Tolkmicko
| ||||
![]() Kościół św. Jakuba | ||||
| ||||
Państwo | ||||
---|---|---|---|---|
Województwo | ||||
Powiat | ||||
Gmina | ||||
Prawa miejskie | ||||
Burmistrz | Magdalena Dalman[1] | |||
Powierzchnia | 2,29[2] km² | |||
Wysokość | 4 m n.p.m. | |||
Populacja (30.06.2016) • liczba ludności • gęstość |
| |||
Strefa numeracyjna | +48 55 | |||
Kod pocztowy | 82-340 | |||
Tablice rejestracyjne | NEB | |||
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | ||||
![]() | ||||
TERC (TERYT) | 2804094 | |||
SIMC | 0933000 | |||
Urząd miejski Plac Wolności 382-340 Tolkmicko | ||||
Strona internetowa |
Tolkmicko (niem. Tolkemit) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie elbląskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Tolkmicko, położone nad Zalewem Wiślanym.
Ośrodek usługowy i turystyczno-wypoczynkowy. Przemysł spożywczy (rybny, przetwórstwo owoców i warzyw). Port morski.
Tolkmicko leży w Prusach na historycznej ziemi malborskiej, w jej wschodniej części obejmującej północną Pogezanię,[4] a także na Powiślu[5]. Uzyskało lokację miejską w 1296 roku[6]. Miasto królewskie położone było w II połowie XVI wieku w województwie malborskim[7]. W latach 1975–1998 w woj. elbląskim.
Historia
Najstarsze wzmianki na temat Tolkmicka są legendami. W najbliższej okolicy miasta istniał wczesnośredniowieczny gród Prusów, którego pozostałości się zachowały. Wykopaliska wskazują na powstanie grodu we wczesnej epoce żelaza (około 650–400 p.n.e.). Z tego okresu pochodzą ślady pobytu w okolicy ludności kultury łużyckiej oraz cztery grodziska znajdujące się na terenie gminy.
Do XIII wieku tereny te zamieszkiwali pruscy Pogezanie. W latach 1233–1283 Prusowie zostali podbici przez Krzyżaków.
W latach 1296–1300 osada otrzymała przywilej lokacyjny. Pierwszy pisemny zapis nazwy miasta pochodzi z 1326 roku i brzmi Tolkemit. W roku 1330 w Tolkmicku istniał kościół. 21 marca 1351 roku Wielki Mistrz krzyżacki Heinrich Dusemer von Arfberg odnowił przywilej miejski, a w 1359 roku Tolkmicko wraz z wsią Nowinka otrzymało przywilej rybołówstwa.
3 kwietnia 1440 roku Tolkmicko przystąpiło do Związku Pruskiego. Czternaście lat później burmistrz miasta złożył przysięgę wierności królowi polskiemu a mieszczanie zburzyli znajdujący się w mieście zamek krzyżacki. Po zakończeniu wojny trzynastoletniej w 1466 roku Tolkmicko znalazło się w granicach Polski (Prusy Królewskie, województwo malborskie) i pozostało w Rzeczypospolitej aż do roku 1772. W tym okresie miasto miało status miasta powiatowego[8].
Podczas wojny polsko-szwedzkiej, w dniach 11–12 czerwca 1626 roku, w Tolkmicku zatrzymał się król szwedzki Gustaw II Adolf. W XVII wieku nawiedziły miasto dwa wielkie pożary, które strawiły jego zabudowania (w 1634 i 1694 r.). W roku 1710 z powodu epidemii dżumy zmarła połowa mieszkańców Tolkmicka. W 1720 roku otwarto browar, funkcjonujący do 1851 r. Kolejny wielki pożar wybuchł 29 lipca 1767 roku, strawił dom piwny, budynek ratusza oraz kościół, później odbudowane.
Po I rozbiorze Polski w 1772 roku miasto znalazło się w granicach Królestwa Prus. W 1785 roku zbudowano pierwszą szkołę, w 1793 ukończono nowy ratusz, a w latach 1803–1828 funkcjonował Sąd Ziemski i Miejski. W 1818 roku Tolkmicko włączono do utworzonego powiatu elbląskiego. Podczas powstania listopadowego w mieście stacjonowało 240 żołnierzy. W tym samym roku w miejscowości wybuchła epidemia cholery. W 1832 roku w Tolkmicku otwarto pierwszą aptekę. W drugiej połowie XIX wieku miasto intensywnie się rozwijało, w latach 1862–1883 budowano port rybacki, a w roku 1873 poprowadzono szosę z Tolkmicka do Elbląga. W roku 1899 zakończono budowę Kolei Nadzalewowej ze stacją w Tolkmicku. W latach 1925–1928 miasto wyposażono w sieć kanalizacji burzowej. W 1939 roku rozpoczęto budowę fabryki marmolady, jednak została ona zamknięta już w 1940 roku.
