Turyn

Turyn
Torino
Ilustracja
Kościół Gran Madre z Mole Antonelliana w Turynie
Flaga
HerbFlaga
Państwo Włochy
RegionBandiera della regione Piemonte.svg Piemont
ProwincjaTuryn
BurmistrzChiara Appendino
Powierzchnia130,17 km²
Wysokość240 m n.p.m.
Populacja (2017)
• liczba ludności
• gęstość

883 281
6 785,6 os./km²
Nr kierunkowy011
Kod pocztowy10100
Tablice rejestracyjneTO
Położenie na mapie Włoch
Mapa konturowa Włoch, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Turyn”
Położenie na mapie Europy
Mapa konturowa Europy, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Turyn”
Położenie na mapie Piemontu
Mapa konturowa Piemontu, w centrum znajduje się punkt z opisem „Turyn”
Ziemia45°04′N 7°42′E/45,066667 7,700000
Strona internetowa

Turyn (wł. Torino) – miasto w północno-zachodnich Włoszech, przy ujściu rzeki Dora Riparia do rzeki Pad, na przedgórzu Alp Zachodnich. Jest stolicą prowincji Piemont. Patronem miasta jest św. Jan Chrzciciel (jego święto obchodzone 24 czerwca).

Turyn jest po Mediolanie drugim najważniejszym ośrodkiem gospodarczo-kulturalnym północnych Włoch[1].

Według danych na 2017 rok miasto zamieszkiwało 883 281 osób, 6785,6 os./km², aglomeracja liczy 2,2 mln mieszkańców[2].

Historia

Nazwa miasta może pochodzić od indoaryjskiego słowa taur oznaczającego górę, najczęściej jednak łączona jest z legendą o byku (łac. taurus, wł. toro), który padł pokonawszy mitycznego smoka w pobliżu pewnej wioski; dla jego upamiętnienia mieszkańcy postanowili nazwać się Taurini.

W I wieku p.n.e. (prawdopodobnie w 28 p.n.e.) Rzymianie utworzyli tu obóz wojskowy (Castra Taurinorum), później poświęcony Augustowi (Augusta Taurinorum). Typowo rzymska sieć dróg wciąż jest widoczna we współczesnym mieście. Turyn osiągnął wtedy liczbę około 5000 mieszkańców w obrębie murów.

Wiosną 312 roku pod Augusta Taurinorum rozegrała się bitwa pomiędzy wojskami cesarza Konstantyna i Maksencjusza, zakończona zwycięstwem cesarza i zajęciem miasta.

Od 1559 (pokój w Cateau-Cambrésis kończący wojny włoskie) jest stolicą Piemontu, rządzonego przez dynastię sabaudzką od XI wieku. Książęta sprawowali władzę absolutną, a system oświatowy powierzyli jezuitom. Od 1578 w miejscowej katedrze przechowywany jest Całun Turyński – jedna z najważniejszych relikwii chrześcijaństwa.

Podczas hiszpańskiej wojny sukcesyjnej miasto było dwukrotnie oblegane (bezskutecznie) przez wojska francuskie. W wyniku stoczonej 7 września 1706 bitwy wojsk austriackich z francuskimi Turyn został uwolniony po 117 dniach oblężenia.

Wraz z Piemontem Turyn odegrał znaczącą rolę w procesie jednoczenia kraju. W latach 1861–1865 był stolicą nowo powstałego państwa (w 1865 stolicę przeniesiono do Florencji, zaś w 1870 do Rzymu). Do XX wieku Turyn pozostał jednak stolicą elit i najważniejszym ośrodkiem kulturalnym w kraju (m.in. jedyny ośrodek secesji we Włoszech). Od drugiej połowy XIX wieku w mieście nastąpił skok demograficzny, związany z rozwojem przemysłu, przede wszystkim z lokalizacją zakładów Fiata.

Po drugiej wojnie światowej życie miasta skupiało się głównie wokół działalności koncernu Fiata. Dziś rodzina właścicieli fabryki należy do najbardziej wpływowych we Włoszech. Po dawnych władcach Turynu pozostały eleganckie barokowe aleje, wyniosłe pałace, bogate kościoły i zbiory malarstwa.

Obecnie Turyn jest stolicą oraz głównym ośrodkiem Piemontu i czwartym co do liczby ludności miastem Włoch.

Gospodarka

Przemysł: elektromaszynowy, farmaceutyczny, chemiczny, spożywczy, papierniczy, lotniczy

Ważny ośrodek przemysłowy z siedzibami m.in. koncernu FIAT, Pininfarina, Bertone, Sparco, Italdesign, Ghia, Fioravanti, Stola, Intesa Sanpaolo (największy bank we Włoszech), Superga, Invicta, Lavazza, Martini&Rossi, RobediKappa, Caffarel.

PKB Turynu wynosi 58 miliardów dolarów amerykańskich i jest to 78. najbogatsze miasto na świecie.

Duże znaczenie dla gospodarki Turynu ma turystyka. W 2008 był 203. najpopularniejszym celem turystycznym na świecie i 10. we Włoszech z ponad 240 tysiącami zagranicznych turystów.

Transport

Ważny węzeł transportowy (stacje kolejowe Porta Susa, Porta Nuova, Torino Dora). Miasto obsługuje port lotniczy Turyn-Caselle. Turyn posiada metro oraz dobrze rozwiniętą sieć linii tramwajowych.

Klimat

Średnia temperatura i opady dla Turynu
MiesiącStyLutMarKwiMajCzeLipSieWrzPaźLisGruRoczna
Średnie temperatury w dzień [°C]7.110.014.417.321.726.728.528.024.218.412.17.919,3
Średnie dobowe temperatury [°C]1.64.08.512.116.621.222.822.318.313.47.42.813,9
Średnie temperatury w nocy [°C]-3.0-1.22.86.911.716.117.316.913.19.03.0-1.58,9
Opady [mm] 46.534.465.411415511871.589.071.910362.142.6972
Średnia liczba dni z opadami6.35.27.110.513.210.87.78.97.47.96.34.896,1
Średnie usłonecznienie (w godzinach)1121181581801952192602231681431051091989
Źródło: climatebase.ru[3] (dane od 2000 roku)

Muzea

W Turynie mieszczą się m.in.: Muzeum Egipskie[4], Narodowe Muzeum Automobilizmu[5] i Muzeum Kinematografii[6].

Najważniejsze zabytki

Rozrywka i Sport

W mieście mają siedziby 2 znane kluby piłkarskie: Juventus F.C. i Torino FC. Największym stadionem w mieście był Stadio delle Alpi, na którym swoje mecze rozgrywał Juventus. Zupełnie przebudowany nazywa się on teraz Allianz Stadium, Torino zaś gra na Stadio Olimpico. W Turynie odbyły się Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2006, które rozpoczęły się w piątek 10 lutego 2006, a zakończyły w niedzielę 26 lutego 2006. W 1934 roku miasto organizowało pierwsze w historii lekkoatletyczne mistrzostwa Europy. Turyn gościł także uczestników uniwersjad: letnich w 1959 i 1970 oraz zimowej w 2007.

W październiku 2021 roku ogłoszono Turyn miastem-gospodarzem 66. Konkursu Piosenki Eurowizji który to odbędzie się w dniach 10, 12 oraz 14 maja 2022 roku na terenie obiektu PalaOlimpico[7].

Galeria zdjęć

Miasta partnerskie

Zobacz też

Przypisy

  1. Turyn, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-07-19].
  2. Statistiche demografiche ISTAT. www.demo.istat.it. [dostęp 2018-06-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-10-19)].
  3. Torino, Italy #16059 – climatebase.ru.
  4. Museo Egizio – Egyptian Museum Torino.
  5. Narodowe Muzeum Automogilizmu (wł.).
  6. Muzeum Kinematografii (ang.).
  7. Turin to host 66th Eurovision Song Contest in 2022 (ang.). digital.la84.org. [dostęp 2021-10-08].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Flag of Israel.svg
Flag of Israel. Shows a Magen David (“Shield of David”) between two stripes. The Shield of David is a traditional Jewish symbol. The stripes symbolize a Jewish prayer shawl (tallit).
Wikimedia Community Logo.svg
Logo społeczności Wikimedia. Proszę zauważyć, że w przeciwieństwie do większości logotypów związanych z ruchem Wikimedia, to logo nie jest zarejestrowane jako znak towarowy.
Flag of UNESCO.svg
Flag of the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO)
Piemonte relief location map.jpg
Autor: User:Bourrichon - fr:Bourrichon), Licencja: CC BY-SA 3.0
Blank physical map of the Piedmont, Italy, for geo-location purpose.
Torino.jpg
Torino (Italy), view from Monte dei Cappuccini
Flag of Piedmont.svg
Bandiera della regione italiana Piemonte.
Torino-piazzasancarlo.jpg
Autor: bluviolin, Licencja: CC BY-SA 2.0
Torino, Italia
Torino olimpica: Piazza San Carlo
Museo del Risorgimento italiano.JPG
Museo del Risorgimento Italiano (aka Palazzo Carignano)
07TorinoSLorenzo.JPG
Torino - Chiesa di S. Lorenzo
Palazzo Reale a Torino.jpg
View of the Palazzo Reale (rather than the the Palazzo Madama, as the filename implies) in Turin.
Flag of Turin.svg
Autor: GJo, Licencja: CC BY-SA 3.0
Official flag of city of Turin
Europe relief laea location map.jpg
Autor: Alexrk2, Licencja: CC BY-SA 3.0
Physical location map Europe; Lambert azimuthal equal-area projection
Exterior of the Palazzina di caccia of Stupinigi.jpg
Autor: Paris Orlando, Licencja: CC BY-SA 4.0
Exterior of the Palazzina di caccia of Stupinigi
Castello valentino - fronte.jpg
Autor: Marrabbio2, Licencja: Copyrighted free use
Castello del Valentino - Front Façade.
PalazzoMadamaNotte.jpg
Autor: Xadhoomx, Licencja: CC BY-SA 3.0

Palazzo Madama a Torino

Turin coat of arms.svg
Autor: Angelus (talk), Licencja: CC BY-SA 3.0
Ta grafika wektorowa została stworzona za pomocą Inkscape.
Palazzo di Città Torino.jpg
Autor: Franco56, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Palazzo di Città - Torino
Italy relief location map.jpg
Autor: Eric Gaba (Sting - fr:Sting) and NordNordWest, Licencja: CC BY-SA 3.0
Blank physical map of Italy including the 08-2009 modification of the boundary between Emilia-Romagna and Marche regions, for geo-location purpose.