Ulica Henryka Sienkiewicza w Tarnowskich Górach
Śródmieście-Centrum, Sowice | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() Ulica Henryka Sienkiewicza w rejonie skrzyżowania z ul. Bohaterów Monte Cassino, widok w kierunku południowym (zdj. 2016) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Państwo | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Miejscowość | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Długość | 1285 m | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przebieg | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() |
Ulica Henryka Sienkiewicza w Tarnowskich Górach – jedna z głównych ulic Tarnowskich Gór. Łączy północną część dzielnicy Śródmieście-Centrum z południową częścią Sowic. Stanowi fragment drogi powiatowej klasy Z nr 3290S powiatu tarnogórskiego[1].
Przebieg
Ulica rozpoczyna się na Rondzie ppłk. pil. inż. Karola Gustawa Ranoszka, kierując się dalej na północ. Krzyżuje się z innymi drogami powiatowymi: ulicą Powstańców Śląskich, ulicą Jana Styczyńskiego i ulicą Tadeusza Kościuszki. Na granicy dzielnic Śródmieście-Centrum i Sowice przebiega pod wiaduktem kolejowym linii nr 144. Swój bieg kończy na skrzyżowaniu z ulicą Fabryczną w Sowicach, a jej kontynuacją jest ulica Czarnohucka[1][2].
Ulica Sienkiewicza na odcinku od ronda Ranoszka do skrzyżowania z ulicami Styczyńskiego i Powstańców Śląskich posiada cztery pasy ruchu: dwa w stronę północną i dwa w południową[1].
Historia
Po wojnie francusko-pruskiej (1870-1871) w Tarnowskich Górach rozpoczęto wytyczanie nowych ulic, wzdłuż których budowano wille z ogrodami oraz kamienice o wysokim jak na tamte czasy standardzie przeznaczone dla powracających żołnierzy[3]. Jedną z nich była ulica Sienkiewicza, która do 1925 oraz w latach 1939–1945 ulica nosiła nazwę Hugostraße[a][4] upamiętniającą hrabiego Hugona I Henckla von Donnersmarck – założyciela huty w pobliskich Sowicach[3].
Jednym z pierwszych budynków wytyczonych przy tej ulicy była siedziba starostwa powstałego w 1873 roku powiatu tarnogórskiego (niem. Kreis Tarnowitz). Od 1975 w budynku mieści się Urząd Miejski w Tarnowskich Górach[3].
Ówczesna Hugostraße została wybrukowana w latach 1898–1912[5], zaś w latach 1871–1905 znajdowała się przy niej jedna z rogatek miejskich[6].
W 1907 powstała urzędnicza spółdzielnia mieszkaniowa (Beamtenwohnungs- und Sparverein), która m.in. przy ulicy Sienkiewicza, a także przy obecnych ulicach Nakielskiej, Kościuszki i Powstańców Śląskich, wybudowała z pomocą państwowych funduszy domy o 153 mieszkaniach[5].
Jeszcze przed I wojną światową ulica została przedłużona poza znajdujący się nieopodal skrzyżowania Hugostraße z Lukaschikstraße oraz Georgstraße[b] Park Strzelecki bractwa kurkowego i zabudowana domami dla urzędników[3].
Jeszcze w latach międzywojennych u zbiegu ulic Sienkiewicza oraz Bohaterów Monte Cassino stał krzyż upamiętniający cmentarz, na którym chowani byli dziesiątkowani przez zarazę przechodzący przez miasto w 1813 i 1814 w ślad za wojskami Napoleona rosyjscy oraz pruscy żołnierze[7].
W latach II wojny światowej (1939–1945) niemieckie władze okupacyjne zmieniły nazwę ulicy na General-Hülsen-Strasse[8].
13 lipca 2016[9] i 30 lipca 2017[10] ulicą Sienkiewicza przebiegała trasa wyścigu kolarskiego Tour de Pologne.
Na początku lutego 2021 roku skrzyżowanie ulicy Sienkiewicza z ulicami Powstańców Śląskich i Styczyńskiego zostało zamknięte z powodu budowy w tym miejscu ronda[11], natomiast znajdujący się przy ul. Sienkiewicza przystanek autobusowy przeniesiony został na ulicę Bohaterów Monte Cassino[12].
