Szafir
![]() Różnobarwne kryształy szafirów | |
Właściwości chemiczne i fizyczne | |
Skład chemiczny | trójtlenek glinu (Al2O3) |
---|---|
Twardość w skali Mohsa | 9 |
Przełam | muszlowy lub nierówny |
Łupliwość | brak |
Układ krystalograficzny | trygonalny |
Gęstość minerału | 3,95–4,1 g/cm³ |
Właściwości optyczne | |
Barwa | najczęściej niebieska w odcieniach |
Rysa | biała |
Połysk | szklisty, diamentowy |
Współczynnik załamania | (dwójłomność): no = 1,768 i ne = 1,760 (długość fali ~ 590 nm) |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Star-Saphire.jpg/220px-Star-Saphire.jpg)
Ten artykuł od 2011-07 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
Szafir – bardzo twardy minerał z gromady tlenków – niebieska odmiana korundu. Jest minerałem rzadkim.
Nazwa pochodzi od stgr. σάπφειρος sappheiros, w starożytności oznaczała przede wszystkim lapis-lazuli. Grecka nazwa została zapewne przejęta z języków semickich (hebr. sappir).
Właściwości
Tworzy najczęściej kryształy o postaci pseudoheksagonalnych słupów (o przekroju sześciobocznym) i bipiramid. Na ścianach kryształów często wykazuje poprzeczne zbrużdżenia. Jest kruchy, przezroczysty, często wykazuje podzielność wykorzystującą płaszczyzny zbliźniaczeń.
Spotykane są też szafiry o innych barwach: biały, bezbarwny (leukoszafir), jasnoróżowy, czerwonawy, pomarańczowoczerwony (paparadża tzw. hiacynt), purpurowy, fioletowy (ametyst wschodni), fioletowoniebieski (szafir kaszmirski), zielony (szmaragd wschodni), jasnoniebieski (akwamaryn wschodni), szary, brunatny, czarny.
Znane są też odmiany dwubarwne (szafir arbuzowy) oraz wykazujące asteryzm (szafir gwiaździsty). Barwę powodują domieszki żelaza, tytanu, magnezu, wanadu, chromu. Domieszka żelaza dwuwartościowego (Fe2+) lub trójwartościowego tytanu (Ti3+) nadaje szafirowi najbardziej typową barwę niebieską, trójwartościowe jony żelaza (Fe3+), zależności od ilości barwią go na żółto i zielono, jony chromu (Cr3+) na czerwono a dodatek wanadu (V4+) na fioletowo.
Niektóre odmiany wykazują pleochroizm, a nawet luminescencję.
Występowanie
Jest spotykany w skałach magmowych, najczęściej w pegmatytach, i bazaltach.
Miejsca występowania: Sri Lanka – największe znajdowane kryształy, do 20 kg, nie mają wartości jubilerskiej, Kambodża, Indie, Australia – największy oszlifowany żółty szafir o wadze 217,5 ct, Tajlandia, Tanzania, USA, Rosja (na płw. Kola znaleziono kryształ ponad 5 kg), Namibia, Kolumbia, RPA, Madagaskar, Birma – w 1966 r. znaleziono w Magoku kryształ szafiru gwiaździstego o wadze 63000 ct. (12,6 kg).
W Polsce – tylko na Dolnym Śląsku, białe i przezroczyste szafiry występują w pegmatytach Kruczych Skał w Wilczej Porębie k. Karpacza, bywają też znajdowane w aluwiach rzeki Izery.
Zastosowanie
- bardzo poszukiwany, wysoko ceniony, wyjątkowo atrakcyjny kamień kolekcjonerski.
- kamień szlachetny stosowany w jubilerstwie – wykorzystywany do wyrobu drogiej biżuterii.
- w przemyśle precyzyjnym.
- otrzymywany jest również syntetycznie.
- domieszkowany tytanem jako ośrodek czynny nowoczesnych laserów
- używany do produkcji igieł piezoelektrycznych do gramofonów
- cienkowarstwowe elementy wykonane z szafiru są wykorzystywane do produkcji odpornych na zarysowania powłok soczewek i dotykowych elementów optycznych urządzeń elektronicznych[1]
Przypisy
- ↑ Chris Welch , HTC’s sapphire U Ultra is more scratch resistant than any iPhone or Galaxy phone, The Verge, 4 maja 2017 [dostęp 2019-01-11] .
Media użyte na tej stronie
Star sapphire cabochon displaying six-ray asterism.
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Kluka (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0
minerał; korund - szafir, pochodzenie Madagaskar, autor zdjęcia Stowarzyszenie Spirifer 10.07.2006r.