USS Enterprise (CV-6)

USS Enterprise (CV-6)
Ilustracja
„Enterprise” przed wojną (1939)
Historia
StoczniaNewport News
Położenie stępki16 lipca 1934
Wodowanie3 października 1936
 US Navy
Wejście do służby12 maja 1938
Wycofanie ze służby2 października 1956
Los okrętuzłomowany
Dane taktyczno-techniczne
Wypornośćstandardowa: 19 800 ton

pełna: 27 500 ton

Długośćcałkowita 252 m
pokładu lotniczego 238,9 m
Szerokość25,3 m
Zanurzenie8,8 m
Napęd
4 turbiny parowe o mocy łącznej 125 000 KM, 9 kotłów parowych, 4 śruby
Prędkość33,6 węzła
Zasięg8220 Mm przy prędkości 20 w.
Uzbrojenie
8 dział plot 127 mm, 32-38 działek plot 20 mm (stan na 1942 rok)
Wyposażenie lotnicze
32 myśliwce F6F-3, 4 myśliwce F4U-1, 30 bombowców nurkujących SBD i 16 samolotów torpedowych TBF/TBM (stan na 1944 rok)
Załoga2920 ludzi

USS Enterprise (CV-6)amerykański lotniskowiec, nickname: The Galloping Ghost of the Oahu Coast, Big E, najliczniej udekorowany okręt drugiej wojny światowej, który odegrał kluczową rolę w zwycięstwie United States Navy w wojnie na Pacyfiku. „Enterprise” był siódmym amerykańskim okrętem noszącym tę nazwę, chronologicznie szóstym w kolejności amerykańskim lotniskowcem i drugą jednostką lotniskowców uderzeniowych typu Yorktown. Jednostka o wyporności standardowej 19 800 ton i długości pokładu 246,74 metra, została zwodowana 3 października 1936 roku w stoczni Newport News w Wirginii, przyjęta zaś do służby w United States Navy 12 maja 1938 roku.

Operując w składzie Floty Pacyfiku, 7 grudnia 1941 roku nie znajdowała się w bazie Pearl Harbor, dzięki czemu uniknęła losu amerykańskich pancerników zniszczonych podczas japońskiego ataku tamtejsze bazy wojskowe. Trzy dni później, bombowce nurkujące Douglas SBD Dauntless z jej grupy lotniczej zatopiły I-70 – pierwszy pierwszy w tej wojnie okręt podwodny utracony przez imperium japońskie. W lutym 1942 roku okręt wziął udział w rajdzie na wyspy Marshalla i Gilberta, w kwietniu zaś towarzyszył USS „Hornet” (CV-8) w rajdzie Doolittle’a. Z powodu wypadu na macierzyste wyspy japońskie nie wziął udziału w bitwie na Morzu Koralowym, był już jednak gotowy do największej bitwy 1942 roku, pod Midway. W starciu 4 czerwca, SBD Dauntless z eskadr VB-6 i VS-6 grupy lotniczej USS „Enterprise”, zatopiły trzy z czterech lotniskowców Kidō Butai admirała Chūichi Nagumo, dwa dni zaś później ciężki krążownikMikuma”.

Na początku sierpnia tego roku „Enterprise” ochraniał amerykański desant na Guadalcanal, zaś jego samoloty pokładowe zestrzeliły wówczas 17 maszyn japońskich. 24 sierpnia 1942 roku podczas bitwy u wschodnich Wysp Salomona „Enterprise” został trafiony trzema bombami, powrócił więc do Pearl Harbor gdzie przeszedł dwumiesięczny remont. Wziął następnie udział bitwie koło wysp Santa Cruz, gdzie ponownie został trafiony trzema bombami, był jednak w stanie nadal prowadzić operacje lotnicze, a nawet przyjąć samoloty z zatopionego wówczas „Horneta”. Po tej bitwie został jednak tymczasowo jedynym amerykańskim lotniskowcem na Pacyfiku. 13 listopada samoloty torpedowe Grumman TBF Avenger ze grupy lotniczej „Enterprise” zatopiły uszkodzony pancernik „Hiei”, następnego zaś dnia eskadry okrętu zniszczyły konwój 11 statków z żołnierzami.

Do połowy następnego roku, przechodził planowy remont, 15 listopada 1943 roku natomiast samoloty torpedowe okrętu przeprowadziły pierwszy na świecie skuteczny nocny lotniczy atak torpedowy. W lutym 1944 roku „Enterprise” wziął udział w operacji Hailstone dokonując rajdu na największą japońską bazę morską poza samą Japonią w Truk. W czerwcu tego roku uczestniczył w bitwie na Morzu Filipińskim i związanym z nią „wielkim strzelaniu do indyków nad Marianami”. „Enterprise” kontynuował następnie działania aż do 14 maja 1945 roku, kiedy trzeci już kolejny atak kamikaze na okręt powiódł się, i okręt musiał udać się do Stanów Zjednoczonych na poważny remont, co zakończyło działania bojowe okrętu w wojnie.

Za swoje zasługi wojenne, Big E został udekorowany 19 medalami Battle Star – co uczyniło go najbardziej udekorowanym okrętem US Navy. Jako taki, był dobrym kandydatem do zachowania go w charakterze pomnika. Starania w tym zakresie okazały się jednak bezowocne, i w 1958 roku „Enterprise” został sprzedany na złom. Nazwę po nim przejął USS „Enterprise” (CVN-65) – pierwszy w historii lotniskowiec z napędem nuklearnym.

