Ulica Jana Karola Chodkiewicza w Bydgoszczy
![]() Ulica Chodkiewicza przy skrzyżowaniu z ulicą Lelewela. W centrum widoczna willa Chodkiewicza 65 z 1934 roku | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Państwo | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Miejscowość | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Długość | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przebieg | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego (c) SANtosito, CC BY-SA 4.0 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
53°07′53″N 18°01′28″E/53,131389 18,024444 |
Ulica Jana Karola Chodkiewicza w Bydgoszczy – jedna z ważniejszych ulic w układzie komunikacyjnym centrum Bydgoszczy, umożliwiająca przejazd na osi wschód-zachód w północnej części Śródmieścia w kierunku dzielnicy Bielawy, wykorzystywana przez linię tramwajową.
Historia
W latach 70. XIX wieku zabudowa ulicy Gdańskiej sięgała obecnej ul. Chodkiewicza. Znajdujący się bardziej na wschód teren między obecną ul. Gdańską, Krasińskiego, Ogińskiego i Chodkiewicza, tzw. Hempelscher Felde, władze miejskie zakupiły w końcu XIX wieku, po czym przystąpiły do jego parcelacji i wytyczania siatki ulic. Pierwsze kamienice na zachodnim fragmencie ulicy zaczęły powstawać pod koniec I dekady XX wieku. Odcinek ten zabudowano niewysokimi kamienicami z przedogrodami. Na tym odcinku uwagę zwracają m.in. dworki w stylu Landhaus (ob. nr 2A i 4) z 1909, zaprojektowane przez Ericha Lindenburgera.
Znajdujący się przed 1920 poza granicami miasta wschodni odcinek obecnej ul. Chodkiewicza stanowił ośrodek zabudowy Bielaw, stanowiących wówczas oddzielną gminę wiejską. Według księgi adresowej z 1904 przy ulicy skupiała się cała istniejąca zabudowa. Stan ten zmienił się diametralnie w ciągu zaledwie 2 lat za przyczyną powstałego w 1902 roku niemieckiego Urzędniczego Towarzystwa Oszczędnościowego i Budowlanego (Beamten - Spar und Bauverein - spółdzielni oszczędnościowo-budowlanej urzędników bydgoskich instytucji), które korzystając z pożyczki rządu pruskiego na obszarze 6,5 ha na północ od ówczesnej Bleichfelder Strasse wzniosło kolonię piętrowych, murowanych domów jednorodzinnych z wysokimi, wielospadowymi dachami z czerwonej dachówki. Relokacja nowych mieszkańców wywołała w centrum Bydgoszczy poważny kryzys na rynku nieruchomosci, w rezultacie czego do 1920 miasto w ramach retorsji odmawiało przyłączenia Bielaw do miejskiej infrastruktury wodociągowej i energetycznej[2].
Po 2010, w związku z planami zlokalizowania w pobliżu nowej siedziby Akademii Muzycznej, przy ulicy rozpoczęto realizację nowych inwestycji mieszkaniowych, np. Botaniq pod nr 19[3]. Na jednym z planowanych budynków (w zespole mieszkaniowym Sens) powstał wertykalny ogród o wysokości 15 m i szerokości 4 m[4][5].
W 2016 ulica przeszła kapitalny remont, który wiązał się z usunięciem z niej wielu starych kasztanowców[6].
Zabytki
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są obiekty[7]:
- kamienica, ul. Chodkiewicza 14, 1907, nr rej.: A/1384 z 16.09.2008
- budynek d. Związku Rolniczego, ul. Chodkiewicza 21, 1903, nr rej.: A/1575 z 30.11.2010
- sierociniec, ob. Komenda Wojewódzka Policji, ul. Chodkiewicza 32, 1914, nr rej.: A/484/1 z 18.03.1997
Inne ważne obiekty
- Rektorat Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z 1938, ul. Chodkiewicza 30
- Wojewódzki Szpital Dziecięcy im. Józefa Brudzińskiego w Bydgoszczy, ul. Chodkiewicza 44
- Zakład Ochrony Środowiska Wydziału Nauk Przyrodniczych UKW, ul. Chodkiewicza 51
- kamienica, ul. Chodkiewicza 5, z 1900 roku. Budynek 4-kondygnacyjny, wewnątrz charakterystyczne dla Bydgoszczy malowane tapety, na klatce schodowej mozaika, na zewnątrz oryginalna metaloplastyka. Od 2018 poddawana remontowi kapitalnemu[8].
- budynek dawnej Policyjnej Izby Dziecka, ul. Chodkiewicza 8, z 1910 - pierwotnie należał do bydgoskiego chirurga i dyrektora szpitala św. Floriana, zamordowanego w pierwszych dniach II wojny przez gestapo, które przywłaszczyło willę. W 1945 budynek zajęło NKWD, a potem Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego (z przeznaczeniem na biura)[9] i następnie UB, które urządziło w nim mieszkania dla prominentnych funkcjonariuszy. Potem, na przełomie l. 70. i 80., powstała tu Izba Dziecka[10], funkcjonująca do 2010. W styczniu 2017 władze miejskie postanowiły sprzedać obiekt, jednakże z powodu zgłoszonego wniosku o zwrot obiektu, do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez starostę sępoleńskiego, obiekt posiadał niewyjaśniony stan prawny[11][12]. Obiekt wpisany do gminnej ewidencji zabytków[13].
- dawna cegielnia z ok. połowy XIX w., ul. Chodkiewicza 13, rozebrana w listopadzie 2018[14] w celu zwolnienia gruntu pod zabudowę mieszkaniową[15].
