Szczeliniec Wielki

Szczeliniec Wielki
Ilustracja
Widok na masyw z Karłowa
(Szczeliniec Mały i Szczeliniec Wielki)
Państwo Polska
PołożenieKarłów
PasmoSudety,
Góry Stołowe
Wysokość922 m n.p.m.
Wybitność259 m
Położenie na mapie Sudetów
Mapa konturowa Sudetów, blisko centrum u góry znajduje się czarny trójkącik z opisem „Szczeliniec Wielki”
Ziemia50°29′09″N 16°20′21″E/50,485833 16,339167
Szczyt Szczelińca Wielkiego

Szczeliniec Wielki (w XIX w. również Siennica, po 1945 Strzaskany[1] i Spękany, Stołowiec, niem. Große Heuscheuer, czes. Velká Hejšovina) – najwyższy szczyt (922 m n.p.m.[2][3][4]) w Górach Stołowych, na terenie Parku Narodowego Gór Stołowych. Należy on do Korony Gór Polski i jest jedną z największych atrakcji turystycznych Sudetów, z rezerwatem krajobrazowym i tarasami widokowymi z panoramą Sudetów. Najwyższym punktem jest Fotel Pradziada. Podawana najczęściej wysokość 919 m odnosi się nie do wierzchołka, lecz do punktu osnowy geodezyjnej umiejscowionego pod tarasem widokowym na Fotelu Pradziada[2][5].

Geologia

Szczeliniec Wielki, podobnie jak całe Góry Stołowe, jest spękanym stoliwem zbudowanym ze skał górnej kredy, głównie piaskowców ciosowych[6]. Powstawały one w środowisku morskim[6].

Rzeźba terenu

Pomimo niedużej wysokości bezwzględnej szczyt ten jest widoczny już z daleka jako trapezoidalny blok skalny porośnięty lasem iglastym. Piaskowcowa powierzchnia szczytu jest zwietrzała i popękana, dzięki czemu tworzy różnorodne formy skalne przypominające swoim wyglądem ludzi i zwierzęta (Wielbłąd, Mamut, Słoń, Kwoka, Małpa, Pies, Żółw, Sowa, Fotel Pradziada) oraz głębokie wąwozy i korytarze (Piekiełko, Diabelska Kuchnia) tworzące labirynt skał[6]. Ciekawostką są dwie skały, tzw. chybotki: Kołyska Księżniczki Emilki oraz Serce Ducha Gór, które, pomimo znacznej masy, można niewielkim wysiłkiem poruszyć[6]. Wewnątrz licznych korytarzy panuje swoisty mikroklimat, a w niektórych miejscach śnieg utrzymuje się do lipca[6].

Historia

Sylwetka Szczelińca, doskonale widoczna i rozpoznawalna z okolic Kłodzka, Bystrzycy Kłodzkiej czy też czeskiego Náchodu, mogła być już w bardzo odległych czasach obiektem orientacyjnym, związanym z przebiegiem prastarego szlaku łączącego kraje po obu stronach Sudetów. W dawnej niemieckiej nazwie Heuscheuer dopatrywano się nawet pragermańskiego złoża; niezależnie od prawdziwości tej etymologii starsze nazwy podkreślały charakterystyczny kształt góry widoczny z daleka[7]. Pierwszy znany ślad bytności człowieka na szczycie pozostawiono w 1576 r. Na skale zwanej Fotelem Pradziada wykuto wówczas napis IHSV 1576 (In hoc signo vincesPod tym znakiem zwyciężysz, zapewne pozostałość po ustawionym tam wówczas krzyżu). Podczas wojny trzydziestoletniej (1618–1648) skały Szczelińca prawdopodobnie służyły jako schronienie prześladowanym protestantom. U podnóża sąsiedniego Szczelińca Małego od strony Pasterki, na przełomie 1790/1791, przed spodziewanym konfliktem pomiędzy Prusami a Austrią, zbudowano Baterię nad Pasterką[8].

Od końca XVIII w. szczyt stawał się coraz bardziej znaną atrakcją turystyczną[6]. Odwiedziło go wiele znanych osobistości, m.in. król pruski Fryderyk Wilhelm II, poeta Johann Wolfgang von Goethe oraz ówczesny poseł w Prusach, późniejszy prezydent USA John Quincy Adams (25 sierpnia 1800)[9].

Turystyka

Na szczyt prowadzi kręty szlak składający się z 665 schodów, ułożonych w 1814 przez Franza Pabla, sołtysa pobliskiego Karłowa, pierwszego przewodnika, autora pierwszej broszury o Szczelińcu[6]. Od strony północnej wiedzie szlak z Pasterki na przełęcz między Szczelińcami[6]. Na okrężnej, jednokierunkowej trasie o długości około 5 km, biegnącej wierzchowiną Szczelińca, znajduje się również schronisko turystyczne PTTK "Na Szczelińcu", wybudowane w 1846 roku w stylu tyrolskim (wówczas jako Schweizerei)[6]. Wstęp na teren rezerwatu, obejmującego szczytowe partie góry, jest płatny w okresie turystycznym.