Geneza

Lotniskowce typu Yorktown, a wśród nich USS „Enterprise”, mają swe źródła z wielkim kryzysie przełomu lat 20. i 30., gdy w szczycie depresji gospodarczej 73. Kongres autoryzował budowę „Yorktown” i „Enterprise”, jako część wielkiego programu wspierania odbudowy gospodarki określonego ustawą National Industrial Recovery Act (NIRA)[1]. „Enterprise” znalazł się wówczas na liście 34 000 projektów rządowych, obok m.in. San Francisco Bay Bridge i Washington National Airport[1]. W 1933 roku nowa administracja prezydenta Roosevelta – jako narzędzie nadzwyczajne – używała wówczas środków z utworzonego przez NIRA Funduszu Robót Publicznych, dla budowy m.in. lotniskowców, sześciu krążowników i dwudziestu pięciu mniejszych okrętów[1].

Chrzest USS „Enterprise” (CV-6) 3 października 1936 roku. Matka chrzestna Lulie Lyons Hall Swanson – żona sekretarza marynarki Claude'a Swansona – ochrzciła okręt zdaniem z Aktu 5 Sceny 2 „OtellaWilliama Shakespeare'a[a].

16 czerwca 1933 roku prezydent Roosevelt przeznaczył dla marynarki kwotę 238 milionów dolarów na budowę nowych okrętów, w tym dwóch lotniskowców, zaś niecałe dwa miesiące później podpisano kontrakty na budowę lotniskowców numer 5 i 6[3]. 11 sierpnia 1933 roku wiceadmirał Ernest J. King – szef Bureau of Aeronautics – zarekomendował sekretarzowi marynarki Claude'owi Swansonowi nazwę Enterprise dla lotniskowca numer 6[3]. Stępkę pod okręt położono 16 lipca 1934 roku w stoczni Newport News Shipbuilding and Dry Dock Company w Newport News, ze stoczniowym numerem kadłuba 360[4] 3 października 1936 roku okręt został zwodowany, zas jego matką chrzestną została żona sekretarza marynarki Lulie Lyons Hall Swanson[2]. Po trwającym około 20 miesięcy okresie wyposażania i testów okrętu, jednostka weszła do służby 12 maja 1938 roku[5].

Konstrukcja

Okręty typu Yorktown były ostatnimi amerykańskimi jednostkami dotkniętymi limitami tonażu wynikającymi z międzywojennych traktatów ograniczających zbrojenia na morzu, mimo to USS „Enterprise” był jednym z największych w swoim czasie okrętów marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych[1][6][b]. „Enterprise” ustanowił też podstawowy standard konstrukcyjny dla następnej generacji lotniskowców[1].

Działa przeciwlotnicze Mark 12 127 mm poniżej pokładu startowego „Enterprise”, podczas rajdu na wyspę Wake w lutym 1942 roku.

W konstrukcji CV-6 zastosowano doświadczenia wynikłe z eksploatacji jego znacznie większych poprzedników, USS „Lexington” (CV-2) i „Saratoga” (CV-3) o wyporności 33 000 ton[5]. Dowództwo marynarki uważało w tym czasie, że minimalną efektywną wielkością okrętów tej klasy jest 20 000 ton wyporności, co stało się nominalną wypornością konstrukcyjną typu „Yorktown”, choć w praktyce zbudowany okręt miał 19 800 ton wyporności standardowej[5]. Całkowita długość pokładu startowego o szerokości 110 stóp (33,5 metra) wynosiła 824 stóp (251 metrów), długość kadłuba jednostki 809 stóp (246,5 metra), zaś długość okrętu na linii wodnej 770 stóp (234,6 metra). Zanurzenie okrętu wynosiło 26 stóp (7,9 metra)[5]

Jako przedstawiciel drugiego po USS „Ranger” (CV-4) typu lotniskowców od początku projektowanego jako okręt tej klasy, „Enterprise” był znacznie większy od swojego poprzednika – większa wyporność tej konstrukcji umożliwiała jej lepszy balans między maszynownią, systemami lotniczymi oraz ochronnymi[7]. Hangar okrętu o długości 645 stóp (196,5 metra) i szerokości 68 stóp (20,7 metra), miał 17 stóp (5 metrów) wysokości[7]. Był on lekką strukturą z dużymi otwartymi ścianami bocznymi, zamykanymi w wypadkach złej pogody. Ułatwiało to załadunek ekwipunku, sprzętu i uzbrojenia, a przez naturalną wentylację hangaru także swobodną pracę silników samolotów poniżej pokładu startowego[7]. Przeznaczony do pomieszczenia całej grupy lotniczej hangar, zapewniał miejsce na 96 samolotów, wynoszonych na pokład startowy za pomocą trzech wind, umieszczonych w części dziobowej, tuż za umieszczoną w śródokręciu nadbudówką oraz w części rufowej[7]. Głębokie wnęki miedzy dźwigarami pokładu lotniczego, które łączyły ze sobą także pomosty dolnych pokładów, zapewniały miejsce dla przechowania dużej liczby zapasowych samolotów – teoretycznie wystarczającej do zastąpienia nawet połowy grupy lotniczej[8].

