Tadeusz Baird
![]() | |
Imię i nazwisko | Tadeusz Aleksander Baird |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 26 lipca 1928 |
Data i miejsce śmierci | 2 września 1981 |
Gatunki | |
Zawód | kompozytor, pedagog |
Wydawnictwo | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |
Strona internetowa |
Tadeusz Aleksander[a] Baird (ur. 26 lipca 1928 w Grodzisku Mazowieckim, zm. 2 września 1981 w Warszawie)[1] – polski kompozytor muzyki współczesnej oraz pedagog.
Życiorys
Jego ojcem był Edward Baird. W czasie okupacji uczył się pod kierunkiem Bolesława Woytowicza i Kazimierza Sikorskiego. Po wojnie – w latach 1947–1951 – kontynuował studia u Piotra Rytla i Piotra Perkowskiego w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Warszawie. Ponadto studiował grę na fortepianie u Tadeusza Wituskiego i przez trzy lata muzykologię na Uniwersytecie Warszawskim.
Jako kompozytor zadebiutował wkrótce po wojnie. Wraz z Kazimierzem Serockim i Janem Krenzem stworzył tzw. „Grupę 49”, która postawiła sobie za cel komponowanie muzyki przeciwstawiającej się obowiązującej ówcześnie w krajach Bloku Wschodniego estetyce socrealistycznej. W połowie lat 50. XX w. stał się jednym z twórców przełomu w polskiej muzyce. Unowocześnił technikę kompozytorską: m.in. jako jeden z pierwszych stosował dodekafonię. Jako działacz Związku Kompozytorów Polskich był jednym z pomysłodawców i organizatorów festiwalu Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”, który po raz pierwszy odbył się 1956.
Od 1974 wykładał kompozycję w warszawskiej Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej (obecnie Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina). W 1977 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego i objął katedrę kompozycji. Od 1976 był przewodniczącym polskiej sekcji International Society for Contemporary Music (ISMC/SIMC), a od 1979 – członkiem Akademie der Künste w Berlinie. W 1981 został członkiem honorowym Związku Kompozytorów Polskich.
Zmarł nagle 2 września 1981 w Warszawie w wyniku tętniaka mózgu i został pochowany na tamtejszym cmentarzu Powązkowskim (kwatera 1-2-27)[2].
Kompozytor
Baird – kompozytor współczesny – zachował duży szacunek do tradycji muzycznej, czego przejawem były nawiązania do muzyki minionych epok, spośród których Baird upodobał sobie przede wszystkim romantyzm, barok i renesans. Kompozytor stosował archaizację brzmienia, wykorzystywał dawne zwroty melodyczne, ale „oddziaływał również w sferach mniej uchwytnych – emocji, wrażeń, ekspresji”[1]. Jednocześnie wykorzystywał nowoczesne formy kompozytorskie, umiejętnie łącząc je z elementami tradycji. Muzyka Bairda „jest przeniknięta silnym pierwiastkiem lirycznym, który przejawia się najwyraźniej w rozwiniętej melodyce jego utworów”[1]. Zyskał miano „ostatniego polskiego romantyka” oraz kontynuatora ekspresjonizmu. Sam wielokrotnie podkreślał, że jego utwory są „muzycznymi wyznaniami”, rodzajem „dziennika pisanego nutami” (np. Jutro, Erotyki i Ekspresje).
Obok dzieł koncertowych komponował również muzykę do filmów i przedstawień Teatru Telewizji.
Był jednym z inicjatorów i twórców odbywającego się od 1956 Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnych „Warszawska Jesień”.
Postać Bairda i jego muzyka znalazła oddźwięk w twórczości filmowej. Filmy dokumentalne o kompozytorze nakręcili L. Perski (1971) i E. E Nielsen (1972). W 1973 powstała filmowa wersja opery Jutro (reż. B. Hussakowski), która zdobyła Grand Prix na międzynarodowym festiwalu telewizyjnym w Pradze. W 1978 Krzysztof Zanussi zrealizował dla telewizji w Kolonii film 3 portrety kompozytorów polskich (Lutosławski, Penderecki, Baird). W 1989 w Paryżu płyta Olimpii z utworami Bairda otrzymała Diapason d’Or.
