Układ napędowy roweru
Układ napędowy roweru – zespół elementów roweru przekształcający pracę mięśni rowerzysty w ruch roweru.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Dsb-1.jpg/220px-Dsb-1.jpg)
Większość rowerów ma układ napędowy oparty na przekładni łańcuchowej. Mniej popularne są napędy oparte o pasek zębaty, a jeszcze mniej popularny jest napęd za pomocą wałka. Próbowano także adaptować do tego celu rozmaite przekładnie cierne, lecz bez większego powodzenia. Niektóre rodzaje rowerów (jednokołowe i dziecinne, a także historyczne) mają skrajnie uproszczony układ napędowy, w którym pedały i korby są połączone bez żadnych przekładni bezpośrednio z osią napędzanego koła.
Najczęściej rower jest napędzany nożnie, poprzez cykliczne, kołowe ruchy nóg rowerzysty. Istnieją też napędy, w których zamiast ruchów kołowych wykonuje się naprzemienne ruchy posuwisto-zwrotne, jednak są one bardzo rzadko spotykane. Równie rzadko spotykane są napędy rowerowe przystosowane do rąk. Tego rodzaju napędy są jednak czasami stosowane w wózkach inwalidzkich.
Konstrukcja
Typowy układ napędowy roweru, dający możliwość zmiany biegów składa się z:
- dwóch skierowanych do siebie pod kątem 180° i znajdujących się po dwóch stronach ramy korb, do których są przymocowane pedały,
- pedałów, na które naciska się nogami wprawiając cały układ w ruch,
- korb połączonych z sobą ułożyskowanym wałkiem suportowym (nazywanym tradycyjnie osią),
- zestawu kół łańcuchowych, zwanych przednimi zębatkami (od jednej do 3) po jednej, zwykle prawej stronie, przymocowanego do suportu,
- łańcucha, przenoszącego ruch do kół łańcuchowych piasty koła (tylnych zębatek),
- tylnych zębatek (od jednej do 13)[1], które są połączone z tylną piastą za pomocą bębenka lub wolnobiegu. W tym drugim przypadku tylne zębatki są połączone w jeden element zwany kasetą
Zmiana biegów
Zmiana przełożeń w takim napędzie jest możliwa poprzez przerzutki zmieniające położenie łańcucha na zespole zębatek. Przerzutka sterowana jest poprzez linkę od ręcznej manetki.
Współcześnie układy napędowe rowerów dają możliwość zmiany przełożeń od 3 do nawet 30 biegów. W zębatkowych systemach przerzutek, liczba możliwych przełożeń jest iloczynem liczby przednich i tylnych zębatek. Typowy rower górski ma zwykle 3 zębatki przednie i od 7 do 10 tylnych, co daje 21 do 30 przełożeń. rowery szosowe bardzo długo miały zatwierdzony przez UCI stały zestaw 10 przełożeń (dwie zębatki z przodu i pięć z tyłu). Obecnie jednak zasady te zliberalizowano i liczba przełożeń dostępnych w rowerach szosowych przewyższyła nawet ich liczbę w rowerach górskich. Obecnie niektóre, profesjonalne napędy szosowe składają się z dziesięciu zębatek tylnych i 3 przednich co daje 30 różnych biegów albo 2 przednich i 11 tylnych, większość rowerów szosowych ma jednak 8-10 zębatek tylnych i 2 przednie.
Odmiany napędów
Nie każdy rower ma wszystkie wspomniane elementy układu napędowego i istnieją ich uproszczone wersje:
- napęd torpedo (zwany też czasem napędem dynamo) posiada tylko jedną zębatkę tylną i jedną przednią. W tylnej piaście jest zamontowany mechanizm wolnobiegu umożliwiający kręcenie się do przodu tylnej piasty przy zatrzymanej tylnej zębatce. Mechanizm ten umożliwia uruchomienie hamulca w piaście przez kręcenie pedałami do tyłu. Napędy torpedo z hamulcem nie mogą mieć zewnętrznych przerzutek istnieją jednak jego wersje z przekładniami montowanymi wewnątrz piasty
- ostre koło – w którym tylna zębatka jest bezpośrednio połączona z osią tylnej piasty.
Lista napędów szosowych i górskich
Napędy szosowe i górskie są obecnie produkowane przez kilka firm, z których najważniejsze to japońska Shimano, amerykańska SRAM, oraz włoska Campagnolo. Oprócz tego istnieje kilkanaście mniejszych firm amerykańskich i europejskich specjalizujących się w produkcji drogich napędów do rowerów górskich (FSA, Orbit, Azonic, Ritchey, Bees i wiele innych) oraz liczna rzesza producentów z Tajwanu oferujących w większości napędy do tanich rowerów.
Napędy różnią się użytymi materiałami jakością i precyzją wykonania, zakresem i liczbą przełożeń, szczegółami technicznymi budowy piast, zębatek, przerzutek i manetek oraz trwałością i masą. Większość producentów tworzy z części składających się na napęd tzw. grupy osprzętu, w ramach których wszystkie części są z sobą w pełni zgodne i są one porównywalne jakościowo, tworząc kompletny napęd odpowiadający jakością całej grupie. Części z różnych grup, a nawet od różnych producentów można z sobą zwykle mieszać, gdyż większość z nich stosuje podobne normy i wymiary. Czasami jednak zdarza się, że pewne części do siebie nie pasują.
Poniżej znajduje się lista grup napędu – z szacunkową ceną całego zestawu obejmującego korby, pedały, wkład supportowy, zębatki, piasty, przerzutki, manetki i linki.
Producent | grupa | liczba przełożeń | przeznaczenie | cena [zł] |
Shimano | TY/T0 | 18-21 | klient masowy | 100-150 |
Shimano | Acera | 21-24 | turystyka | 200-250 |
Shimano | Alivio | 24 | turystyka górska | 350-400 |
Shimano | Deore/STX/STX RC* | 24-27 | zaawansowana turystyka górska | 500-600 |
Shimano | Deore LX | 27 | kolarstwo górskie/turystyka | 1000-1200 |
Shimano | Deore XT | 24-27 | kolarstwo górskie | 1500-2000 |
Shimano | XTR | 24-27 | profesjonalne kolarstwo górskie | ok. 5000 |
Shimano | Sora | 5-16 | turystyka szosowa | 500-700 |
Shimano | Tiagra | 10-18 | kolarstwo szosowe/turystyka | 1000-1500 |
Shimano | 105 | 10-27 | kolarstwo szosowe | 2000-5000 |
Shimano | Ultegra | 10-30 | zaawansowane kolarstwo szosowe | 5000-10000 |
Shimano | Dura Ace | 10-30 | profesjonalne kolarstwo szosowe | 10000-15000 |
SRAM | ESP 3.0 | 21-24 | turystyka | 150-200 |
SRAM | ESP 5.0 | 24 | turystyka górska | 300-350 |
SRAM | ESP 7.0 | 24-27 | zaawansowana turystyka górska | 500-600 |
SRAM | ESP 9.0 | 27 | kolarstwo górskie | 1000-1500 |
SRAM | ESP 9.0 SL | 27 | profesjonalne kolarstwo górskie | 3000 |
Campagnolo | Mirage | 10-18 | turystyka/kolarstwo szosowe | 3000-5000 |
Campagnolo | Chorus | 10-18 | kolarstwo szosowe | 10000-12000 |
Campagnolo | Record | 10-30 | profesjonale kolarstwo szosowe | 15000-20000 |
Przypisy
Media użyte na tej stronie
Autor: AndrewDressel (talk), Licencja: CC BY-SA 3.0
Belt-drive crankset on a Trek District
(c) Polimerek, CC-BY-SA-3.0
Uklad napedowy roweru górskiego - zdjęcie własne
Autor: Oryginalnym przesyłającym był Jeff dean z angielskiej Wikipedii, Licencja: Attribution
Shaft-driven bicycle
Photo © by Jeff Dean