Konstrukcja „Enterprise” – podobnie w przypadku USS „Yorktown” – przywracała w amerykańskiej marynarce hydrauliczne katapulty startowe[7]. Cztery urządzenia tego rodzaju, dwie na pokładzie startowym i dwie umieszczone w poprzek okrętu na pokładzie hangarowym, zapewniały możliwość rozpędzenia samolotu o masie 7000 funtów (3,2 tony) do prędkości 70 mph (112 km/h)[8]. W rzeczywistości jednak, niemal do końca wojny katapulty były nieczęsto używane – zwłaszcza wyrzutnie na pokładzie hangarowym. W 1939 roku katapulty na „Enterprise” zostały użyte 19 razy, zaś w 1940 roku, jedynie trzy razy. W rezultacie w czerwcu 1942 roku wszystkie zostały usunięte[8]. Pokład startowy wyposażony był w cztery aerofiniszery (liny hamujące), których zadaniem było wyhamowywanie samolotów tuż po przyziemieniu[7].

Siłownia okrętu umieszczona była w środkowej części jednostki, w jej skład wchodziło dziewięć kotłów Babcock & Wilcox, turbiny Parsona z przekładniami, przez cztery wały przenoszącymi energię na pędniki. Układ ten zapewniał moc 120 000 shp, zaś gazy spalinowe odprowadzane były do charakterystycznego dużego komina umieszczonego w tylnej części nadbudówki[7]. Pozwalało mu to na rozwinięcie prędkości 32,5 węzła[7]. Okręt mógł pomieścić 4360 ton paliwa okrętowego co zapewniało mu zasięg 12 000 mil morskich przy prędkości 15 węzłów[7].

„Enterprise” został oryginalnie wyposażony w osiem dział przeciwlotniczych Mark 12 kalibru 5 cali /38 (127 mm) oraz 24 karabiny maszynowe 0,5 cala (12,7 mm)[7]. W 1941 roku, z rocznym opóźnieniem względem jednostki wiodącej, razem z radarem CXAM CV-6 otrzymał działka 1,1 cala (27,9 mm). Do czerwca 1942 roku jednak wszystkie karabiny 12,7 mm zostały wymienione na działka 20 mm[7].

Słabym punktem konstrukcji „Enterprise” była podatność maszynowni okrętu na atak podwodny – eksplozja podwodna pojedynczej torpedy zdolna była do przebicia relatywnie słabej ochrony przeciwtorpedowej, co mogło wyłączyć z użytku całą siłownię[8][c]

Służba

USS „Enterprise” (CV-6) wszedł do służby w United States Navy 12 maja 1938 roku pod dowództwem komandora Newtona White'a[5]. Pierwszy start i lądowanie na pokładzie miały miejsce 15 czerwca 1938 roku, gdy Vought O3U-2 wystartował z pokładu o godzinie 11:14, okrążył okręt i wylądował na nim po dwóch minutach lotu[3]. 18 lipca okręt wyszedł z Naval Operating Base Norfolk udając się w swój dziewiczy rejs do Ponce w Portoryko, dla uczczenia 40. rocznicy lądowania amerykańskich wojsk w Ponce, w trakcie wojny amerykańsko-hiszpańskiej[9]. Kilka dni później zakotwiczył w Zatoce Gonâve na Haiti, następnie w Zatoce Guantánamo na Kubie. 20 sierpnia „Enterprise” po raz pierwszy przekroczył równik w drodze do Rio de Janeiro w Brazylii.

„Enterprise” w kwietniu 1939 roku. Na pokładzie uwage zwraca przestarzała flota samolotów – wśród których najnowocześniejsze to TBD Devastator – z którymi za kilka miesięcy okręt uda się z San Diego na Hawaje. Wśród nich, m.in. dwupłatowe SBC Helldiver i Grumman F3F.

Od 29 października do 3 listopada przy sztormowej pogodzie w drodze powrotnej, przeprowadził swoje ostateczne testy, po czym powrócił do Norfolk, zawijając po drodze do Provincetown i Bostonu w Massachusetts[3]. Wkrótce jednak, w związku z chorobą komandora White'a, nastąpiła pierwsza zmiana na stanowisku dowódcy okrętu, które 21 grudnia 1938 roku objął kmdr Charles Pownal[3]. Sam okręt musiał natomiast przejść przez konieczne naprawy, mające na celu usunięcie stwierdzonych podczas rejsu dziewiczego usterek, które do przyszłego roku opóźniły uzyskanie przez okręt pełnego statusu operacyjnego[3].

Grupa lotnicza Enterprise

Przydzielone jednostce samoloty, przybyły na pokład 30 czerwca 1938 roku, w liczbie 81 maszyn. Znajdowało się wśród nich 20 Grumman F3F-2, dwa O3U-3, 21 SBC-3 Helldiver, 13 Northrop BT-1 i 20 TBD Devastator[3]. Dzień później utworzona została grupa lotnicza lotniskowca, która składała się z czterech eskadr: myśliwskiej Fighter Squadron Six (VF-6), bombowej Bombing Squadron Six (VB-6), torpedowej Torpedo Squadron Six (VT-6) oraz rozpoznania Scouting Squadron Six (VS-6)[3][d]. Okręt dysponował także jednostką samolotów dyspozycyjnych skłócającą się z dwóch dodatkowych O3U-3, dwóch Grumman J2F-1 oraz TBD-1[3]. Bureau of Aeronautics autoryzowało 18 maszyn dla każdej eskadry, jednak ich liczba w rzeczywistości wahała się, czy to z powodu wypadków, czy to z powodu koniecznych napraw, eskadry czesto używały również samolotów zastępczych[3].

W 1938 roku grupa lotnicza USS „Enterprise” składała się z – w kolejności od lewej – samolotów torpedowych TBD Devastator w eskadrze VT-6, myśliwskich Grumman F3F-2 w eskadrze VF-6 oraz bombowców nurkujących SBC-3 Helldiver w VB-6 i VS-6.
W okresie przedwojennym, samoloty grupy lotniczej „Enterprise” miały charakterystyczne malowanie z żółtymi skrzydłami. Celem takiego ubarwienia, było prawdopodobnie ułatwienie odnalezienia samolotu w razie jego przymusowego wodowania. Na zdjęciu Northrop BT-1 na pokładzie „Enterprise” (CV-6).

Wg ustalonych w 1937 roku standardów, wszystkie samoloty „Enterprise” otrzymały specyficzne dla swojej grupy lotniczej niebieskie malowanie stateczników pionowych i poziomych[11].

Trzon grypy lotniczej okrętu tworzyły wówczas samoloty torpedowo-bombowe TBD Devastator oraz dwupłatowe myśliwce F3F-2 i bombowce nurkujące SBC-3 Helldiver[12]. Te ostatnie, od 6 maja 1938 roku były już jednak częściowo zastępowane w marynarce nowocześniejszymi Northrop BT-1, przydzielonymi do eskadry VB-6 – ostatni z nich, o numerze seryjnym BuNo 0637, dotarł na „Enterprise” 15 listopada tego roku[13].

Wprawdzie eskadra VB-5 bliźniaczego USS „Yorktown” (CV-5) ucierpiała na skutek serii wypadków BT-1, a nowe maszyny eskadry VB-6 były równie skłonne do przeciągnięć, na CV-6 nie zdarzył się żaden wypadek tego samolotu aż do 23 stycznia 1939 roku, kiedy BT-1 o numerze BuNo 0619 spadł podczas lądowania z pokładu. Szczęśliwie uratowano wówczas załogę dwuosobowego bombowca[13]. W lutym 1941 roku eskadra straciła jednak aż trzy maszyny tego typu, ze śmiercią wszystkich członków ich załóg, co stanowiło koniec maszyny Northropa na pokładzie „Enterprise” – zaraz potem „Big E” zaczął otrzymywać nowe samoloty Douglas SBD-2 Dauntless. Do 1941 roku CV-6 opuściły wszystkie samoloty dwupłatowe, zaś ostatni BT-1 opuścił „Enterprise” 20 kwietnia 1941 roku[5][13].

W przededniu wojny grupa lotnicza „Enterprise” (CV-6) składała się z podzielonych na dwie eskadry 36 bombowców nurkujących Douglas SBD Dauntless, 18 Douglas TBD Devastator w jednej eskadrze torpedowej i 18 nowych Grumman F4F-3 Wildcat w jednej eskadrze myśliwskiej[5]. Początkowo eskadry „Big E” otrzymały Dauntlessy w wersji SBD-2, te jednak niemal natychmiast zaczęły być zastępowane przez model SBD-3 – pierwszą w pełni combat ready odmianę Dauntlessa, z samouszczelniającymi się zbiornikami paliwa i opancerzeniem kokpitu[14]. W rezultacie, w grudniu 1941 roku VB-6 była wyposażona w 18 SBD-2, natomiast VS-6 miała 18 SBD-2 i SBD-3[15]. Każda z eskadr okrętu miała po dwie lub trzy dodatkowe maszyny w rezerwie, w razie konieczności natychmiastowego – z powodu awarii lub uszkodzenia – zastąpienia któregoś z samolotów wyznaczonych do lotu[16].

Tuż przed rozpoczęciem wojny z Japonią, grupa lotnicza „Enterprise” dowodzona była przez Commander, Enterprise Air Group (CEAG) Cmdr. Howarda Younga, który kierował wszystkimi eskadrami ze specjalnego SBD-3[16]. W lotach operacyjnych, dowódcy grupy towarzyszyło zwykle dwóch młodszych pilotów z eskadr VS-6 bądź VB-6, którzy pilotując swoje SBD mieli za zadanie fotografować przebieg operacji[16]. Eskadra torpedowa VT-6 dowodzona była przez Lt. Cmdr. Eugene Lindseya, eskadra myśliwska VF-6 przez Lt. Cmdr. Wade'a McClusky'ego[16] VS-6 przez Hallsteda Hoppinga[17], zaś VB-6 dowodził Lt. Cmdr. William Hollingsworth[18]

Każda z eskadr miała obok pilotów dodatkową grupę osób – mechaników, zaś eskadry torpedowe i bombowe także strzelców pokładowych[16]. Mechanicy podzieleni byli na dwie osobne grupy - osób zajmujących się silnikami oraz mechaników odpowiedzialnych za pozostałe sprawy techniczne samolotów. Inną grupę żołnierzy wchodzących w skład eskadry stanowili strzelcy pokładowi, którzy wybierani byli spośród grona marynarzy okrętu. Marynarze „Enterprise” chcący uczestniczyć lotach w charakterze członków załóg i otrzymywać związane z tym wyższe wynagrodzenie, musieli posiąść dodatkowe umiejętności, w tym uruchomienia samolotu na pokładzie startowym, posługiwania się karabinem maszynowym tylnego strzelca, odczytywania sygnałów okrętowych, posługiwania się radiem, a także – w przypadku SBD Dauntless – podstawowe umiejętności pilotażu, niezbędne do doprowadzenia samolotu na własny okręt w razie niesprawności pilota, za pomocą prostych urządzeń kontrolnych znajdujących się w kabinie strzelca SBD[16].

Pierwszy etap działań wojennych

„Enterprise” wszedł do działań wojennych już rano 7 grudnia, gdy 18 startujących z jego pokładu bombowców SBD Dauntless, lecących dla przebazowania na wyspę Oʻahu, natknęło się na japońskie eskadry atakujące Pearl Harbor. W toku nierównej walki zestrzelono 5 z nich i 1 omyłkowo przez obronę przeciwlotniczą. Już po ataku, pozostałe samoloty „Enterprise” poszukiwały bezowocnie floty japońskiej. Podczas patroli bojowych w ciągu kolejnych dni, samolot SBD z „Enterprise” odnalazł i zatopił 10 grudnia japoński okręt podwodny I-70.

USS „Enterprise” podczas osłony rajdu Doolittle'a na Tokio, kwiecień 1942 r.

1 lutego 1942 roku grupa lotnicza z „Enterprise” w składzie zespołu TF 8 wzięła udział w ataku na cele na wyspach Kwajalein, Wotje i Maloelap (Wyspy Marshalla), zatapiając statek transportowy i okręt pomocniczy oraz uszkadzając 6 okrętów, w tym krążownik „Katori” i niszcząc liczne samoloty i instalacje naziemne. Na skutek kontrataku japońskich bombowców G3M, „Enterprise” odniósł niewielkie uszkodzenia od odłamków blisko wybuchających bomb. Po raz pierwszy też okręt zetknął się z atakiem samobójczym uszkodzonego samolotu japońskiego, który zniszczył jeden z samolotów na pokładzie i wywołał pożar. 24 lutego samoloty „Enterprise” dokonały ataku lotniska na wyspie Wake, a 4 marca celów na wyspie Marcus na środkowym Pacyfiku. Po odpoczynku w Pearl Harbour, 13 kwietnia 1942 roku „Enterprise” spotkał się z lotniskowcem „Hornet”, osłaniając 18 kwietnia start z „Horneta” 16 bombowców B-25 Mitchell, które dokonały następnie pierwszego nalotu na Tokio (rajd Doolittle'a).

Bitwa o Midway

Po powrocie do bazy Pearl Harbor, „Enterprise” został skierowany w celu wzmocnienia grupy lotniskowców operujących na Morzu Koralowym, jednakże z powodu zbyt dużego dystansu, nie dotarł tam na czas i nie wziął udziału w bitwie na Morzu Koralowym 4-8 maja 1942 roku.

28 maja 1942 roku „Enterprise” wypłynął w morze jako okręt flagowy kontradmirała Raymonda Spruance'a w składzie zespołu operacyjnego TF 16, w celu przeciwdziałania japońskiej flocie, zamierzającej uderzyć na wyspę Midway. Oprócz niego, w skład TF 16 wchodził lotniskowiec „Hornet”, 6 krążowników i 10 niszczycieli. W celu wsparcia zespołu, wysłano także drugi zespół TF 17 z lotniskowcem USS „Yorktown”. 4 czerwca 1942 roku doszło do powietrzno-morskiej bitwy o Midway, w wyniku której samoloty z amerykańskich lotniskowców doprowadziły do zniszczenia wszystkich 4 japońskich lotniskowców, biorących udział w bitwie. Bezpośrednio bombowce nurkujące Douglas SBD-3 Dauntless z „Enterprise” zbombardowały lotniskowce „Kaga” i „Akagi” oraz „Hiryū”, ciężko je uszkadzając i doprowadzając do ich zatopienia. Bitwa ta była zwrotnym punktem w walkach na Pacyfiku, po którym Japonia straciła inicjatywę. „Enterprise” nie odniósł uszkodzeń, chociaż utracił sporą część samolotów pokładowych; między innymi zniszczeniu uległ prawie cały dywizjon samolotów torpedowych VT-6 (11 z 14 samolotów), jako jeden z pierwszych atakujący japońskie okręty. W bitwie zaś zatonął jego bliźniaczy okręt „Yorktown”. Następnego dnia samoloty „Enterprise” uszkodziły japoński krążownik „Mikuma”, który następnie zatonął. Piloci eskadr VB-6 i VS-6 tego lotniskowca, Richard Best i Norman Kleiss, zostali jedynymi pilotami drugiej wojny światowej, którzy trafili – odpowiednio – dwa i trzy okręty nieprzyjaciela w trakcie jednej bitwy.

Bitwy w rejonie Wysp Salomona

Moment wybuchu bomby na pokładzie USS „Enterprise” podczas bitwy koło wschodnich Wysp Salomona 24 sierpnia 1942 r.[e]

Po miesiącu przerwy, „Enterprise” został skierowany 15 lipca 1942 roku na południowy Pacyfik, gdzie dołączył do zespołu operacyjnego TF 61, wspierającego 8 sierpnia desant morski na wyspie Guadalcanal w archipelagu Wysp Salomona. 24 sierpnia 1942 roku „Enterprise” wziął udział w powietrzno-morskiej bitwie koło wschodnich Wysp Salomona. Jego samoloty prowadziły rozpoznanie i wzięły udział w zatopieniu lekkiego lotniskowca „Ryūjō”[19]. Sam „Enterprise” padł ofiarą ataku samolotów z lotniskowców „Shōkaku” i „Zuikaku” i został uszkodzony 3 bezpośrednimi trafieniami bomb oraz kilkoma bliskimi wybuchami, odnosząc najpoważniejsze uszkodzenia z okrętów amerykańskich w tym starciu i tracąc 74 zabitych i 95 rannych. Jedna z bomb przebiła tylny podnośnik samolotów i wybuchła w hangarze, dwie wybuchły na pokładzie lotniczym. Załoga okrętu zdołała jednak opanować sytuację, mimo kilkustopniowego przechyłu i pożarów, i powrócił on do Pearl Harbor o własnych siłach.

