Ulica Kredytowa w Warszawie
Śródmieście Północne | |||||||||||||||||||
![]() Ulica Kredytowa przy placu Dąbrowskiego | |||||||||||||||||||
Państwo | |||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Miejscowość | |||||||||||||||||||
Poprzednie nazwy | ulica Nowa (Nowopróżna), ulica Erywańska | ||||||||||||||||||
Przebieg | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
Położenie na mapie Warszawy | |||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |||||||||||||||||||
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Ulica_Kredytowa_przy_Marsza%C5%82kowskiej_przed_1939.jpg/220px-Ulica_Kredytowa_przy_Marsza%C5%82kowskiej_przed_1939.jpg)
Ulica Kredytowa – ulica w dzielnicy Śródmieście w Warszawie.
Opis
Ulica powstała na gruntach należących od 1843 do Banku Polskiego (tzw. Łubieńszczyzny)[1]. Miała ułatwić ich parcelację i zabudowę[2]. W 1851 magistrat podpisał z bankiem porozumienie, zobowiązując się wybrukować zaprojektowaną ulicę, łączącą ul. Mazowiecką z ul. Marszałkowską[2]. Bank z kolei odstąpił miastu pas gruntu niezbędny do poszerzenia ul. Marszałkowskiej[2]. Zachodni odcinek nowej ulicy wytyczono jako styczny i równoległy do ul. Próżnej, w wyniku czego powstał szeroki przesmyk między pl. Zielonym (Dąbrowskiego) a ul. Marszałkowską[3].
Ulica została przeprowadzona w 1852[1] lub 1853[4]. Pierwotnie nosiła nazwę Nowa[5] (według innego źródła Nowopróżna)[6]. Około 1865 zmieniono jej nazwę na Erywańska, dla upamiętnienia namiestnika Królestwa Polskiego Iwana Paskiewicza (hrabiego Erywańskiego)[7][8].
Przeprowadzenie ulicy umożliwiło Bankowi Polskiemu parcelację Łubieńszczyzny[1]. Z 12 frontowych działek budowlanych jedną, przylegającą do terenu kościoła Świętej Trójcy, przekazano gminie ewangelicko-augsburskiej za odstąpienie pod budowę ulicy części placu, na którym od ok. 1750 znajdowała się należąca do gminy kamienica nazywana Czerwonym Pałacem[9]. Nowa ulica szybko się zabudowywała[10]. W latach 1853−1858 w miejscu po rozebranym Czerwonym Pałacu wzniesiono gmach Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego[11]. W latach 1853−1887 gmina ewangelicko-augsburska zabudowała swoją posesję kilkoma budynkami, m.in. w jednym z nich mieścił się dom starców[12]. W 1879 poszerzono wylot Erywańskiej na ul. Marszałkowską[13]. Około 1910 ulica była już w całości zabudowana[14]. Stała się ulicą reprezentacyjną[15], m.in. miejscem siedzib organizacji społecznych, towarzystw i klubów[16].
W 1916[17] zmieniono nazwę ulicy na obecną, pochodzącą od gmachu Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego[18].
W 1924[19] w kamienicy nr 2 rozpoczęło działalność Gimnazjum Żeńskie im. Królewny Anny Wazówny Zboru Ewangelicko-Augsburskiego[20]. Na początku lat 30. w kamienicy nr 14 mieściło się kino „Opieka”[21], które w 1932 zastąpił Teatr na Kredytowej[22], w latach 1933−1934 teatr Rozmaitości II[23], następnie do 1935 operetka[23], a latach 1935−1939 teatrzyk rewiowy Cyrulik Warszawski[22]. Krótko przed wybuchem II wojny światowej w jego miejscu otwarto kino „Olza”[22]. W czasie okupacji niemieckiej w budynku w 1940 rozpoczął działalność koncesjonowany teatr Komedia prowadzony przez Igo Syma[21].
Zabudowa ulicy ucierpiała w czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939[11]. W czasie powstania warszawskiego ulica była miejscem walk[24], m.in. o gmach Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, w którym od lata 1943 mieściła się główna siedziba warszawskiego Arbeitsamtu (niemieckiego urzędu pracy)[25]. Ruiny gmachu, skutecznie bronione przez żołnierzy ze zgrupowania „Bartkiewicza”, pozostawały do października 1944 częścią głównej linii polskiej obrony śródmieścia od strony wschodniej[26]. W czasie powstania zburzono całkowicie kilka budynków, a kilka innych spłonęło[11].
Po wojnie część obiektów przy znajdujących się przy ulicy odbudowano[11]. W latach 50.[11] wylot Kredytowej na ul. Marszałkowską został przegrodzony wysokim budynkiem mieszkalnym, w którego parterze na osi ulicy pozostawiono jedynie przejście dla pieszych[27][11]. Jej przedwojenna, zwarta zabudowa została skrócona o ok. połowę, do wylotu na pl. Dąbrowskiego[11]. Po stronie parzystej (północnej) została zakończona sześciokondygnacyjnym budynkiem mieszkalnym pod numerem 8, który w 1959 jako pierwszy uzyskał tytuł Mistera Warszawy[28].
W drugiej połowie XX w. w narożnej kamienicy Goldstanda przy pl. Dąbrowskiego mieściła się księgarnia Wydawnictw Szkolnych i Pedagogicznych, w związku z czym w jej okolicach, w tym na ulicy Kredytowej, prowadzono handel używanymi podręcznikami[29]. Nieoficjalnie mówiono o Centralnym Bazarze Podręczników Szkolnych[30]. Funkcjonował on jeszcze w pierwszej dekadzie XXI w., już po likwidacji księgarni[29][30].