Od 1990 imię Tadeusza Bairda nosi organizowany przez ZKP Konkurs Młodych Kompozytorów im. Tadeusza Bairda. Pierwszą nagrodę – im. Тadeusza Bairda – ufundowała żona kompozytora Alina Sawicka-Baird.
Kompozycje Bairda zajmują poczesne miejsce w repertuarze koncertowym i są przedmiotem badań muzykologów; jego twórczości poświęcone były sympozja i konferencje naukowe w Poznaniu (1982) i Warszawie (1982).
Wybrane utwory koncertowe
- 1949 Koncert na fortepian i orkiestrę
- 1950 Symfonia nr 1
- 1952 Colas Breugnon (suita w dawnym stylu na orkiestrę smyczkową z fletem)
- Symfonia nr 2 (Sinfonia quasi una fantasia)
- 1953 Suita liryczna (4 pieśni na sopran z towarzyszeniem orkiestry symfonicznej do słów Juliana Tuwima)
- 1954 Ballada o żołnierskim kubku (na baryton, głos recytujący, chór mieszany i orkiestrę do słów Stanisława Strumph-Wojtkiewicza)
- 1956 Cztery sonety miłosne do słów Williama Szekspira (na baryton, orkiestrę smyczkową i klawesyn) (wersja I)
- Cassazione per orchestra
- 1957 Kwartet smyczkowy
- 1958 Cztery eseje na orkiestrę
- 1958–1959 Ekspresje na skrzypce i orkiestrę
- 1959 Egzorta (do tekstów starohebrajskich na recytatora, chór mieszany i orkiestrę)
- 1961–1962 Wariacje bez tematu na orkiestrę symfoniczną
- 1964 Cztery dialogi na obój i orkiestrę kameralną
- 1966 Jutro – dramat muzyczny w jednym akcie do libretta Jerzego Sity według Tomorrow Josepha Conrada
- 1968 Sinfonia breve
- 1969 Cztery sonety miłosne na baryton, smyczki i klawesyn do słów Williama Szekspira (wersja II)
- III symfonia
- 1970 Goethe-Briefe (kantata do fragmentów listów Goethego i Charlotty von Stein na baryton, chór mieszany i orkiestrę)
- 1971 Play na kwartet smyczkowy
- 1972 Psychodrama na orkiestrę
- 1973 Koncert na obój i orkiestrę
- Elegeia na orkiestrę
- 1975 Concerto lugubre na altówkę i orkiestrę
- 1977 Sceny na wiolonczelę, harfę i orkiestrę
- 1978 Wariacje w formie ronda na kwartet smyczkowy
- 1980 Canzona na orkiestrę
- 1981 Głosy z oddali – trzy pieśni do słów Jarosława Iwaszkiewicza
Muzyka filmowa i teatralna
Film
|
Teatr TV
|
Wybrane odznaczenia i nagrody
- 1951 Nagroda Państwowa
- 1952 Złoty Krzyż Zasługi[3]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1954)[4]
- 1959 I miejsce na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu za Cztery eseje na orkiestrę
- 1962 Nagroda Ministra Kultury i Sztuki
- 1963 I miejsce na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu za Wariacje bez tematu na orkiestrę symfoniczną
- Nagrody Muzyczna Miasta Kolonii
- 1964 Nagroda Państwowa II stopnia[5]
- 1966 I miejsce na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu za Cztery dialogi na obój i orkiestrę kameralną
- Nagroda Związku Kompozytorów Polskich
- 1968 Nagroda im. Siergieja Kusewickiego
- 1970 Nagroda Państwowa
- 1971 Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku
- 1974 Order Sztandaru Pracy II klasy[6]
- Prix Arthur Honegger
- Honorowe obywatelstwo Drezna
- Prix Arthur Honegger
- 1975 Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia
- 1978 Medal im. Jeana Sibeliusa[7]
- 1979 Medal Komisji Edukacji Narodowej[1]
- Nagroda Prezesa Rady Ministrów I stopnia
- 1981 Order Sztandaru Pracy I klasy (pośmiertnie)[1]
Upamiętnienie
Jego imię noszą:
- Filharmonia Zielonogórska
- Państwowa Szkoła Muzyczna I st. w Grodzisku Mazowieckim
- Państwowa Szkoła Muzyczna I st. w Iławie
- Ulica i osiedle w Grodzisku Mazowieckim[8]
- Konkurs Młodych Kompozytorów im. Tadeusza Bairda
Uwagi
- ↑ Na stronie internetowej ZAiKS (online.zaiks.org.pl) w wyszukiwarce utworów T. Bairda.