Wybuch bomby u burty „Enterprise” podczas bitwy koło wysp Santa Cruz 26 października 1942 r.

Po remoncie w Pearl Harbor trwającym od 10 września do 16 października 1942 roku, „Enterprise” powrócił w skład grupy operacyjnej TF 61 na Wyspach Salomona. 26 października wziął udział w powietrzno-morskiej bitwie koło wysp Santa Cruz, w której jego samoloty ponownie prowadziły rozpoznanie, lecz zdołały także uszkodzić bombą i wyłączyć z akcji lekki lotniskowiec „Zuihō”. „Enterprise” z kolei ponownie został uszkodzony dwoma bombami samolotów ze „Shōkaku” i kilkoma bliskimi wybuchami, tracąc 44 zabitych i 75 rannych. Mimo to, zdołał przyjąć na pokład wracające po bitwie samoloty swoje i ciężej uszkodzonego, następnie zatopionego bliźniaczego „Horneta”. Po pośpiesznych i prowizorycznych naprawach w bazie Nouméa w Nowej Kaledonii, już 13 listopada samoloty „Enterprise” wzięły udział w bitwie pod Guadalcanalem, pomagając w zatopieniu unieruchomionego pancernika „Hiei”. Oprócz tego, w tym okresie samoloty „Enterprise” brały również udział w zatopieniu innych mniejszych okrętów.

Dalsze działania

Od lutego 1943 roku lotniskowiec operował przez trzy miesiące z bazy Espiritu Santo. 20 lipca 1943 roku „Enterprise” udał się do stoczni Puget Sound Naval Shipyard na remont połączony z modernizacją, z którego powrócił w listopadzie (m.in. wzmocniono uzbrojenie, ochronę przeciwtorpedową i zamontowano nowsze radary). Od 19 do 21 listopada „Enterprise” uczestniczył w zapewnianiu osłony lotniczej dla desantu Marines na atolach Tarawa i Makin. 26 listopada z jego pokładu wypuszczono po raz pierwszy myśliwce w nocy, do ataku na grupę japońskich bombowców. Od 29 stycznia do 3 lutego 1944 roku samoloty lotniskowca w składzie zespołu TF 58 bombardowały Wyspy Marshalla i wspierały lądowanie na atolu Kwajalein. 17 lutego w nocy 12 samolotów TBF Avenger z „Enterprise” zaatakowało bazę japońskiej floty w atolu Truk, dokonując po raz pierwszy nocnego ataku bombowego z lotniskowca, wyszukując cele za pomocą radaru. Atak ten spowodował 1/3 strat wywołanych przez akcję floty amerykańskiej przeciwko atolowi Truk 17-18 lutego.

Przez kolejne miesiące, „Enterprise” w składzie grup operacyjnych z innymi lotniskowcami wspierał desanty na wyspach Pacyfiku, w tym na Marianach, Saipanie, Rota i Guam. 19 i 20 czerwca 1944 roku, w składzie TF 58, „Enterprise” wziął udział w wielkiej lotniczo-morskiej bitwie na Morzu Filipińskim. 23-26 października wziął udział w bitwie w zatoce Leyte. Jego grupa lotnicza przyczyniła się do zatopienia m.in. superpancernika „Musashi”. W tym okresie i w ciągu najbliższych miesięcy lotniskowiec operował głównie w obszarze Filipin, a jego lotnictwo atakowało również Okinawę, a następnie inne cele na Wyspach Japońskich.

Atak kamikaze na USS „Enterprise”, 14 maja 1945 r.

Od 10 lutego 1945 roku „Enterprise” wspierał lądowanie i walki Marines na Iwo Jima. Cały czas biorąc udział w akcjach, 18 marca padł pierwszy raz ofiarą samobójczego ataku samolotu kamikaze, odnosząc lekkie uszkodzenia. Powrócił do akcji 5 kwietnia, wspierając operacje przeciw Okinawie. 11 kwietnia został poważniej uszkodzony atakiem kamikaze. Po naprawach w atolu Ulithi, 6 maja ponownie powrócił do akcji, przejmując rolę okrętu flagowego zespołu TF 58. 14 maja 1945 roku został jednak poważnie uszkodzony przez kamikaze, który zniszczył jego przedni podnośnik samolotów, zabijając 14 i raniąc 34 ludzi. 7 czerwca lotniskowiec przybył do remontu do Puget Sound Navy Yard, gdzie zastał go koniec wojny.

Po II wojnie światowej

Po wojnie, wyremontowany „Enterprise” brał udział w transporcie weteranów amerykańskich z Europy do USA (operacja Magic Carpet). 17 lutego 1947 roku okręt został przesunięty do rezerwy, jako okręt flagowy Atlantyckiej Floty Rezerwowej. W 1953 roku przeklasyfikowano „Enterprise” na lotniskowiec zwalczania okrętów podwodnych (CVS), bez żadnych modyfikacji. 2 października 1956 roku został wycofany ze służby. 1 lipca 1958 roku, w wyniku krótkowzrocznej decyzji, ten zasłużony dla marynarki amerykańskiej okręt sprzedano na złom, mimo starań zachowania go jako okrętu-muzeum (pomimo że już kilka lat później przeznaczono na okręty-muzea kilka lotniskowców typu Essex). Złomowanie zakończono w maju 1960 roku. Oprócz 20 gwiazd za akcje bojowe, „Enterprise” został nagrodzony Pochwałą Prezydenta USA (Presidential Unit Citation), Pochwałą Marynarki USA (Navy Unit Commendation) i Proporcem Admiralicji Brytyjskiej (British Admiralty Pennant), jako jedyny okręt nie-brytyjski.

Dane taktyczno-techniczne

  • długość pokładu lotniczego: 238,9 m, w 1944 r.: 250 m
  • siłownia:
  • uzbrojenie:
    • na początku służby:
    • 1942 r.:
      • 8 dział plot 127 mm
      • 32-38 działka plot 20 mm
    • listopad 1943 r.:
      • 8 dział plot 127 mm
      • 40 działek plot 40 mm Bofors (6 poczwórnych i 8 podwójnych)
      • 48 działek plot 20 mm
    • 1945 r.:
      • 8 dział plot 127 mm
      • 54 działka plot 40 mm Bofors (11 poczwórnych i 5 podwójnych)
      • 32 działka plot 20 mm
  • liczba samolotów: 73-93
    • orientacyjne składy grupy lotniczej (w nawiasie łączna liczba samolotów)[20]:
    • 1941 r.: 18 myśliwców F4F-3, 37 bombowców nurkujących SBD, 18 bombowców torpedowych TBD (73)
    • 1942 r.: 27 myśliwców F4F-4, 36 bombowców nurkujących SBD, 18 bombowców torpedowych TBD (81)
    • październik 1942 r.: 34 myśliwce F4F-4, 34 bombowców nurkujących SBD, 10 bombowców torpedowych TBF (78)
    • październik 1943 r.: 36 myśliwców F6F-3, 37 bombowców nurkujących SBD, 18 bombowców torpedowych TBF (91)
    • 1944 r.: 32 myśliwce F6F-3, 4 myśliwce F4U-1, 30 bombowców nurkujących SBD, 16 bombowców torpedowych TBF/TBM (82)
    • 1945 r.: 32 myśliwce F6F-5N, 21 bombowców torpedowych TBM-3D, 40 bombowców nurkujących SB-2C Helldiver (93)

Uwagi

  1. May she also say with just pride; I have done the State some service (Oby mógł z dumą powiedzieć „Oddałem Państwu pewne przysługi”. Tłumaczenie: Józef Paszkowski Otello Lwów 1925) [2]
  2. Traktaty: waszyngtoński (1922), londyński (1930) i londyński (1936).
  3. Zdarzenie tego typu miało znaczący wpływ na utratę siostrzanego „Horneta[8].
  4. W nomenklaturze United States Navy alfanumeryczne oznaczenia eskadr oznaczały kolejno: „V” – „heavier-than-air-aircraft” (statek powietrzny cięższy od powietrza); „S” – „Scout-Bombing” (rozpoznawczo-bombowy); „B” – „Bombing” (bombowy); „6” – liczba sześć oznaczała szóstą kolejną eskadrę – odpowiednio – rozpoznawczo-bombową lub bombową, włączoną do służby przez U.S. Navy i odpowiednio przydzieloną do „Carrier Air Group Six” (szóstej grupy pokładowej) bazującej na lotniskowcu „Enterprise”, odpowiednio również szóstego okrętu tej klasy[10].
  5. Zdjęcie jest zazwyczaj przypisywane matowi Robertowi Fredricowi Readowi, który zginął trafiony odłamkiem tej bomby. W rzeczywistości jest to klatka z filmu z kamery starszego marynarza Mariona Riley'a.

Przypisy

  1. a b c d e Edward Stafford: The Big E, s. 10
  2. a b Edward Stafford: The Big E, s. 14
  3. a b c d e f g h i j Enterprise VII (CV-6), [on line]
  4. NavSource: USS Enterprise (CV-6) [on line].
  5. a b c d e f g Edward Stafford: The Big E, s. 12
  6. Norman Kleiss: Never Call Me a Hero, s. 77
  7. a b c d e f g h i j k Paul Fontenoy: Aircraft Carriers, s. 238-239
  8. a b c d e Paul Fontenoy: Aircraft Carriers, s. 42
  9. Edward Stafford: The Big E, s. 17
  10. Norman Kleiss: Never Call Me a Hero, s. 73
  11. US Navy Air Group markings of the 30's. [dostęp 2021-03-06].
  12. Edward Stafford: The Big E, s. 18
  13. a b c Phil Listemann: Northrop BT-1, s. 6-7
  14. David Doyle: SBD Dauntless, s. 46
  15. Janowicz, K., Zbiegniewski, A.,: Douglas SBD Dauntless, s. 23-27
  16. a b c d e f Norman Kleiss: Never Call Me a Hero, s. 81-82
  17. Hopping (DE-155) (ang.). history.navy.mil. [dostęp 2021-03-05].
  18. Al Hands - Air Groups (ang.). cv6.org. [dostęp 2021-03-05].
  19. Zbigniew Flisowski: Na wodach Guadalcanalu. Poznań: 1990. ISBN 83-210-0829-1.
  20. K. Zalewski: Lotniskowce typu Yorktown...

Bibliografia

  • Chris Bishop: The Ilustrated Encyclopedia of Weapons Of World War II. London: Amber Books, 2014. ISBN 978-1-78274-167-1.
  • David Doyle: SBD Dauntless, Douglas's US Navy and Marine Corps Dive-Bomber in World War II. Schiffer Military, 2019. ISBN 0-7643-5846-4.
  • Paul Fontenoy: Aircraft Carriers An Illustrated History of Their Impact. ABC Clio, 2006. ISBN 1-85109-573-X.
  • Krzysztof Janowicz, Andre Zbiegniewski: Douglas SBD Dauntless. Lublin: Kagero, 2007. ISBN 978-83-60445-69-3.
  • Phil Listemann: Northrop BT-1. Seria: Allied Wings. ISBN 978-2952638-17-3.
  • Kleiss Norman, Timothy Orr, Laura Orr: Never Call Me a Hero: A Legendary American Dive-Bomber Pilot Remembers the Battle of Midway. William Morrow, 2017. ISBN 0-06-269205-4.
  • Edward P. Stafford: The Big E: The Story of the USS Enterprise, Illustrated Edition. Annapolis: Naval Institute Press, 15 stycznia 2016. ISBN 1-59114-802-2.
  • Paul Fontenoy: Aircraft Carriers An Illustrated History of Their Impact. ABC Clio, 2006. ISBN 1-85109-573-X.

On line

Media użyte na tej stronie

Enterprise 5inch DP guns.jpg
5"/38 Mark 12 dual-purpose guns #6 and #8 of the IV. battery on the aft-port side of the USS Enterprise (CV-6). Wake Island raid, 24 February 1942.
Flag of the United States (1912-1959).svg
US Flag with 48 stars. In use for 47 years from July 4, 1912, to July 3, 1959.
Propozycja DA.svg
Autor: M.Komorniczak, Licencja: CC BY 3.0
Propozycja dla Dobry Artykuł dla PL.WIKI
Japanese bomb explodes off the port side of USS Enterprise (CV-6) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-30198).jpg
A Japanese bomb explodes off the port side of the U.S. Navy aircraft carrier USS Enterprise (CV-6) during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942.
USS Enterprise (CV-6) hit by kamikaze on 21 May 1945 (80-G-323565).jpg
The U.S. Navy aircraft carrier USS Enterprise (CV-6) being hit by a Japanese bomb-laden kamikaze on 21 May 1945. The ship's forward elevator was blown approximately 400 feet into the air from the force of the explosion six decks below.
BT-1 taxi on CV-6.jpg
Northrop BT-1 on board of USS Enterprise (CV-6). The yellow color of its wings visible and True Blue color of vertical and horizontal stabilizers are assigned to the Enterprise air group. The aircraft of this type was removed from service by April 20, 1941
TBD F3F SBC of Enterprise Air Group c1938.jpg

A U.S. Navy Douglas TBD-1 Devastator (BuNo 0322) of Torpedo Squadron 6 (VT-6) joins and Grumman F3F-2 of Fighting Squadron 6 (VF-6) and an Ccurtiss SBC-3 Helldiver (BuNo 0545) of Scouting Squadron 6 (VS-6) in a flight over the Virginia countryside. All squadrons were part of the Enterprise Air Group.

The TBD-1 0322 was lost when it stalled on take-off from the aircraft carrier USS Enterprise (CV-6) on 10 March 1939. The crew was not injured.
USS Enterprise (April 1939).jpg
Th U.S. Navy aircraft carrier USS Enterprise (CV-6) underway, on 12 April 1939.
Japanese bomb hits USS Enterprise (CV-6) flight deck during Battle of the Eastern Solomons, 24 August 1942 (80-G-17489).jpg

A Japanese bomb explodes on the flight deck of USS Enterprise, 24 August 1942 during the Battle of the Eastern Solomons, causing minor damage. This was the third and last bomb to hit Enterprise during the battle. The bomb was dropped by a Japanese Aichi D3A1 "Val" dive bomber piloted by Kazumi Horie who died in the attack.

According to the original photo caption in the US Navy's archives, this explosion killed the photographer, Photographer's Mate 3rd Class Robert F. Read. This image, however, was actually taken by Photographer's Mate 2nd Class Marion Riley, who was operating a motion picture camera from the aft end of the ship's island, above the flight deck and who survived the battle although his photographic equipment was damaged. The film Riley took that day, and of which this still was extracted together with others and published in Life, can be seen at this Youtube link (explosion at 03:05). Robert Read was stationed in the aft starboard 5" gun gallery and was killed by the second bomb to hit Enterprise. The smoke from the bomb explosion that killed Read can be seen in the upper left of this photograph. (Source: [1])
Christening of USS Enterprise (CV-6) at Newport News in 1936.jpg
Christening of the U.S. Navy aircraft carrier USS Enterprise at Newport News Shipbuilding, Virginia (USA), on 3 October 1936. The "Big E" was sponsored by Lulie Swanson, wife of the acting U.S. Secretary of the Navy Claude A. Swanson: "May she also say with just pride; 'I have done the State some service'" Partially quote from "Othello".
USS Fanning (DD-385) underway near USS Enterprise (CV-6) on 18 April 1942 (80-G-324232).jpg
The U.S. Navy destroyer USS Fanning (DD-385) maneuvers near the aircraft carrier USS Enterprise (CV-6) on the day the "Doolittle Raid" aircraft were launched from the USS Hornet (CV-8), on 18 April 1942. The photo was taken from the heavy cruiser USS Salt Lake City (CA-25).
Disambig.svg
Symbol wieloznaczności