Budynki
Przy ulicy Henryka Sienkiewicza mieści się szereg budynków użyteczności publicznej; często są to też obiekty zabytkowe wpisane do Gminnej Ewidencji Zabytków[13]:
- tzw. Willa Leschnitzera, ul. Sienkiewicza 1 – zabytkowy budynek w stylu baroku francuskiego według projektu Louisa Ehrlicha wybudowany w 1874 na terenie tartaku należącego do Simona Leschnitzera; posiada boniowany parter, piętro zaś ozdobione korynckimi pilastrami i kolumienkami, dach mansardowy; kolejnymi właścicielami Richard Linke, Max Moeller, po II wojnie światowej mieszkania komunalne, obecnie mieści m.in. aptekę, kancelarie radców prawnych oraz biuro poselskie,
- Budynek Urzędu Miejskiego, ul. Sienkiewicza 2 – neorenesansowy budynek z cegły klinkierowej, zwieńczony kamienną balustradą według projektu Heintzego, budowa rozpoczęła się w 1875, oddany do użytku 1 kwietnia 1877, siedziba starostwa tarnogórskiego do 1975,
- budynek z 1876 roku, ul. Sienkiewicza 3 – postawiony na zlecenie Simona Leschnitzera na terenie tartaku, którego Leschnitzer był właścicielem. Mieściła się w nim administracja. Obecnie agencja PZU,
- neobarokowa kamienica z 1905 roku przy ul. Sienkiewicza 4, zaprojektowana przez Hugona Streckera, który w niej zamieszkał. Na fasadzie znajdują się przedstawienia narzędzi murarskich, które przez długie lata uważano za symbole masońskie; Strecker faktycznie należał do tarnogórskiej loży masońskiej Silberfels,
- ul. Sienkiewicza 5 – wczesnomodernistyczna willa stolarza Karla Müllera z 1910 roku; pod spadzistym dachem widoczna wypukła rzeźba siedzącego atlety z piłą na tle wici i liści irysa; obecnie mieści Przedszkole Publiczne nr 4[14],
- ul. Sienkiewicza 6 – budynek szkoły z 1927 roku o formie pałacu, przed wejściem portyk z trzema filarami, początkowo Prywatna Średnia Szkoła Męska i Żeńska mniejszości niemieckiej, obecnie mieści Wieloprofilowy Zespół Szkół, Technikum nr 5, Zasadniczą Szkołę Zawodową nr 5, Centrum Kształcenia Ustawicznego i Wydział Nauk Społecznych Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Opolu,
- ul. Sienkiewicza 8 – obecnie Młodzieżowy Dom Kultury, przed 1945 rokiem ewangelicki dom parafialny, zbudowany w l. 1889-1890, rozbudowany w 1901 roku,
- kamienice i wille z końca XIX i początku XX wieku pod numerami: 7, 10, 11[15], 12, 13, 15, 18, 20, 22, 24, 26, 28, 30, 32, 34, 35, 36, 41, 43[16], 45,
- budynek nastawni TGA7.
Na liście zabytków nie znajdują się:
- Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie, ul. Sienkiewicza 16[17] – budynek wzniesiony pod koniec lat 60. XX wieku na terenie dawniej należącym do strzeleckiego bractwa kurkowego. Początkowo mieścił internat dla uczniów szkoły przysposabiającej do zawodów w przemyśle (tzw. „Dom Młodego Robotnika”), a następnie przedszkole i Dom Kultury Zakładów Aparatury Chemicznej „Chemet”[18],
- budynek szkoły – ZSTiO „Mechanik”, ul. Sienkiewicza 23,
- Chemet S.A. Zakłady Aparatury Chemicznej, ul. Sienkiewicza 47,
- Dom dla Bezdomnych Mężczyzn, ul. Sienkiewicza 48[19].
Komunikacja
Ulicą Sienkiewicza kursują autobusy organizowane przez Zarząd Transportu Metropolitalnego, które według stanu z grudnia 2022 roku obsługiwały następujące linie[20]:
- 174 (Bobrowniki Śląskie – Tarnowskie Góry Dworzec – Sowice Czarna Huta),
- 189 (Tarnowskie Góry Dworzec – Strzybnica Kościelna),
- 671 (Tarnowskie Góry Dworzec – Pniowiec Pętla),
- 736 (Tarnowskie Góry Dworzec – Pniowiec Pętla),
- 744 (Tarnowskie Góry Dworzec – Tarnowskie Góry Towarowa – Tarnowskie Góry Dworzec),
- 746 (Tarnowskie Góry Dworzec – Sowice Czarna Huta).
Znajduje się tu przystanek o nazwie Tarnowskie Góry Sienkiewicza[20].
Mieszkalnictwo
Według danych Urzędu Stanu Cywilnego w 2019 roku w budynkach znajdujących się przy ulicy Sienkiewicza zameldowanych było 366 osób[21].
Galeria
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b c BIP – Zarząd Dróg Powiatowych w Tarnowskich Górach: Aktualny wykaz dróg powiatowych. 2020-09-09. [dostęp 2020-09-24]. (pol.).
- ↑ Ulica Henryka Sienkiewicza w Tarnowskich Górach na mapie Polski Targeo.
- ↑ a b c d RYCH. Od Hugona do Sienkiewicza. „Montes Tarnovicensis”, październik 2008. Oficyna Monos. ISSN 1640-0216. (pol.).
- ↑ Dawne nazewnictwo ulic Tarnowskich Gór. tg1921.webpark.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-11-28)]. rozdz. I, pkt. 4., ppkt. b.
- ↑ a b Nadolski 2000 ↓, s. 240.
- ↑ Nadolski 2000 ↓, s. 235.
- ↑ Nadolski 2000 ↓, s. 158.
- ↑ Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona: Lata 1939–1945. Plan Tarnowskich Gór. [w:] tarnowskie_gory.fotopolska.eu [on-line]. 2017-02-07. [dostęp 2017-09-24]. (pol.).
- ↑ Tour de Pologne – ograniczenia w ruchu drogowym. Serwis informacyjny Urzędu Miejskiego w Tarnowskich Górach. tarnowskiegory.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-31)]..
- ↑ Urząd Miejski w Tarnowskich Górach: Tour de Pologne znowu w Mieście Gwarków!. 2017-07-30. [dostęp 2017-07-30]. (pol.).
- ↑ esp: Ruszyła budowa ronda. Przejazdu nie ma, wyznaczono objazdy. Gwarek, 2021-02-01. [dostęp 2021-02-01]. (pol.).
- ↑ esp: Tarnowskie Góry. Z Sienkiewicza znika przystanek autobusowy. Gwarek, 2021-01-29. [dostęp 2021-02-01]. (pol.).
- ↑ BIP – Urząd Miejski w Tarnowskich Górach: Gminna Ewidencja Zabytków. 2013-09-06. [dostęp 2015-09-22]. (pol.).
- ↑ Willa z łamanym dachem. montes.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-22)].
- ↑ Paweł Bednarek. Kamienica budowlańca i strażaka. „Montes Tarnovicensis”, wrzesień 2016. Oficyna Monos. ISSN 1640-0216. (pol.).
- ↑ Paweł Bednarek. Willa Gruschki. „Montes Tarnovicensis”, wrzesień 2014. Oficyna Monos. ISSN 1640-0216. (pol.).
- ↑ BIP - Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnowskich Górach.
- ↑ Krzysztof Gwóźdź. Dzieje tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego. „Montes Tarnovicensis”. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216. [zarchiwizowane z adresu]. (pol.).
- ↑ Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Tarnowskich Górach → Dom dla Bezdomnych Mężczyzn.
- ↑ a b Lista przystanków: Tarnowskie Góry. [w:] Zarząd Transportu Metropolitalnego [on-line]. [dostęp 2021-02-01]. (pol.).
- ↑ Ludność miasta Tarnowskie Góry według stanu na dzień 31.12.2019 r. – Biuletyn Informacji Publicznej UM w Tarnowskich Górach.
Bibliografia
- Przemysław Nadolski: Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: Historia Tarnowskich Gór. red. Jan Drabina. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000. ISBN 83-911508-3-6.
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of en:Silesian Voivodeship with counties (powiats) and municipalities (gminas). Geographic limits of the map:
- N: 51.1617 N
- S: 49.2956 N
- W: 17.8872 E
- E: 20.0559 E
Crossroads with a major road ahead.
Znak B-15: zakaz wjazdu pojazdów szerszych, niż określono na znaku (tu: 2 m)
Autor: Gabriel Wilk, Licencja: CC BY-SA 4.0
Budynek Urzędu Miasta Tarnowskie Góry przy ul. Sienkiewicza 2 (dawna landratura)
Znak B-16: zakaz wjazdu pojazdów wyższych, niż określono na znaku (tu: 3,5 m)
wiadukt kolejowy nad ulicą, wersja SVG
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Tarnowskie Góry County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
- N: 50.6412 N
- S: 50.3183 N
- W: 18.55 E
- E: 19.154 E
Autor: Gabriel Wilk, Licencja: CC BY-SA 4.0
Budynek przy ul.Henryka Sienkiewicza 1 w Tarnowskich Górach - tzw. Willa Leschnitzera
Autor: Gabriel Wilk, Licencja: CC BY-SA 4.0
Wieloprofilowy Zespół Szkół w Tarnowskich Górach
Centrum Kształcenia Ustawicznego
Tarnowskie Góry, ul. Henryka Sienkiewicza 6Autor: Gabriel Wilk, Licencja: CC BY-SA 4.0
ul. Henryka Sienkiewicza w Tarnowskich Górach, nad nią wiadukt linii kolejowej nr 144
Autor: Gabriel Wilk, Licencja: CC BY-SA 4.0
Chemet S.A. Zakłady aparatury chemicznej w Tarnowskich Górach
Autor: Gabriel Wilk, Licencja: CC BY-SA 4.0
Zabytkowa willa z 1914 r. przy ul. Sienkiewicza 41 w Tarnowskich Górach
Autor: Gabriel Wilk, Licencja: CC BY-SA 4.0
ul. Henryka Sienkiewicza (róg Bohaterów Monte Cassino) w Tarnowskich Górach; widok w kierunku południowym
Autor:
Znak D-3: droga jednokierunkowa