Terapia zajęciowa

Terapia zajęciowa – multidyscyplinarna, wspomagająca forma leczenia i rehabilitacji zaburzeń psychicznych lub sensorycznych, niepełnosprawności fizycznej, poznawczej lub poprawy ogólnego stanu zdrowia polegająca na uczestnictwie chorych w różnych formach celowej, produktywnej, zorganizowanej aktywności o charakterze odtwórczym, wytwórczym lub twórczym[1][2][3][4]zajęcie.

Stosowano nazwy ergoterapia, terapia aktywnością, leczenie pracą, terapia zajęcia. Nazwę „terapia zajęciowa” wprowadził George Edward Barton[5].

Pierwszą książkę na temat terapii zajęciowej, czyli „Studies in Invalid Occupations” wydała Susan Tracy w 1910 roku[6].

Cele

  • umożliwienie pacjentom uczestnictwa w codziennych zajęciach[7];
  • przeciwdziałanie bierności chorych[1];
  • porządkowanie dnia uczestników[8];
  • zwiększenie poczucia własnej wartości osób biorących udział w zajęciach[4].

Klasyfikacja

Terapię zajęciową można sklasyfikować na rodzaje, metody i techniki. Wyróżniane rodzaje to[9][10]:

Wyróżniane formy to[10]:

  • frontalna – uczestnicy wykonują jednocześnie tę samą pracę, lecz działają we właściwym sobie tempie;
  • grupowa – uczestnicy wykonują zdania o odmiennym poziomie trudności w grupach różnym stopniu usprawnienia;
  • indywidualna – uczestnik wykonuje zadania specjalnie dla niego przygotowane.

Klasyfikacja urzędowa i kształcenie

Terapeuta zajęciowy w Klasyfikacji zawodów i specjalności dla potrzeb rynku pracy ma symbol 325907[11]. Oznacza to następujące miejsce w strukturze klasyfikacji zawodów:

  • grupa wielka: 3 – technicy i inny średni personel;
  • grupa duże: 32 – średni personel do spraw zdrowia;
  • grupa średnia: 325 – inny średni personel do spraw zdrowia.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 grudnia 2016 r.[12] do terapeuty zajęciowego przypisany jest IV poziom PRK dla kwalifikacji pełnej, o której mowa w art. 8 pkt 3-6 ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji. Podano również że ministrem, na wniosek których wprowadzono zawód do klasyfikacji (czyli ministrem właściwym w zakresie danego zawodu, wyznaczonym ze względu na odpowiedni dział administracji rządowej, wskazanym w ustawie z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 543, z późn. zm.), jest minister właściwy do spraw zdrowia). Zawód przypisano do medyczno-społecznego (Z) obszaru kształcenia. Oznaczono że typy szkół ponadgimnazjalnych, w których może odbywać się kształcenie to szkoła policealna (2 lata) z zaznaczeniem szczególnych uwarunkowań, czyli kształcenie w szkole dla młodzieży prowadzone wyłącznie w formie stacjonarnej. Kwalifikacje wyodrębnione w zawodzie to świadczenie usług w zakresie terapii zajęciowej (K1). Poziom PRK dla kwalifikacji cząstkowej (kwalifikacji wyodrębnionej w zawodzie) to 4

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 2019 r. w sprawie ogólnych celów i zadań kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego terapeuta zajęciowy w zawodzie wyodrębniono kwalifikację: MED.13. Świadczenie usług w zakresie terapii zajęciowej [13]

Kwalifikacja MED.13 została opisana w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego [14] gdzie przypisano ją do branży opieki zdrowotnej (MED) opisanej w załączniku nr 20 do rozporządzenia.

Wg Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. Cele kształcenia w ramach kwalifikacji MED.13 to:

  • budowania relacji terapeutycznych z podopiecznym, jego rodziną, środowiskiem i zespołem wielodyscyplinarnym;
  • rozpoznawania i diagnozowania potrzeb biopsychospołecznych, stanu funkcjonalnego podopiecznego przez terapeutę zajęciowego we współpracy z zespołem wielodyscyplinarnym;
  • planowania indywidualnego i grupowego programu lub planu działań terapeutycznych na podstawie diagnozy terapeutycznej, uwzględniającej możliwości, potrzeby, zainteresowania i sposób funkcjonowania podopiecznego, jego środowisko i specyfikę placówki;
  • organizowania działań w zakresie terapii zajęciowej w celu poprawy funkcjonowania fizycznego, psychicznego i społecznego podopiecznego oraz jego integracji społecznej i zawodowej;
  • ewaluacji procesu terapeutycznego na podstawie dokumentacji i oceny prowadzonej terapii zajęciowej.

W ramach ICD-9-CM Volume 3 terapia zajęciowa ma przydzielony numer 93.83[15]

Terapia zajęciowa dzieci

W terapii zajęciowej dzieci stosuje się koncepcję robić-być-stawać się, podczas realizacji której dziecko nabywa i rozwija umiejętności poprzez angażowanie w wykonywanie zajęć, co powoduje nabywanie i rozwój tożsamości. Prowadzi to do wypełniania ról społecznych co jest czynnikiem poczucia dobrostanu i zdrowia[16].

W terapii zajęciowej dzieci stosuje się terapię skupioną na osobie oraz terapię skupioną na rodzinie[17]

Baza psychologiczna

Podstawą terapii zajęciowej jest psychoterapia zorientowana na klienta wywodząca się z psychologii humanistycznej[18].

Modele praktyki

W terapii zajęciowej stosuje modele praktyki[19]:

  • PEO Person - Environment - Occupation Model
  • CEMP-E Canadian Model of Occupational Performance - Engagemont
  • MOHO Model of Human Occupation
  • Model Kawa

Organizacje międzynarodowe

Kształceniem i prowadzeniem terapii zajęciowej zajmują się:

  • World Federation of Occupational Therapy, WFOT; [20]
  • Council of Occupational Therapists for the European Countries, COTEC[20]

Przypisy

  1. a b encyklopedia.pwn.pl ↓.
  2. Colman 2019 ↓, s. 770.
  3. Misiorek 2019 ↓, s. 1.
  4. a b Kulis 2019 ↓, s. 1.
  5. Misiorek 2019 ↓, s. 6.
  6. Misiorek 2019 ↓, s. 7.
  7. Misiorek 2019 ↓, s. 23.
  8. Misiorek 2019 ↓, s. 2.
  9. Juśkiewicz-Swaczyna ↓.
  10. a b Nawrot ↓.
  11. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej > Rynek pracy>Rejestry i bazy>Klasyfikacja zawodów i specjalności
  12. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 grudnia 2016 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (Dz.U. z 2016 r. poz. 2094)
  13. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 2019 r. w sprawie ogólnych celów i zadań kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego Dz.U. z 2019 r. poz. 316
  14. [Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego Dz.U. z 2019 r. poz. 991
  15. [1].
  16. Kulis 2019 ↓, s. 2.
  17. Kulis 2019 ↓, s. 2-4.
  18. Bac 2018 ↓, s. 23-25.
  19. Bac 2018 ↓, s. 27-38.
  20. a b Sienkiewicz-Wilowska 2013 ↓, s. 106.

Bibliografia

Media użyte na tej stronie