Zajęcie miasta przez Armię Czerwoną nastąpiło 26 stycznia 1945 roku. Dokonały tego oddziały 47 brygady zmechanizowanej, 91 brygady pancernej i 1 gwardyjski pułk motocyklowy 5 armii pancernej wchodzące w skład 2 Frontu Białoruskiego[9]. Podczas II wojny światowej miejscowość została w 50% zniszczona[8]. Z Tolkmicka z końcem wojny uciekła połowa mieszkańców. Po wojnie miasto nie odzyskało dawnej świetności. Po zakończeniu II wojny światowej burmistrzem Tolkmicka był Bolesław Żytyński[10].
W czasach PRL-u powstały w Tolkmicku dwa wielkie zakłady przetwórstwa spożywczego. W 1946 roku utworzono bosmanat portu. Kolejne inwestycje to budowa oczyszczalni ścieków i kanalizacji sanitarnej, a także budowa szkoły, ośrodka kultury i innych obiektów użytku publicznego.
Etymologia nazwy
Nazwa miejscowości pochodzi od legendarnej nazwy grodu Tolko i córki księcia Hoggo – Mity[11].
Przynależność miasta do stowarzyszeń
Miasto Tolkmicko należy do trzech stowarzyszeń propagujących współpracę regionalną[12].
- Komunalny Związek Gmin Nadzalewowych[13]
- Stowarzyszenie Gmin RP Euroregion Bałtyk
- Związek Gmin Zlewni Jeziora Druzno i Zalewu Wiślanego
Komunikacja i transport
- Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 503
- Kolej Nadzalewowa z dworcem w Tolkmicku – linia kolejowa Elbląg – Frombork – Elbląg (obecnie nieczynna)
- Port w Tolkmicku z bosmanatem i jednostką ratownictwa morskiego.
Turystyka
Zabytki
W Tolkmicku znajduje się dwanaście obiektów wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych[14]:
- układ urbanistyczny miasta (XIII – XX wiek),
- kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła z XIV w.,
- kościół polskokatolicki pw. Matki Bożej Anielskiej,
- kaplica cmentarna z I poł. XVIII w.,
- baszta z końca XIV w., pozostałość dawnych murów obronnych[15],
- dworzec kolejowy z 1867 r.,
- dom, ul. Jagiellońska 2,
- dom, ul. Młyńska 2, po 1870 r.,
- dom, ul. Młyńska 4, po 1870 r.,
- dom, ul. Portowa 5, z ok. 1900 r.,
- dom, ul. Portowa 8, z 1890 r.,
- budynek szkoły podstawowej i gimnazjum z początku XX w.
Atrakcje turystyczne
- Na południe od miasta na obszarze Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej znajdują się pozostałości staropruskiego grodziska Wały Tolkmita.
- Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej
- Wieża widokowa[16]
- pozostałości dawnych fortyfikacji miejskich
- Wzgórze Starościńskie
- Port w Tolkmicku – największy polski port nad Zalewem Wiślanym
Kultura i rozrywka
Ośrodki kultury
- Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury
- Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy im. K.I. Gałczyńskiego
- Oratorium św. Jana Bosko w Tolkmicku
Imprezy cykliczne
- Dni Tolkmicka
- Międzynarodowy Zlot Motocyklistów „Kardan”[17]
- Regionalny Przegląd Zespołów Tańca Nowoczesnego
- Regaty żeglarskie
- Festyn parafialny
- Dożynki
Demografia
Dane z 31 grudnia 2017 roku[18].
Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
---|---|---|---|---|---|---|
jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
populacja | 2 719 | 100 | 1 389 | 51,1 | 1 330 | 48,9 |
gęstość zaludnienia (mieszk./km²) | 1 187 | 607 | 580 |
- Piramida wieku mieszkańców Tolkmicka w 2014 roku[3].