W 1994 u zbiegu z ul. Mazowiecką odsłonięto głaz na cokole z tablicą upamiętniającą powstańców ze zgrupowania „Bartkiewicza”[31].
W 2012 wszystkie budynki z numeracją ulicy Kredytowej, z wyjątkiem bloku mieszkalnego pod numerem 2, ujęto w gminnej ewidencji zabytków (w tym również budynki już wcześniej wpisane do rejestru zabytków)[32].
Ważniejsze obiekty
- Gmach Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, siedziba Państwowego Muzeum Etnograficznego
- Kościół Świętej Trójcy
- Gmach Zarządu Towarzystwa Zakładów Gazowych
- Pałacyk Klubu Warszawskiego Towarzystwa Myśliwskiego
- Kamienica Goldstanda
Obiekty nieistniejące
Przypisy
- ↑ a b c Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 29. ISBN 83-88372-20-3.
- ↑ a b c Stanisław Herbst: Ulica Marszałkowska. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 1998, s. 59. ISBN 83-85584-57-9.
- ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 30. ISBN 83-88372-20-3.
- ↑ Stanisław Herbst: Ulica Marszałkowska. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 1998, s. 61. ISBN 83-85584-57-9.
- ↑ Stanisław Herbst: Ulica Marszałkowska. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 1998, s. 60, 61. ISBN 83-85584-57-9.
- ↑ Upamiętnienie powstańczej walki, Urząd m.st. Warszawy, 4 października 2012 .
- ↑ Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 387. ISBN 83-01-08836-2.
- ↑ Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 96.
- ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 29−30. ISBN 83-88372-20-3.
- ↑ Maria I. Kwiatkowska: Kościół ewangelicko-augsburski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982, s. 97. ISBN 83-01-03098-4.
- ↑ a b c d e f g Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 36. ISBN 83-88372-20-3.
- ↑ Maria I. Kwiatkowska: Kościół ewangelicko-augsburski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982, s. 134−138. ISBN 83-01-03098-4.
- ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 2. Canaletta-Długosza. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1996, s. 183. ISBN 83-9066291-4.
- ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 33. ISBN 83-88372-20-3.
- ↑ Jerzy Kasprzycki: Korzenie miasta. Tom II Śródmieście Północne. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 2004, s. 233. ISBN 83-85584-50-1.
- ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 34. ISBN 83-88372-20-3.
- ↑ Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa w czasie pierwszej wojny światowej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 78.
- ↑ Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 158. ISBN 978-83-62189-08-3.
- ↑ Maria I. Kwiatkowska: Kościół ewangelicko-augsburski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982, s. 173. ISBN 83-01-03098-4.
- ↑ Ryszard Mączewski: Warszawa między wojnami. Łódź: Księży Młyn, 2009, s. 125. ISBN 978-83-61253-51-8.
- ↑ a b Jerzy S. Majewski: Historia warszawskich kin. Warszawa: Wydawnictwo Agora, 2019, s. 193. ISBN 978-83-268-2722-8.
- ↑ a b c Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 35. ISBN 83-88372-20-3.
- ↑ a b Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 211. ISBN 83-06-01183-X.
- ↑ Izabella Maliszewska, Stanisław Maliszewski: Śródmieście Północne. Warszawskie Termopile. Warszawa: Fundacja „Wystawa Warszawa Walczy 1939–1945, 2000, s. 142−144. ISBN 83-87545-32-5.
- ↑ Krzysztof Komorowski (red.): Warszawa walczy 1939–1945. Leksykon. Warszawa: Fundacja Polska Walczy i Wydawnictwo Bellona, 2015, s. 19. ISBN 978-83-1113474-4.
- ↑ Piotr Rozwadowski (red. nauk.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. Tom 1. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona i Fundacja „Warszawa Walczy 1939–1945”, 2005, s. 26−27. ISBN 83-11-10124-8.
- ↑ Zygmunt Stępiński: Siedem placów Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988, s. 239. ISBN 83-01-05336-4.
- ↑ Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2005, s. 70. ISBN 83-908950-8-0.
- ↑ a b Mateusz Żaboklicki , Księgarni nie ma od 10 lat, a handel wciąż kwitnie. Na lewo, wyborcza.pl Warszawa, 28 sierpnia 2013 .
- ↑ a b Igor Nazaruk , Pamiętacie "Centralny Bazar Podręczników Szkolnych"? Dziś na Placu Dąbrowskiego nie ma już po nim śladu, Metro Warszawa, 1 września 2015 .
- ↑ Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 153. ISBN 83-912463-4-5.
- ↑ Zarządzenie nr 2998/2012 Prezydenta m. st. Warszawy z 24-07-2012 w sprawie założenia ewidencji zabytków Miasta Stołecznego Warszawy .
Media użyte na tej stronie
(c) Mfloryan at pl.wikipedia, CC BY 2.5
Mapa Warszawy - podkład lokalizacyjny
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Masovian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 53.55N
- S: 50.95 N
- W: 19.15 E
- E: 23.25 E
Crossroads with a major road ahead.
Gimnazjum Żeńskie im. Królewny Anny Wazówny Zboru Ewangelicko-Augsburskiego przy ul. Kredytowej 2 w Warszawie
Autor: Adrian Grycuk, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ulica Kredytowa przy placu Dąbrowskiego w Warszawie
lica Kredytowa przy Marszałkowskiej w Warszawie