Tramwaje w Moście i Litvínovie
tramwaj | |
(c) ŠJů, Wikimedia Commons, CC BY 4.0 Tramwaj typu Vario LF plus w Moście | |
Państwo | |
---|---|
Lokalizacja | |
Operator | Dopravní podnik měst Mostu a Litvínova |
Liczba linii | 4 |
Lata funkcjonowania | od 1901 |
Infrastruktura | |
![]() System tramwajowy w 2020 r. | |
Długość sieci | 18 km |
Rozstaw szyn | 1435 mm |
Napięcie zasilania | 600 V DC |
Liczba zajezdni | 2 |
Liczba przystanków | 28 |
Tabor | |
Liczba pojazdów | 46 |
Strona internetowa | |
Portal ![]() |
|
Tramwaje w Moście i Litvínovie – system tramwajowy znajdujący się w Moście i Litvínovie, miastach leżących w północno-zachodnich Czechach.
W miastach funkcjonuje wspólny system tramwajowy, obsługiwany przez Dopravní podnik měst Mostu a Litvínova a.s. (DPmML, pol. Przedsiębiorstwo Transportowe miast Mostu i Litvínova S.A.). Trasa poza granicami obu miast ma charakter szybkiego tramwaju. Tramwaje są jednym z dwóch, obok autobusów, rodzajów komunikacji miejskiej w tych miastach.
Sieć tramwajowa składa się z czterech linii oznaczonych numerami 1–4, o łącznej długości 74 km, przy czym w znacznej mierze pokrywają się one ze sobą. Ponadto w weekendy i dni świąteczne w okresie od kwietnia do października uruchamiany jest Cyklotramwaj, kursujący po trasie „1”. Linie obsługiwane są przez 51 wagonów tramwajowych, w tym 10 niskopodłogowych. Most i Litvínov to najmniejsze czeskie miasta z funkcjonującą komunikacją tramwajową.
Historia
Początki
W końcu XIX w. Most, ważny ośrodek górniczy, bardzo szybko się rozwijał. Powstawały nowe zakłady przemysłowe, coraz bardziej oddalone od miasta. Brak dostatecznej komunikacji między nimi a centrum miasta miały rozwiązać tramwaje parowe, które proponowano już w 1893 r.
Zdecydowano się jednak na tramwaj elektryczny i w 1899 r. rozpoczęto budowę torów i sieci trakcyjnej. Pierwszą linię otwarto 7 sierpnia 1901. Miała 12,5 km długości i wiodła z dworca kolejowego przez centrum Mostu, Kopisty, Růžodol, Dolny Litvínov, Górny Litvínov do Janowa. Była to linia jednotorowa o rozstawie 1000 mm. W pierwszych latach w Moście eksploatowano osiem pojazdów silnikowych i siedem doczepnych pochodzących z wytwórni w Grazu, z wyposażeniem elektrycznym z koncernu AEG. Całkowity koszt budowy wyniósł 7 364 000 koron austro-węgierskich. Do 1918 r. operatorem mosteckich tramwajów była spółka Betreibergesellschaft Brüxer Strassenbahn- und Elektrizitäts – Gesellschaft, AG Brüx.
Tramwaje wąskotorowe do lat 50.
1 kwietnia 1903 uruchomiono przewozy towarowe. Zostało wtedy zbudowane krótkie (kilkaset metrów) odgałęzienie do kopalni Minerva. Bocznicę do kopalni otwarto w 1907 r. również w Hamrze, krótko przed pętlą w Janowie. W tym samym rejonie w 1910 r. nieznacznie zmieniono kształt linii tramwajowej, która przebiegała odtąd bliżej zabudowań. Następnie w 1915 powstały odnogi do kopalni Julius II i Julius III w Kopistach, przy czym obie obsługiwały wyłącznie przewozy towarowe. W latach 1913 i 1915 tabor zasiliły nowe wagony zakładów Ringhoffera.
12 grudnia 1917 otwarto nowy odcinek do Wzgórza Czepiroskiego (czes. Čepirožská výšina). W następnym okresie skupiono się na rozwoju przewozów towarowych, nie rozszerzając sieci pasażerskiej ani nie modernizując taboru. Sytuacja zmieniła się po 1938, kiedy Most wszedł w skład III Rzeszy.
10 grudnia 1939 wprowadzono oznaczenie linii:
- Most, dworzec – Most, kasa oszczędności – Kopisty – Růžodol – Dolny Litvínov – Górny Litvínov – Hamr – Janów
- Most, kasa oszczędności – Wzgórze Czepiroskie
- Most, kasa oszczędności – Kopisty – kopalnia Minerva
W związku z budową w Záluží, między Mostem a Litvínovem, wielkich zakładów petrochemicznych zbudowano tam linię tramwajową, która częściowo wykorzystywała istniejące już odgałęzienie do kopalni Minerva. Pod koniec II wojny światowej zakłady petrochemiczne w Záluží zostały zbombardowane, przez co doszło do zniszczenia dwukilometrowego odcinka trakcji tramwajowej w tym rejonie. Z tego powodu tymczasowo funkcjonowały odrębne sieci: litvínovska i mostecka.
Ruch międzymiastowy wznowiono 29 października 1945, przy czym trasa poza granicami miasta została przesunięta znacznie na zachód. Jednocześnie odcinek Most kasa oszczędności – Most zajezdnia stał się wyłącznie odcinkiem technicznym. W następnym roku linię do kopalni Minerva przedłużono do wschodniej bramy zakładów petrochemicznych, a bocznicę do kopalni Julius III otwarto dla przewozów pasażerskich. W 1949 r. oddano do użytku nową pętlę przy dworcu kolejowym oraz uruchomiono linię o długości 1,4 km od gimnazjum do osiedla górniczego Szczęść Boże (czes. Zdař Bůh) w dzielnicy Zahrażany.
W 1950 sieć tramwajowa w Moście i Litvínovie liczyła 18,8 km i składała się z pięciu linii:
- Most, kasa oszczędności – Kopisty – Růžodol – Dolny Litvínov – Górny Litvínov – Hamr – Janów
- Most, dworzec – Most, kasa oszczędności – Most, gimnazjum – Wzgórze Czepiroskie
- Most, dworzec – Most, kasa oszczędności – Most, gimnazjum – osiedle Szczęść Boże
- Most, kasa oszczędności – Kopisty – kopalnia Minerva – Záluží, zakłady petrochemiczne
- Most, kasa oszczędności – Kopisty, kopalnia Julius III
W 1952 r. zbudowano drugi tor na trasie od kasy oszczędności do gimnazjum w Moście. Tabor został zasilony nowymi wagonami 6MT z zakładów Tatra z Czeskiej Lipy.
Przebudowa sieci tramwajowej
W latach 50. postanowiono przebudować sieć tramwajową do rozstawu 1435 mm. W 1955 r. otwarto nową pętlę Podžatecká, przez co linia do Wzgórza Czepiroskiego została skrócona o 250 m. 28 listopada 1955 linię nr 1 skrócono do Dolnego Litvínova.
1 kwietnia 1957, dokładnie po pięciu latach od rozpoczęcia budowy, otwarto pierwszy odcinek normalnotorowej linii tramwajowej z dworca w Litvínovie do Záluží, mającej na odcinku poza granicami miasta charakter szybkiego tramwaju. Jednocześnie linia 1 została skrócona do Růžodolu. Jeszcze w tym samym roku normalnotorowa linia tramwajowa dotarła do ul. Kopistskiej w Moście. W 1958 r. linia ta otrzymała numer 4, natomiast wąskotorowe linie 4 i 5 zostały zlikwidowane, choć jeździły jeszcze oznaczone jako X do 1 sierpnia 1958. Wtedy zamknięto odcinek między zakładami petrochemicznymi a odgałęzieniem do kopalni Julius III, linia 1 została skierowana do tej kopalni, a X ostatecznie zlikwidowana. W 1958 r. linię nr 4 przedłużono do pętli „Litvínov wschód” (dziś Poliklinika), a w 1959 do Cytadeli.
Kolejnym etapem likwidacji sieci wąskotorowej było zamknięcie odcinka między kopalnią Jan Hus a Julius III 23 marca 1959. 2 kwietnia 1959 została całkowicie zlikwidowana linia 1. Wciąż funkcjonowały linie 2 i 3, kursujące tylko w obrębie samego miasta Mostu. Kursowanie linii 3 zostało zawieszone 1 listopada 1960, po poważnym wypadku, natomiast „2” została zlikwidowana 24 marca 1961. Następnego dnia oddano do użytku nową, normalnotorową, trasę do domu towarowego Rozkvět, przedłużoną w grudniu do Velebudic, gdzie od 1964 do 1969 budowano nową zajezdnię oraz zakłady naprawcze.
Pierwsza normalnotorowa linia tramwajowa wiodła z Litvínova przez Záluží do Mostu, gdzie biegła przez Kopisty, śródmieście, Podžatecką do Velebudic. Przebudowa sieci tramwajowej pozwoliła na likwidację w 1959 r. linii trolejbusowej, która funkcjonowała w obu miastach od 1946. W związku z przebudową sieci dokonano wymiany przestarzałego, przedwojennego taboru na nowoczesne wtedy Tatry T1 (od 1956) i T2 (od 1961). Do dzisiejszych czasów nie zachowały się praktycznie żadne ślady dawnych wąskotorowych tramwajów.
Tramwaje normalnotorowe po 1961
W 1964 r. podjęto decyzję o „przeniesieniu” miasta Most na nowe miejsce, kilka kilometrów na południe, i całkowitym wyburzeniu całego historycznego centrum w celu eksploatacji złóż węgla brunatnego znajdujących się pod miastem. Proces ten trwał aż do 1978 r. Konieczna była kompletna zmiana tras tramwajowych na dawnym odcinku śródmiejskim. Wskutek przebudowy sieci z lat 50. nie było to zbyt skomplikowane. W 1973 r. przebudowano krótki odcinek w „starym” Moście, jednak główne prace przypadły na rok 1975, kiedy wybudowano nowy odcinek linii tramwajowej o długości 3,1 km z Kopist do nowego centrum miasta, przebiegający w – powstałym na miejscu południowo-zachodniej części zniszczonej starówki – korytarzu erwienickim (czes. Ervěnický koridor), równolegle do dwupasmowej drogi I/13 (Deczyn – Cheb) i linii kolejowej z Uścia nad Łabą do Chomutowa. Ponadto wybudowano odgałęzienie do nowego dworca kolejowego. W 1967 na ulice Mostu i Litvínova wyjechały pierwsze Tatry T3, które stanowią dziś zdecydowaną większość taboru (102 na 104 wozy tramwajowe).
W uzupełnieniu do istniejącej linii nr 4 z Mostu-Velebudic (zajezdnia) do litvínovskiej cytadeli, na przełomie lat 70. i 80. powstały linie: 2 – od dworca do Velebudic, 3 – od dworca do cytadeli i 7 z Velebudic do Litvínova-wschodu (poliklinika). 20 stycznia 1981 oddano do użytku trasę z zajezdni v Velebudicach do nowego osiedla mieszkaniowego w tej dzielnicy, gdzie przedłużono linię nr 2 oraz uruchomiono linię nr 1 stamtąd do cytadeli w Litvínovie.
W latach 80. XX w. oprócz modelu T3 (na który przebudowano również większość T1 i T2) eksploatowano wagony Tatra KT8D5, sprzedane w 1997 do węgierskiego Miszkolca, i Tatra T5B6, wycofane w 1990. W ramach testów po mosteckich i litvínovskich ulicach jeździły również Tatry T5A5 (1974–1976), Tatry T7B5 (1988) i Tatry RT6N1 (1993–1994). W pierwszych latach XXI w. do Mostu i Litvínova trafiły dwa niskopodłogowe tramwaje Škoda 03T. W latach 2013–2014 zakupiono dwa tramwaje Vario LF plus[1], a część zbędnych tramwajów T3 sprzedano do Odessy[2]. W latach 2016–2018 zakupiono dwa tramwaje typu Vario LF[3]. W 2020 pojawiły się tramwaje typu Evo 2 oraz wagon Evo 1
Niezrealizowane plany
W latach 80. pojawiły się plany rekonstrukcji linii tramwajowej do Janowa, a później także nowej linii z Velebudic do dworca przez Liščí vrch. Oba projekty nie zostały nigdy zrealizowane i dziś budowa tych odcinków nie jest już brana pod uwagę.
W ramach programu rozwoju transportu szynowego w regionie mosteckim, noszącym nazwę EURO-CESTY planowana była budowa tramwaju dwusystemowego z Mostu do Žatca przez strefę przemysłową w Havraniu, przy wykorzystaniu w części linii kolejowej Chomutov – Žatec. Trasa miała być otwarta w 2011[4].
Linie
Stan z 20 grudnia 2020 r.[5]
Zajezdnie
Dopravní podnik měst Mostu a Litvínova ma dwie zajezdnie:
- w Litvínovie przy ul. Mosteckiej, w sąsiedztwie dworca kolejowego;
- w Moście, przy alei Budovatelů, w dzielnicy Velebudice; została zbudowana w latach 1964–1969; zajezdnia jest wykorzystywana również przez autobusy, a oprócz niej znajdują się tam zakłady naprawcze oraz siedziba DPmML.(c) Absolut - http://www.prazsketramvaje.cz, CC BY-SA 3.0Tatra T5B6
Tabor
We flocie liniowej znajdują się następujące tramwaje:
Zdjęcie | Typ | Modifikacje i Podtypy | Dostawy w latach | Liczba (stan na 22. 09. 2020)[6] |
---|---|---|---|---|
![]() | Tatra T3 | T3SUCS | 1983 | 1 |
T3M.3 | 1997–2001 | 34 | ||
![]() | Škoda 03T | Škoda 03T5 (Astra) | 2001–2002 | 2 |
(c) ŠJů, Wikimedia Commons, CC BY 4.0 | VarioLF plus | VarioLF plus | 2012–2014 | 2 |
![]() | EVO1 | EVO1 | 2016 | 1 |
VarioLF | VarioLFR.S | 2016–2018 | 2 | |
EVO2 | EVO2 | 2019-2020 | 3 |
Ponadto DPmML posiada jedyny zachowany egzemplarz[7] prototypowego tramwaju Tatra T5B6 o numerze 273 z 1976 roku, eksploatowany w latach 1979-1990.
Przypisy
- ↑ DP Mostu a Litvínova: tramvaje VarioLF | seznam-autobusu.cz, seznam-autobusu.cz [dostęp 2020-04-29] .
- ↑ Martin PLAČKO , Dopravní podnik měst Mostu a Litvínova odprodal tramvaje na Ukrajinu, MHD ŽIVĚ.cz [dostęp 2020-04-29] (cz.).
- ↑ DP Mostu a Litvínova: vozy VarioLFR.S | seznam-autobusu.cz, seznam-autobusu.cz [dostęp 2020-04-29] .
- ↑ Marek Binko: Vlakotramvají z Mostu do Žatce. ČD pro vás, kwiecień 2003. s. 24–25. [dostęp 2008-11-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-08-27)]. (cz.).
- ↑ Jízdní řády MHD 2021, DPmML, dpmost.cz [dostęp 2020-12-20] [zarchiwizowane z adresu 2021-01-21] .
- ↑ DOPRAVNÍ PODNIK měst Mostu a Litvínova - tramvaje, seznam-autobusu.cz [dostęp 2020-12-20] (cz.).
- ↑ Z dwóch wyprodukowanych sztuk.
Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego miast Mostu i Litvínova (Dopravní podnik měst Mostu a Litvínova)
- Historia tramwajów wąskotorowych
Historia tramwajów normalnotorowych
Fotogaleria
na stronie Towarzystwa Komunikacji Publicznej - Historia mosteckich tramwajów
- Tramwaje w Moście i Litvínovie na stronie „Pilzneńskie tramwaje”. tramvaje.ic.cz. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-01-27)].
- Opis mostecko-litvínovskiej sieci tramwajowej na stronie MHD Praha. prahamhd.vhd.cz. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-12-18)].
Media użyte na tej stronie
Autor: User:Aktron, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Litvínov, tram depot
out-of-use local-only minor metro station
(c) ŠJů, Wikimedia Commons, CC BY 4.0
Most, Most District, Ústí nad Labem Region, Czech Republic. Rudolická street, tram stop "Most, nádraží".
junction straight to the right from the right (with exact circles)
underground terminal station (non-passenger)
Icons for railway description
underground terminal station
track change (new design)
Autor: Szczecinolog, Licencja: CC BY-SA 4.0
Tram line 4, Most and Litvínov
underground terminal station (non-passenger)
Underground terminal station
Bridge (big)
Autor: Tiger150681, Licencja: CC BY 3.0
T3SUCS 237 of Dopravní podnik měst Mostu a Litvínova passes the loop Chemopetrol.
(c) ŠJů, Wikimedia Commons, CC BY 4.0
Most, Most District, Ústí nad Labem Region, Czech Republic. Tř. Budovatelů, tram stop Dopravní podnik, a tram.
underground train stop (legend icon)
ex underground train station (legend icon)
mileage change
straight line, modified version (+ex, +t, +ext)
non-passenger stop (legend icon)
underground tunnel straight track
Autor: Szczecinolog, Licencja: CC BY-SA 4.0
Tram line 2, Most and Litvínov
Track switch, metro/light rail
Disused railway line level crossing on minor road.
local-only minor station
Autor: Szczecinolog, Licencja: CC BY-SA 4.0
Tram line 3, Most and Litvínov
Autor: Szczecinolog, Licencja: CC BY-SA 4.0
Tram line 1, Most and Litvínov
bridge over water straight (big)
underground stop
Symbol: Bus
motorway under water
level crossing straight
BS template transport icon
A mile-marker for metros/canals
ex non-passenger stop (legend icon)
Autor: Honza Groh (Jagro), Licencja: CC BY-SA 3.0
Škoda 03T, Most, Czech Republic
underground service station (legend icon)
ex underground train stop (legend icon)
Track change (new design)
Autor: Miďonek, Licencja: CC BY-SA 3.0
EVO1 tram at the Czech Raildays 2015 trade fair in Ostrava, Czech Republic
bridge over water straight (big)
underground service stop (legend icon)
ex underground service station (legend icon)
Railroad BSicon
underground high level track
underground mixed crossing overhead
ex underground straight track
underground terminal station
underground level crossing straight
Border icon
ex underground high level track
(c) Absolut - http://www.prazsketramvaje.cz, CC BY-SA 3.0
Prototype of Tatra T5B6 tram in Litvínov, Czech Republic
ex underground tunnel straight track
Sieć tramwajowa w Moście i Litvinovie - historyczny rozwój.
ex high level track
mileage change
Underground terminal station
track change, metro/light rail (new design)
ex underground service stop (legend icon)
Autor: Lekko gazowany, Licencja: CC BY-SA 3.0
electrified line start sign for railways
Ex underground level crossing straight
ex mileage change
Underground station
high level track
Underground straight track
Bridge (big)
Autor: Lekko gazowany, Licencja: CC BY-SA 3.0
electrified line end sign for railways
underground train station (legend icon)
Autor: Szczecinolog, Licencja: CC BY-SA 4.0
Map of tram system in Most and Litvínov
for BS models. water tunnel, urban(blue), not in use.
underground mixed crossing underneath
Symbol: Tram