskana przez Gminę Wyznaniową Żydowską w Krakowie, która nie zgodziła się na dalsze użytkowanie synagogi przez warsztaty. Od tego czasu w synagodze rozpoczęto remont, którym kierowała Fundacja Rodziny Nissenbaumów. Prace jednak szły bardzo powoli i po śmierci prezesa fundacji, Zygmunta Nissenbauma, zostały wstrzymane.

Następnie synagogą zainteresował się rabin Asher Scharf z Nowego Jorku, który postanowił dokończyć remont. Z zebranych przez niego i jego rodzinę pieniędzy wykonano izolację fundamentów, oczyszczono wnętrze z gruzu, uzupełniono stolarkę, dokopano się do poziomu pierwotnej posadzki. Ze względu na brak zachowanych przekazów ikonograficznych oraz dokumentacji poprzedniego wyposażenia zdecydowano się na postawienie prowizorycznej, drewnianej bimy oraz schodków do aron ha-kodesz. Remont pochłonął prawie 50 tysięcy dolarów[1].

1 lipca 2003 roku, w rocznicę śmierci cadyka Salomona ben Natana, uroczyście otwarto synagogę w obecności prawie stu bobowskich chasydów ze Stanów Zjednoczonych, Londynu i Izraela[1] oraz lokalnych władz z wójtem gminy Bobowa, Wacławem Ligęzą. W imieniu cadyka Naftalego Halberstama, który nie mógł przyjechać na uroczystość ze względu na zły stan zdrowia, przemówienie wygłosił jego zięć Jehoszua Rubin. Następnie odbyło się nabożeństwo, na które zaproszono kantora Benziona Millera.

Obecnie synagoga jest czynnym miejscem kultu, w którym nabożeństwa odbywają się sporadycznie podczas pielgrzymek chasydów do grobów cadyków bobowskich. W synagodze mieści się również warsztat koronkarski oraz muzeum ze stałą wystawą judaiców.

Synagoga w miniaturze

W kwietniu 2008 roku w lipińskim oddziale Muzeum Lalek w Pilźnie otwarto żydowską część galicyjskiej wioski, jaka tam powstaje. Na potrzebę owej części stworzono miniaturę bobowskiej synagogi, a także cmentarza żydowskiego i dworu cadyka Halberstama. Przeniesiono wszystkie ważne szczegóły: elementy roślinne, aron ha-kodesz, bimę, pulpit kantora, żyrandol, ławy i inne. Dopracowano detale związane z ubiorem modlących się w niej Żydów oraz kobiet w babińcu, a niewielki zwój Tory sprowadzono specjalnie z Izraela. Na uroczystości otwarcia byli obecni: Zofia Bohaczyk, dyrektor Muzeum Lalek, naczelny rabin Polski Michael Schudrich, który przybił do drzwi synagogi miniaturową mezuzę, Adam Bartosz, dyrektor Muzeum Okręgowego w Tarnowie oraz społeczność lokalna[2][3].

Architektura

Aron ha-kodesz

Murowany z kamienia budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta w stylu barokowym. Od strony zachodniej przylega do niej drewniana przybudówka, która wznosi się na czterech słupach i ma otwartą galeryjkę. W jej wnętrzu, na piętrze pierwotnie znajdował się babiniec, otwarty na salę główną kilkoma okienkami. Całość jest przykryta jednym dachem.

Główna sala modlitewna jest założona na planie prostokąta o wymiarach 14 na 12,5 metrów, nakryta jest dziewięciopolowym sklepieniem wspartym na czterech słupach, pomiędzy którymi stoi drewniana, dwuwejściowa bima.

Na ścianie wschodniej zachowała się bogato zdobiona, stiukowa oprawa aron ha-kodesz pochodząca z lat 1777–1778, będąca najlepiej zachowaną w regionie Małopolski. W centralnej części znajduje się wnęka na zwoje Tory, umiejscowiona między dwiema kolumnami, oplecionymi wicią winorośli. W części szczytowej znajdują się dwa gryfy w roli cherubów, symbolicznie adorujące tablice Dekalogu, zwieńczone koroną z napisem „korona Tory”. Cała polichromia zawiera liczne motywy roślinne oraz zwierzęce. Niedawno odkryto fragmenty malowideł na pozostałych ścianach.

  • Obiekt zabytkowy.svg Synagoga jest obiektem, który stanowi wartość zabytkową. Została ona wpisana do krajowego rejestru zabytków nieruchomych pod numerem A-374 w dniu 10 kwietnia 1968 oraz 531 z 26 lutego 1988 roku.

Zobacz też

Przypisy

  1. a b Zabytkowa synagoga w Bobowej otwarta po renowacji.
  2. Galicyjski świat w miniaturze – wiadomosci24.pl, 28.04.2008.
  3. Bobowska synagoga w miniaturze – zdjęcia z uroczystości otwarcia żydowskiej części galicyjskiego miasteczka w oddziale lipińskim Muzeum Lalek w Pilźnie.

Bibliografia

  • Adam Dylewski, Śladami Żydów polskich: przewodnik ilustrowany, Bielsko-Biała: Pascal, 2002, ISBN 83-7304-029-3, OCLC 749883286.
  • Grzegorz Kubal, Bobowa – w gminie i okolicy, Krosno: Roksana, 1999, ISBN 83-88126-10-5, OCLC 751413499.
  • Eleonora Bergman, Zachowane synagogi i domy modlitwy w Polsce, Jan Jagielski, Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny, 1996, ISBN 83-85888-23-3, OCLC 231842223.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Wnetrze synagogi Bobowa 2.JPG
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Boogi (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0
Wnętrze synagogi żydowskiej w Bobowej, fot. Bogusław Bogusz, 2004r.
Legenda zabytek judaizmu.svg
Symbol zabytku judaizmu do legendy mapy
Bobowa synagoga PR8.jpg
Autor: Jerzy Opioła, Licencja: CC BY-SA 4.0
Synagoga w Bobowej
Distinctive emblem for cultural property.svg
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Obiekt zabytkowy.svg
Ikona ze wzoru znaku informacyjnego umieszczonego na zabytkach nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków w Polsce
Bobowa location map.png
Autor: Smat, Licencja: CC BY-SA 2.0
Location map
Star of David.svg
Gwiazda Dawida, symbol żydowskiego narodu i wiary.
Lesser Poland Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Lesser Poland Voivodeship, Poland. Geographic limits of the map:
  • N: 50.59 N
  • S: 49.07 N
  • W: 18.92 E
  • E: 21.55 E
Bobowa Synagogue - Aron ha-kodesz.jpg
Autor: Ilona Lorenz, Licencja: CC BY-SA 2.5
Synagoga w Bobowej
Bobowa (gmina) location map.png
Autor: Smat, Licencja: CC BY-SA 2.0
Location map
Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo