Trzy Korony (heraldyka)
![]() Godło Królestwa Szwecji | |
Informacje | |
W oryginale | Tre kronor |
---|---|
Wprowadzono | 1982[1] |
Opis | trzy korony otwarte, złote dwie ponad jedną |
Użycie |
Trzy Korony – godło heraldyczne, jeden z symboli narodowych Szwecji oraz godło z herbu archidiecezji krakowskiej w użyciu od 1046 roku przez arcybiskupa krakowskiego.
Historia
Najstarsze znane użycie trzech koron pochodzi z rewersu pieczęci Magnusa Ladulasa przedstawiającego herb Folkungów otoczony trzema koronami[2], które pełniły funkcję dekoracyjną lub związane były z rozpowszechnionym w XIII wieku również w Skandynawii kultem Trzech Króli (był on spowodowany przeniesieniem w XII wieku ich relikwii do Kolonii)[3]. Jako godło heraldyczne umieszczone na pieczęci po raz pierwszy pojawiły się w 1364 roku za panowania Albrechta Meklemburskiego[4][3]. Według tezy Hansa Hildebranda to właśnie Albrecht ustanowił trzy korony herbem królewskim, który z czasem stał się też symbolem państwa[2]. Myśl ta była kontynuacją opinii ojca Hansa – Brora Hildebranda, który zakwestionował obowiązującą od XVI wieku tezę, jakoby dwa herby Szwecji miały pochodzenie z okresu sprzed zjednoczenia państwa, zgodnie z którą lew Folkungów miałby być herbem Królestwa Gotów, a trzy korony Królestwa Szwedów (Swearów). Według tej teorii korony miałyby symbolizować trzy bogactwa naturalne Szwecji: góry, lasy i wodę lub według obowiązującej od XVII wieku idei pochodziły od trzech pogańskich bogów Thora, Odyna i Frejra, których ukoronowane wizerunki czczone były w świątyni w Uppsali w czasach przedchrześcijańskich[4]. Dopiero odkrycie w 1982 roku fryzu w Awinionie pochodzącego z 1336 roku, upamiętniającego zjazd europejskich władców, w którym uczestniczył Magnus Eriksson, potwierdził przypuszczenia[a], iż trzy korony używano przed panowaniem Albrechta, jeszcze za panowania Folkungów[5][6]. Najprawdopodobniejszą i obecnie oficjalną genezą pochodzenia trzech koron w heraldyce szwedzkiej było używanie przez króla Magnusa Erikssona potrójnego tytułu królewskiego jako króla Szwecji[b], Norwegii[c] i Skanii[d][5][6]. Po detronizacji Albrechta i zawarciu unii kalmarskiej trzy korony zostały wykorzystane jako symbol zjednoczenia trzech królestw: Szwecji, Norwegii i Danii[2]. Posługiwała się nimi zarówno Małgorzata I, jak i Eryk Pomorski. Po jego zdetronizowaniu w 1436 roku Rada królewska wprowadziła własną Wielką Pieczęć Królestwa przestawiającą Świętego Eryka trzymającego tarczę herbową z trzema koronami – jako symbolu Szwecji[3][2]. Po zakończeniu unii kalmarskiej i koronacji w 1523 roku Gustaw Waza zaczął posługiwać się tytułem króla Szwecji i Gotów, a od lat 40. również Wenedów[7], dzięki czemu korony nadal symbolizowały potrójny tytuł królewski. W 1982 roku nowa Ustawa o herbie Królestwa Szwecji wprowadziła dodatkowy wariant herbu małego (Lilla Riksvapne) stanowiący trzy korony bez tarczy herbowej i dodatkowych insygniów[1], tym samym oficjalnie sankcjonując samodzielne funkcjonowanie trzech koron jako ustawowego symbolu Szwecji.
Rewers pieczęci Herb Magnusa Ladulasa (1275-1290)
Pieczęć Albrechta Meklemburskiego z 1364 roku
Tajna pieczęć królowej regentki Małgorzaty I z 1390 roku
Pieczęć majestatyczna Eryka Pomorskiego
- (c) Foto: Sören Hallgren, 1995-03-19, SHM, CC BY 2.5 se
Wielka Pieczęć Królestwa z 1436 roku
Pieczęć Karola Knutssona
Użycie i ochrona
Na mocy ustawy z 1970 roku herb Królestwa Szwecji jest chroniony prawem[8]. Mały herb będący symbolem władzy państwowej używany jest przez króla, parlament, administrację i wojsko. Rząd może również udzielić zezwolenia na posługiwanie się nim innym podmiotom po zasięgnięciu pozytywnej opinii komisji heraldycznej[1]. Przykładem tego jest narodowa reprezentacja Szwecji w hokeju, na której koszulkach widnieje wizerunek trzech koron i od których wzięła się popularna nazwa reprezentacji – Tre Kronor.
W 1748 roku, ustanawiając najwyższy odznaczenie Szwecji – Order Serafinów, trzy korony otaczające monogram IHS umieszczono w medalionie krzyża orderowego[9]. Korony otaczały również miecz w medalionie krzyża orderu Miecza[10] i były umieszczone na łańcuchu orderu Wazów[11].
- (c) Lokal_Profil, CC BY-SA 2.5
znak Ministerstwa Obrony
znak rozpoznawczy lotnictwa
- (c) Koyos, CC BY-SA 2.5
znak szwedzkiej policji
Adam Larsson w domowej koszulce reprezentacji Szwecji
Trzy korony na sztokholmskim ratuszu
Poza granicami Szwecji
Szwedzkie trzy korony widnieją również na symbolach nawiązujących do historycznych powiązań ze Szwecją. Takimi przykładami są herb i flaga Wyborga oraz herb Saint-Barthélemy – wspólnoty zamorskiej Francji i dawnej szwedzkiej kolonii[12]. Trzy korony znajdują się również w herbie rejonu berysławskiego i wsi Zmijiwka znajdujących się w obwodzie chersońskim na Ukrainie, których historia mocno wiąże się ze szwedzkimi osadnikami przybyłymi na te tereny w 1782 roku[13][14].
Dania
Trzy korony widnieją również w wielkiej (królewskiej) wersji herbu Królestwa Danii. Ich historia sięga unii kalmarskiej i panowania Małgorzaty I oraz Eryka Pomorskiego. Pomimo zakończenia unii w 1523 roku królowie duńscy nadal rościli sobie prawa do tronu szwedzkiego i posługiwali się tym symbolem, co było źródłem konfliktów pomiędzy dwoma państwami i jednym z powodów wybuchu wojny siedmioletniej[e]. W wyniku pokoju w Szczecinie Dania zrzekła się roszczeń do terytorium Szwecji, jednak nadal posługiwała się trzema koronami jako symbolem historycznej unii kalmarskiej, nie zaś samej Szwecji, na co wyraził zgodę dopiero Gustaw II Adolf w 1613 roku podczas zawarcia pokoju w Knäred kończącego wojnę kalmarską[15].
Polska
Według tradycji trzy korony po raz pierwszy w heraldyce polskiej pojawiły się w herbie osobistym arcybiskupa Aarona, który najprawdopodobniej zapożyczył go z herbu kolońskiego. Herb ten został następnie wykorzystany i stał się herbem kapituły krakowskiej[16][17], a po utworzeniu diecezji wileńskiej również tamtejszej kapituły[18]. Herb kapituły został wykorzystany do stworzenia herbu Królestwa Galicji i Lodomerii[19], jak również herbów samorządowych nawiązujących do historycznej własności tejże kapituły.
Herb gminy Padew Narodowa
Uwagi
- ↑ Motyw trzech koron pojawiał się na niektórych monetach sprzed panowania Albrechta Meklemburskiego
- ↑ W 1319 roku został wybrany królem Szwecji.
- ↑ W 1319 roku odziedziczył po swoim dziadku Haakonie V tron norweski.
- ↑ Po śmierci króla duńskiego Krzysztofa II w 1332 roku wykorzystał panujące w Danii bezkrólewie i zakupił Skanię i Blekinge.
- ↑ W niemieckojęzycznej nomenklaturze zwanej wojną o Trzy korony (Dreikronenkrieg)
Przypisy
- ↑ a b c Ustawa o herbie Królesta Szwecji (SFS 1982:268)
- ↑ a b c d Hildebrand i Lewenhaupt 1914 ↓, s. 398.
- ↑ a b c Szwedzka rodzina królewska 1 ↓.
- ↑ a b Guzek 2011 ↓.
- ↑ a b Guzdek 2011 ↓.
- ↑ a b Klackenberg 1 ↓.
- ↑ Noreen 1909 ↓.
- ↑ Ustawa o ochronie herbów i innych symboli (SFS 1970:498)
- ↑ Rudbeck 1917 ↓, s. 129.
- ↑ Szwedzka rodzina królewska 2 ↓.
- ↑ Szwedzka rodzina królewska 3 ↓.
- ↑ Saint-Barthélemy 1 ↓.
- ↑ Иванов 1992 ↓.
- ↑ RISU 2007 ↓.
- ↑ Duńska rodzina królewska ↓.
- ↑ Niesiecki 1846 ↓, s. 34-35.
- ↑ Parafia Archikatedralna 1 ↓.
- ↑ Niesiecki 1846 ↓, s. 43.
- ↑ Stupnicki 1853 ↓, s. 6-8.
Bibliografia
- Hans Hildebrand, Adam Lewenhaupt: Riksvapnet, Svenska. W: Nordisk familjebok. J. Theodor Westrin (red.). Wyd. II. T. 23: RETZIUS - RYSSLAND. Sztokholm: Nordisk familjeboks förlags aktiebolag, 1916, s. 398-402. [dostęp 2019-01-28]. (szw.)
- Adolf Noreen: Götes konung. W: Adolf Noreen: Nordisk familjebok. J. Theodor Westrin (red.). Wyd. II. T. 10: GOSSLER - HARRIS. Sztokholm: Nordisk familjeboks förlags aktiebolag, 1909, s. 915-916. [dostęp 2019-01-28]. (szw.)
- Krzysztof J. Guzek , >Tre Kronor< Herb mniejszy Królestwa Szwecji. Geneza - wzór - funkcja, Zduny 2011 [dostęp 2019-01-19] .
- Henrik Klackenberg: Lilla Riksvapnet (szw.). Archiwum Królestwa Szwedzkiego w Sztokholmie. [dostęp 2019-01-17].
- Henrik Klackenberg: Stora Riksvapnet (szw.). Archiwum Królestwa Szwedzkiego w Sztokholmie. [dostęp 2019-01-17].
- Riksvapnen och andra vapen (szw.). Oficjalna strona szwedzkiej rodziny królewskiej. [dostęp 2019-01-17].
- Reinhold Rudbeck: Serafimerorden. W: Nordisk familjebok. J. Theodor Westrin (red.). Wyd. II. T. 25: SEKT - SLÖJSKIFLING. Sztokholm: Nordisk familjeboks förlags aktiebolag, 1917, s. 129-130. [dostęp 2019-02-24]. (szw.)
- Svärdsorden (szw.). Oficjalna strona szwedzkiej rodziny królewskiej. [dostęp 2019-02-24].
- Vasaorden (szw.). Oficjalna strona szwedzkiej rodziny królewskiej. [dostęp 2019-02-24].
- Le blason de l'île (fr.). Site officiel de la collectivité de Saint-Barthélemy, Antilles Françaises. [dostęp 2019-02-24].
- Константин Иванов. Шведы со Змеевки. „Вокруг света”. Март 1992. nr 3 (2618), 1992-03-01 (ros.). [dostęp 2019-02-19].
- Змиевка: маленькая Европа на Юге Украины (ros.). РІСУ - Релігійно-інформаційна служба України, 2007-05-02. [dostęp 2019-02-24].
- The royal coat of arms (ang. • duń. • fr.). Oficjalna strona duńskiej rodziny królewskiej. [dostęp 2019-01-17].
- Kasper Niesiecki: Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S.J.: powiększony dodatkami z poźniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych. Jan Nepomucen Bobrowicz (red.). T. 1. Lipsk: Breitkopf & Härtel, 1846. [dostęp 2019-02-24].
- Krakowska Kapituła Katedralna. Historia (pol.). Parafia Archikatedralna św. Stanisława BM i św. Wacława. [dostęp 2019-02-24].
- Hipolit Stupnicki: Das Königreich Galizien und Lodomerien, sammt dem Grossherzogthume Krakau und dem Herzogthume Bukowina, in geographisch-historisch-statistischer Beziehung. Lwów: Kornel Piller, 1853. [dostęp 2019-02-24]. (niem.)
Linki zewnętrzne
Media użyte na tej stronie
Albert of Sweden, the kings seal
Autor: A.T-2014, Licencja: CC BY-SA 3.0
Armoiries du Roi Albert de Suède de 1363-1389 (Gelre)
Seal of King Eric of Pomerania, king of Denmark, Norway and Sweden.
(c) Foto: Sören Hallgren, 1995-03-19, SHM, CC BY 2.5 se
Signet and seal of Sweden. Depicts Eric IX of Sweden in three-quarter length profile holding a fluttering banner behind his head. His left hand holds a shield with the coat of arms of Sweden, Three Crowns. Dressed in armour and helmet.
(c) Lokal_Profil, CC BY-SA 2.5
This coat of arms was drawn based on its blazon which – being a written description – is free from copyright. Any illustration conforming with the blazon of the arms is considered to be heraldically correct. Thus several different artistic interpretations of the same coat of arms can exist. The design officially used by the armiger is likely protected by copyright, in which case it cannot be used here.
Individual representations of a coat of arms, drawn from a blazon, may have a copyright belonging to the artist, but are not necessarily derivative works.
(c) Koyos, CC BY-SA 2.5
This coat of arms was drawn based on its blazon which – being a written description – is free from copyright. Any illustration conforming with the blazon of the arms is considered to be heraldically correct. Thus several different artistic interpretations of the same coat of arms can exist. The design officially used by the armiger is likely protected by copyright, in which case it cannot be used here.
Individual representations of a coat of arms, drawn from a blazon, may have a copyright belonging to the artist, but are not necessarily derivative works.
Autor: slady, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Insigna of the Swedish Air Force, Flygvapnet.
(c) Koyos, CC BY-SA 2.5
This coat of arms was drawn based on its blazon which – being a written description – is free from copyright. Any illustration conforming with the blazon of the arms is considered to be heraldically correct. Thus several different artistic interpretations of the same coat of arms can exist. The design officially used by the armiger is likely protected by copyright, in which case it cannot be used here.
Individual representations of a coat of arms, drawn from a blazon, may have a copyright belonging to the artist, but are not necessarily derivative works.
Autor: Koyos, Licencja: CC BY-SA 3.0
This coat of arms was drawn based on its blazon which – being a written description – is free from copyright. Any illustration conforming with the blazon of the arms is considered to be heraldically correct. Thus several different artistic interpretations of the same coat of arms can exist. The design officially used by the armiger is likely protected by copyright, in which case it cannot be used here.
Individual representations of a coat of arms, drawn from a blazon, may have a copyright belonging to the artist, but are not necessarily derivative works.
Autor: Sodacan, Licencja: CC BY-SA 4.0
Three Crowns of Sweden (Tre Kronor)
Flag of Zmiyivka Village
Autor: Canada Hky, Licencja: CC BY 3.0
Adam Larsson during a game against Austria at the 2010 World Junior Championships.
Autor: Holger.Ellgaard, Licencja: CC BY-SA 3.0
Stockholms stadshus tornspiran Tre Kronor
Autor: Haquino based on the work of Sertion, Licencja: CC BY-SA 3.0
This coat of arms was drawn based on its blazon which – being a written description – is free from copyright. Any illustration conforming with the blazon of the arms is considered to be heraldically correct. Thus several different artistic interpretations of the same coat of arms can exist. The design officially used by the armiger is likely protected by copyright, in which case it cannot be used here.
Individual representations of a coat of arms, drawn from a blazon, may have a copyright belonging to the artist, but are not necessarily derivative works.
Coat of Arms of Beryslavskyj raion
Herb gminy Padew Narodowa
Flag of Vyborg.
Królewski Order Serafinów
Coats of arms of Zmiyivka Village
Autor: dr Barbara Widłak, Licencja: CC BY-SA 4.0
Herb Archidiecezji Krakowskiej
Autor: Samhanin, Licencja: CC BY-SA 3.0
Coat of arms of the Kingdom of Galicia and Lodomeria from Hugo Gerhard Ströhl (1851–1919)
Picture of the Royal Order of the Sword (Sweden)
Jewel of a Commander Grandcross on the ribbon of the order and the star of a Commander First Class.
Source: Paul hieronymussens book on ordersAutor: Sodacan, Licencja: CC BY-SA 3.0
Coat of Arms of the Danish Royal House and HM Queen Margrethe II of Denmark.