Sport
- KS Barkas Tolkmicko – piłka nożna (V liga)
- UKS Tolkmicko – sekcja żeglarska
- Salezjańska Organizacja Sportowa „Salos”
- Tolkmicko Elite Basketball – Koszykówka
Przemysł
- MASFROST Sp. z o.o. – producent mrożonej żywności
Wspólnoty wyznaniowe
- Kościół rzymskokatolicki:
- Kościół polskokatolicki:
- Świadkowie Jehowy:
- zbór Tolkmicko (Sala Królestwa ul. Jagiellońska 15)[19].
Miasta partnerskie i zaprzyjaźnione
Heringsdorf, Niemcy
Zobacz też
- Cmentarz żydowski w Tolkmicku
Przypisy
- ↑ II tura wyborów na Burmistrza Tolkmicka. [dostęp 2018-11-04].
- ↑ Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 2009-10-01].
- ↑ a b Tolkmicko w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-01-12] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
- ↑ Jerzy Sikorski (red.), Stanisław Szostakowski (red.): Dzieje Warmii i Mazur w zarysie, tom 1: Od pradziejów do 1870 roku. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1981, s. 52. ISBN 83-01-02641-3
- ↑ Marian Biskup , Gerard Labuda , Dzieje zakonu krzyżackiego w Prusach. Gospodarka, społeczeństwo, państwo, ideologia, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1986, s. 439, ISBN 83-215-7220-0, OCLC 831220291 .
- ↑ Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 78-79.
- ↑ Prusy Królewskie w drugiej połowie XVI wieku : suplement. Cz. 1, Mapy, plany, Warszawa 2021, k. 1.
- ↑ a b Jerzy Kwiatek: Polska – Urokliwy świat małych miasteczek. Wyd. 3. Warszawa: Sport i Turystyka Muza SA, 2006, s. 418-419. ISBN 83-7319-993-4.
- ↑ ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, str. 183
- ↑ M.P. z 1947 r. nr 102, poz. 663.
- ↑ Legenda o nazwie miasta. [dostęp 2008-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-03-21)].
- ↑ Związek Gmin Zlewni Jeziora Druzno i Zalewu Wiślanego – Urząd Miasta i Gminy w Tolkmicku, tolkmicko-umig.bip-wm.pl [dostęp 2017-11-27] .
- ↑ Biuletyn Informacji Publicznej - Urząd Miasta w Elblągu, um-elblag.samorzady.pl [dostęp 2020-10-26] .
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo warmińsko-mazurskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021, s. 41 [dostęp 2015-10-05] .
- ↑ Piotr Skurzyński „Warmia, Mazury, Suwalszczyzna” Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 ISBN 83-7200-631-8 s. 70
- ↑ Ela + Skipper , Wysoczyzna Elbląska: 5 najpiękniejszych punktów widokowych |, Gdziekolwiek W Świat - blog podróżniczy, 12 lipca 2020 [dostęp 2020-10-26] (pol.).
- ↑ Kardan Tolkmicko, www.facebook.com [dostęp 2020-10-26] (pol.).
- ↑ Tolkmicko w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2020-01-15] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-15] .
Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona miasta Tolkmicko
- Wspomnienia przedwojennych mieszkańców Tolkmicka. jugendzeit-ostpreussen.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-03-27)].
- Tolkmicko, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 362 .
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Warmian-Masurian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 54.52 N
- S: 53.07 N
- W: 19.05 E
- E: 22.95 E
Autor: Polskawliczbach, Licencja: CC BY-SA 2.5 pl
Piramida wieku mieszkańców Tolkmicka, 2014
Autor: Joanna Barton, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Tolkmicko, kaplica ewangelicka, ob. kościół polsko-katolicki pw. Matki Bożej Anielskiej, 1887
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Elbląg County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
- N: 54.40 N
- S: 53.91 N
- W: 19.20 E
- E: 20.07 E
Tolkmicko um 1750
Autor: PiotrMig, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kościół św. Jakuba w Tolkmicku
Tolkmicko, stacja kolejowa.
Autor: Lestat (Jan Mehlich), Licencja: CC BY-SA 2.5
Rzymskokatolicki kościół parafialny pw. Św. Jakuba Apostoła w Tolkmicku.
Autor: Joanna Barton, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Tolkmicko, dworzec PKP, 1867