Okrężny szlak zaczyna się i kończy w okolicach płatnego parkingu w Karłowie.

Ciekawostki

Na Szczelińcu, a dokładniej w Piekiełku, kręcono film "Opowieści z Narnii: Książę Kaspian".

Galeria

Zimowa panorama ze Szczelińca Wielkiego
Letnia panorama ze Szczelińca Wielkiego


Zobacz też

Przypisy

  1. Mapa WIG z 1947
  2. a b Instytut Geodezji i Geoinformatyki - Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, www.igig.up.wroc.pl [dostęp 2021-08-26].
  3. Maciuk, K.; Apollo, M.; Cheer, J.M.; Konečný, O.; Kozioł, K.; Kudrys, J.; Mostowska, J.; Róg, M.; Skorupa, B.; Szombara, S.. Determining Peak Altitude on Maps, Books and Cartographic Materials: Multidisciplinary Implications. „Remote Sensing”. 13 (6), 2021. DOI: 10.3390/rs13061111. 
  4. Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Dane pomiarowe z lotniczego skaningu laserowego.
  5. Opis topograficzny punktu osnowy geodezyjnej. [dostęp 2021-08-28].
  6. a b c d e f g h i Słownik geografii turystycznej Sudetów. redakcja Marek Staffa. T. 13: Góry Stołowe. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1992, s. 231–235. ISBN 83-7005-301-7.
  7. Jarosław Malicki, "Hejszowina. Przyczynek do badań nad dziejami nazewnictwa górskiego Sudetów", [w:] Nazwy własne a społeczeństwo 2, red. R. Łobodzińska, Łask 32010
  8. Henryk Grzybowski. Bateria nad Pasterką – zapomniana kłodzka fortyfikacja. Geneza powstania i charakterystyka. „Ziemia Kłodzka”. 2013 (nr 226), s. 8–12, maj 2013. Wydawnictwo Ziemia Kłodzka. ISSN 1234-9208. 
  9. John Quincy Adams, Letters on Silesia: Written During a Tour Through that Country in the Years 1800, 1801, London 1804

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

U+25B2.svg
Black up-pointing triangle , U+25B2 from Unicode-Block Geometric Shapes (25A0–25FF)
Szczeliniec Zyrafa.JPG
Autor: Magdalena Kasjaniuk, Licencja: CC BY-SA 3.0
Góry Stołowe, Szczeliniec, Żyrafa
Malpolud wisnia6522.JPG
Góry Stołowe. Skała "Małpolud"
2015 Szczeliniec Wielki 02.JPG
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
To jest fotografia obszaru chronionego w ramach programu Natura 2000 o identyfikatorze
Panorama strzeliniec.jpg
Zimowa panorama ze Szczelińca Wielkiego
Szczeliniec Wielki 2007.jpg
Autor: Sylwia Ufnalska, Licencja: CC BY-SA 3.0
Szczeliniec Wielki, szlak turystyczny pod szczytem
2015 Szczyt Szczelińca Wielkiego.jpg
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
To jest fotografia obszaru chronionego w ramach programu Natura 2000 o identyfikatorze
Sudety mapa.png
Mapa Sudetów
Szczeliniec Kwoka.JPG
Autor: Magdalena Kasjaniuk, Licencja: CC BY-SA 3.0
Góry Stołowe, Szczeliniec, Kwoka
Szczeliniec wielki taras wisnia6522.jpg
Szczeliniec Wielki. Taras widokowy.
2014 Schronisko Na Szczelińcu.jpg
Autor: Jacek Halicki, Licencja: CC BY-SA 4.0
Schronisko "Na Szczelińcu"
Rocks - Große Heuscheuer..jpg
Autor: Pudelek, Licencja: CC BY-SA 4.0
Rocks (sandstone) on Szczeliniec Wielki (Große Heuscheuer), Góry Stołowe (Heuscheuergebirge), Silesia.
Szczeliniec wielki.JPG
Autor: Rlelusz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Szczeliniec Wielki, widok od strony czeskiej
Szczeliniec Piekielko.JPG
Autor: Magdalena Kasjaniuk, Licencja: CC BY-SA 3.0
Góry Stołowe, Szczeliniec, Piekiełko
Szczeliniec Wielki panorama lato.jpg
Autor: Krol111, Licencja: CC0
Szczeliniec Wielki, letnia panorama, lato, widok z schroniska "Na Szczelińcu"
Rocks at Strzeliniec Wielki, Table Mountains (Góry Stołowe), Poland.JPG
Autor: Agnes86, Licencja: CC BY-SA 4.0
Table Mountains National Park - Park Narodowy Gór stołowych