Przypisy
- ↑ a b c d e culture.pl – Tadeusz Baird (pol.) [dostęp 2011-09-06].
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: TADEUSZ BAIRD, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-10-29] .
- ↑ M.P. z 1952 r. nr 70, poz. 1078.
- ↑ M.P. z 1954 r. nr 105, poz. 1356.
- ↑ Dziennik Polski, rok XX, nr 171 (6363), s. 3.
- ↑ Odznaczenia dla wybitnych twórców i działaczy kultury. „Dziennik Polski”. Nr 175 (9456), s. 2, 26 lipca 1974.
- ↑ Polskie Centrum Informacji Muzycznej – Tadeusz Baird (pol.) [dostęp 2011-09-06].
- ↑ Zumi – Grodzisk Mazowiecki, ul. Bairda. zumi.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-02)]. (pol.). [dostęp 2011-09-06].
Bibliografia
- Tadeusz Baird, Izabela Grzenkowicz. Rozmowy, szkice, refleksje, Kraków 1998.
- culture.pl – Tadeusz Baird
- Barbara Literska: Tadeusz Baird. Kompozytor, dzieło, recepcja. Zielona Góra: 2012. ISBN 978-83-7842-041-5.
- Bohdan Pociej: Baird. W: Elżbieta Dziębowska: Encyklopedia muzyczna PWM. T. 1: ab część biograficzna. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1979, s. 163–168. ISBN 83-224-0113-2. OCLC 468356768. (pol.).
- Klaudia Podobińska: Tadeusz Baird. W: Elżbieta Dziębowska: Encyklopedia muzyczna PWM. T. ab suplement. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1998, s. 28. ISBN 978-83-224-0492-8. OCLC 470131186. (pol.).
- Krystyna Tarnawska-Kaczorowska, Świat liryki wokalno-instrumentalnej Tadeusza Bairda, Kraków 1982.
- Krystyna Tarnawska-Kaczorowska, Tadeusz Baird. Glosy do biografii, Kraków 1997.
Linki zewnętrzne
- Tadeusz Baird w bazie filmpolski.pl
- POLMIC – Tadeusz Baird
- PWM – Tadeusz Baird
- Tadeusz Baird na zdjęciach w bibliotece Polona
- ISNI: 0000 0000 8111 6320
- VIAF: 32187433
- LCCN: n80072505
- GND: 120312956
- LIBRIS: wt7bfl2f0hl961j
- BnF: 13936815f
- SUDOC: 079953441
- NLA: 36499424
- NKC: ola2002150837
- BNE: XX1745768
- NTA: 095477020
- BIBSYS: 8007053
- CiNii: DA14721667
- Open Library: OL1370034A
- PLWABN: 9810596488405606
- NUKAT: n97039729
- J9U: 987007587847405171
- LNB: 000043394
- NSK: 000453760
- CONOR: 56034147
- LIH: LNB:PHA;=su
- WorldCat: lccn-n80072505
Media użyte na tej stronie
Baretka: Order Sztandaru Pracy I klasy
Autor: Tadeusz Rudzki, Licencja: CC BY-SA 3.0
Tablica upamiętniająca Tadeusza Bairda. Warszawa, Saska Kępa, ul. Lipska 11.
Autor: Karol Szejner, Licencja: CC BY-SA 4.0
Mural Tadeusza Bairda na Osiedlu Tadeusza Bairda w Grodzisku Mazowieckim
Autor: Krzem Anonim, Licencja: CC BY-SA 4.0
Grób Tadeusza Bairda na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera 1, rząd 2, grób 27)
Autor: Adrian Grycuk, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina w Warszawie. Wejście główne