- kamienica ul. Chodkiewicza 18, w tzw. stylu eleganckim, wzniesiona w 1911-1912, odrestaurowana w 2007
- kamienica, ul. Chodkiewicza 27, wyróżniająca się wieżyczkami
- willa, ul. Chodkiewicza 65 z 1934 (proj. Józef Trojański); interesująca ze względu na rozplanowanie bryły i wnętrza - budynek ma kształt zbliżony w rzucie do trójkąta o zaokrąglonym narożu południowo-zachodnim; przenikające się bryły różnej wysokości tworzą budynek, w którym ważną rolę odgrywa światłocień[16]
Nazwy
Obecna ulica Chodkiewicza składała się pierwotnie z dwóch oddzielnych ulic, przedzielonych obecną ul. Ogińskiego, co wiązało się ze znajdującą się tutaj do 1920 granicą miasta. Odcinek miejski, biegnący od ul. Gdańskiej do ul. Ogińskiego, w czasach pruskich (do 1920) nosił nazwy Bleichfelderstrasse, Bleichfelderwegstrasse, Bleichfelder Weg (1905), a w niepodległej Rzeczypospolitej został przemianowany na ul. Chodkiewicza. Z kolei odcinek znajdujący się w granicach włączonej do miasta w r. 1920 gminy Bielawy, nosił początkowo nazwę Hauptweg (1905, pol. Główna Droga), przemianowaną następnie na Kurfürstenstrasse (pol. Elektorska). Po 1920 odcinek ten nazwano ulicą Senatorską, którą w 1935 przemianowano na Bronisława Pierackiego.
III Rzesza potraktowała obydwa odcinki jako jedną całość nadając jej nazwę Albrecht Dürer Strasse, co stanowiło wyraźne nawiązanie do znajdującego się przy ulicy w okresie międzywojennym niemieckiego gimnazjum o nazwie Albrecht Dürer Schule. Po 1945 Uchwałą Miejskiej Rady Narodowej VIII/45 usankcjonowano połączenie ulicy, która od tego czasu nosi nazwisko jednego z najwybitniejszych polskich hetmanów.
- 1905 Bleichfelder Weg (część zachodnia) + Hauptweg (część wschodnia)
- do 1920 Bleichfelderstrasse + Kurfürstenstrasse
- 1920-1935 Chodkiewicza + Senatorska
- 1935-1939 Chodkiewicza + Bronisława Pierackiego
- 1939–1945 Albrecht Dürer Strasse
- od 1945 Chodkiewicza[17]
Komunikacja
Przez ulicę Chodkiewicza kursują obecnie linie tramwajowe nr 4, 6 i 11. W przeszłości funkcjonowały tutaj również linie tramwajowe nr 2, 8 i 10 oraz linie nocne 4N, 6N i 8N. Z wyjątkiem sytuacji nadzwyczajnych, związanych np. z remontami ulicy, na ul. Chodkiewicza nie uruchamiano zasadniczo linii autobusowych.
Przypisy
- ↑ Wyznaczona za pomocą przyrządu do pomiaru w programie Google Earth. Podana w przybliżeniu.
- ↑ Iwona Jastrzębska-Puzowska: Od miasteczka do metropolii. Mado, 2006. ISBN 83-89886-71-5.
- ↑ mc: Kolejny apartamentowiec stanie w Dzielnicy Muzycznej. Pięć pięter. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-04-10.
- ↑ geo: Bydgoski ogród będzie piął się na 15 metrów. Rekordzista. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-06-18.
- ↑ is: Najwyższy ogród wertykalny. Można podziwiać go w Bydgoszczy na osiedlu Sens. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-09-07.
- ↑ Aleksandra Lewińska: MO dla drzew. Przypilnują, żeby za szybko nie znikały z Bydgoszczy. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-06-21.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. kujawsko-pomorskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 21. [dostęp 2017-11-17].
- ↑ Grażyna Marks, dss: Rusztowania oplotły piękny dom przy ul. Chodkiewicza. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-02-19.
- ↑ Nie widać końca sporu o budynek przy ul. Chodkiewicza w Bydgoszczy
- ↑ Małgorzata Czajkowska: Bezpański pałacyk. Miasto chce go sprzedać, walczą o niego spadkobiercy. 2019-01-04. [dostęp 2019-01-11].
- ↑ Małgorzata Czajkowska: Pałacyk w Śródmieściu wciąż niszczeje. W maju ma być decyzja w tej sprawie. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-04-10.
- ↑ Walczą o budynek w Bydgoszczy, w którym działała policyjna izba dziecka. Drugi raz usłyszeli: "nie"
- ↑ Małgorzata Czajkowska: Spadkobiercy powalczą o pałacyk na Bielawach. Byliśmy w środku. 2017-01-20. [dostęp 2019-12-01].
- ↑ Rozbiórka starej cegielni przy ul. Chodkiewicza. Pod mieszkania. 2018-11-07. [dostęp 2019-01-11].
- ↑ ml: Sens pobudza zmysły. Bydgoszcz.Wyborcza.pl, 2019-01-26.
- ↑ Dzielnica Arystokratów, czyli Bielawy. [dostęp 2019-01-11].
- ↑ Słownik toponimów miejskich Bydgoszczy
Media użyte na tej stronie
Autor:
Mapa Bydgoszczy, Polska
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
(c) SANtosito, CC BY-SA 4.0
Location map of Kuyavian-Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 53.83 N
- S: 52.28 N
- W: 17.16 E
- E: 19.88 E
Crossroads with a major road ahead.
Ikonka świateł na skrzyżowaniu
Autor: Jano0, Licencja: CC BY-SA 4.0
Widok na ul. Chodkiewicza (w kierunku wschodnim) z ul. Lelewela, Bydgoszcz, Polska
Autor: Pit1233, Licencja: CC0
Główny kampus między ul. Chodkiewicza, a ul. Powstańców Wlkp należący do Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy