Szalejów Dolny
Artykuł | 50°25′32″N 16°35′11″E |
---|---|
- błąd | 39 m |
WD | 50°25'N, 16°36'E |
- błąd | 2322 m |
Odległość | 1459 m |
wieś | |
Kościół w Szalejowie Dolnym | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Wysokość | 310–330[1] m n.p.m. |
Liczba ludności (III 2011) | 677[2] |
Strefa numeracyjna | 74 |
Kod pocztowy | 57-314[3] |
Tablice rejestracyjne | DKL |
SIMC | 0853033 |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
Szalejów Dolny (niem. Niederschwedeldorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Kłodzko, w zachodniej części Kotliny Kłodzkiej.
Położenie
Szalejów Dolny to duża wieś o długości około 4,2 km, leżąca w zachodniej części Kotliny Kłodzkiej, nad dolnym biegiem Bystrzycy Dusznickiej, na wysokości około 310–330 m n.p.m.[1]
Podział administracyjny
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego.
Historia
Pierwsza wzmianka o wsi i istniejącym tu kościele pochodzi z 1269 roku[4]. W 1350 roku arcybiskup Arnoszt z Pardubic kupił miejscowość, a następnie przekazał ją kanonikom regularnym św. Augustyna z Kłodzka[4]. W 1597 roku wieś przejęli jezuici, pod rządami których Szalejów Dolny rozwinął się i za sprawą wzniesionej tu kaplicy św. Anny stał się lokalnym ośrodkiem pielgrzymkowym[4]. W 1683 roku znaczna część wsi została zniszczona w wielkim pożarze, po którym odbudowano zniszczone domy oraz wzniesiono browar, słynący w okolicy ze znakomitego piwa[4].
W 1840 roku w miejscowości istniały: pałac, kościół, kilka kaplic, szkoła, browar, olejarnia, młyn wodny i tartak, a w późniejszym okresie także cukrownia[4]. Było tam też kilka gospód, z których korzystali pielgrzymi, a potem także letnicy[4].
W latach 1937–1945 na polach pomiędzy kłodzkimi Kościelnikami a Szalejowem Dolnym, należącymi do posiadłości baronów von Münchhausenów, funkcjonowało wojskowe lotnisko polowe Feldflugplatz Komturhof, skąd startowały samoloty rozpoznania lotniczego Luftwaffe. Szczególne znaczenie lotnisko zdobyło wtedy, gdy front osiągnął granicę Śląska w drugiej połowie stycznia 1945. W czasie oblężenia Wrocławia samoloty przywoziły ciężko rannych do szpitala w Kłodzku. Komendantura lotniska była zakwaterowana w pałacu Münchhausenów, żołnierze w większości gospodarstw i domów w Szalejowie. Oddział liczył 300 żołnierzy. Na skraju wsi zlokalizowano hangary i warsztaty[5].
Zabytki
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są obiekty[6]:
- kościół pw. Świętych Szymona i Judy Tadeusza, z 1489–1491 roku, rozbudowany ok. 1602 i przebudowany w latach 1702–1707, kiedy dodano hełm wieży. Portale późnogotyckie, renesansowe i jeden barokowy, barokowe: chrzcielnica z 1702[7], kościół filialny parafii św. Jerzego w Szalejowie Górnym
- plebania (przy kościele filialnym), z 1564 roku, przebudowana w 1757 roku,
- kaplica św. Anny, z lat 1731–1732,
- kaplica pw. św. Marii Magdaleny, z 1734 roku[7],
- zespół pałacowy, z 1844 roku, w skład którego wchodzą:
- pałac,
- park z pozostałością grobowca rodziny Münchhausenów,
- dom nr 7, drewniany, z XVIII wieku, przeniesiony do skansenu w Pstrążnej.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Słownik geografii turystycznej Sudetów. redakcja Marek Staffa. T. 15: Kotlina Kłodzka i Rów Górnej Nysy. Wrocław: I-BiS, 1993, s. 430–438. ISBN 83-85773-06-1.
- ↑ GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1243 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ a b c d e f Waldemar Brygier, Tomasz Dudziak: Ziemia Kłodzka. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2010, s. 447, 448. ISBN 978-83-89188-95-3.
- ↑ Henryk Grzybowski. Lotnisko polowe w Szalejowie Dolnym / Książówce. „Ziemia Kłodzka”. 2013 (nr 233), s. 15–17, grudzień 2013. Kom. Obyw. ZK, SPCzS, OKiS. Wydawnictwo Ziemia Kłodzka, KO Ziemi Kłodzkiej, SPCzS, OKiS. ISSN 1234-9208. OCLC 499751393.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 68. [dostęp 2012-08-04].
- ↑ a b Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas: Dolny Śląsk – przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1977 s. 152–153.
Bibliografia
- Słownik geografii turystycznej Sudetów. Marek Staffa (redakcja). T. 15: Kotlina Kłodzka i Rów Górnej Nysy. Wrocław: I-BiS, 1994, ISBN 83-85773-06-1.
- Waldemar Brygier, Tomasz Dudziak , Iwona Chomiak , Ziemia Kłodzka, Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2010, ISBN 978-83-89188-95-3, OCLC 751422625 .
Linki zewnętrzne
- Schwedeldorf, 1.) Nieder, wś, pow. kładzki, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. X: Rukszenice – Sochaczew, Warszawa 1889, s. 401 .
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of [[:en:Lower Silesian Voivodeship]Lower Silesian Voivodeship]], Poland. Geographic limits of the map:
- N: 51.9134 N
- S: 49.9809 N
- W: 14.7603 E
- E: 17.9091 E
Autor: Smat, Licencja: CC BY-SA 2.0
Location map of powiat kłodzki, Poland.
Flaga województwa dolnośląskiego
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY 3.0
Szalejów Dolny, pałac, 1844, 1870, 1920
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Szalejów Dolny, kościół par. p.w. śś. Szymona i Tadeusza, 1489, poł. XVIII
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Szalejów Dolny, kaplica p.w. św. Marii Magdaleny, XVIII