Ulica Nakielska w Bydgoszczy
Wilczak, Jary, Miedzyń, Prądy | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() Ul. Nakielska na terenie Wilczaka | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Państwo | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Miejscowość | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Długość | 5,4 km | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Plan | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przebieg | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego (c) SANtosito, CC BY-SA 4.0 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() |
Ulica Nakielska – ważna pod względem komunikacyjnym ulica w Bydgoszczy. Łączy zachodnie osiedla z centrum miasta oraz (razem z ul. Łochowską) jest drogą wylotową w kierunku Nakła. W dwudziestoleciu międzywojennym była drugą pod względem długości ulicą w Bydgoszczy, licząc łącznie 4,16 km[1].
Przebieg
Ulica rozciąga się na kierunku wschód-zachód, od Ronda Grunwaldzkiego po skrzyżowanie z ul. Lisią i Łochowską w pobliżu zachodnich granic Bydgoszczy. Jej długość wynosi około 5,4 km. Ulica stanowi jedną z głównych arterii komunikacyjnych i tras wylotowych z Bydgoszczy łącząc centrum z zachodnimi osiedlami miasta położonymi po południowej stronie Kanału Bydgoskiego. W kierunku zachodnim ulica przebiega przez następujące jednostki urbanistyczne: Wilczak, Jary, Miedzyń, Prądy. Droga w całym swym przebiegu wiedzie u podnóża Zbocza Bydgoskiego oddalona o kilkaset metrów od Kanału Bydgoskiego.
Historia
Ulica Nakielska stanowi stary trakt łączący Bydgoszcz z Nakłem nad Notecią i osadami położonymi na zachód od miasta po południowej stronie doliny bydgosko-nakielskiej. Mapa okolic Bydgoszczy z 1796-1802 r. (mapa Schroettera wykonana na podstawie pomiarów geodezyjnych) przedstawia drogę pokrywająca się w przybliżeniu z dzisiejszym śladem ulicy, przebiegająca przez terytoria folwarków: Wilczak Wielki, Miedzyń oraz w pobliżu „kolonii Prondy”. Dalej droga wiodła przez Łochowo, Gorzeń i most na 9. śluzie Kanału Bydgoskiego do Nakła[2].
Plan Bydgoszczy i okolic z 1857 r. przedstawia drogę rozpoczynającą się skrzyżowaniem z ul. Świętej Trójcy tuż przy moście na Kanale Bydgoskim. W rejonie IV śluzy zbiegały się z ul. Nakielską: ul. Wrocławska (z Okola), ul. Dolina (z pl. Poznańskiego) oraz ul. Ułańska (z Wilczaka). Dalej droga prowadziła w kierunku zachodnim między zboczem bydgoskiej pradoliny, a parkiem otaczającym Kanał Bydgoski. Przed Prądami droga rozwidlała się zgodnie z obecnym biegiem ulic Lisiej i Łochowskiej[3]. W 1872 r. nad ulicą wybudowano wiadukt linii kolejowej do Inowrocławia (w 1897 r. przeprowadzono nim także linię do Żnina, posiadającą od 1908 odgałęzienie z Szubina do Poznania).
Początkowo tylko wschodni skrawek ulicy w dzisiejszym przebiegu pozostawał w granicach administracyjnych miasta Bydgoszczy – do ul. Miedza przy III śluzie. Po włączeniu w 1920 r. przedmieść Wilczak i Miedzyń, ulica w przebiegu „miejskim” sięgała do ul. Tczewskiej. W granicach administracyjnych Bydgoszczy na całej długości znalazła się po włączeniu do miasta przedmieścia Prądy w 1954 roku[4]. Pod koniec XIX w. ulica była wybrukowana, a na wschodnim odcinku otoczona pierzejami kamienic[5].
Pierwsze prace modernizacyjne ulicy po II wojnie światowej podjęto dopiero w latach 60. XX w. Nawierzchnię bitumiczną otrzymał wówczas odcinek od wiaduktu kolejowego do granic miasta[6]. W 1973 r. wybudowano łącznicę ulicy z rondem Grunwaldzkim, powstałym na zasypanym fragmencie starego Kanału Bydgoskiego (rondo położone jest na wschód od zasypanej śluzy III)[7]. Ulicę na odcinku położonym na wschód od kościoła Miłosierdzia Bożego poszerzono, zastępując zarazem bruk z kamienia polnego nawierzchnią bitumiczną[8]. Od 1973 r. ulica rozpoczynała się zatem na rondzie Grunwaldzkim zamiast na skrzyżowaniu z ul. św. Trójcy. Drogą tranzytową wyprowadzająca ruch w kierunku Szczecina ustanowiono ul. Grunwaldzką, zaś ul. Nakielska zachowała charakter drogi zbiorczej, kanalizującej ruch z zachodnich osiedli i przedmieść Bydgoszczy. W latach 60. i 70. w związku z rozwojem budownictwa mieszkaniowego na Jarach, Miedzyniu i Prądach, ulica zyskała nowe połączenia z drogami lokalnymi w tym rejonie.
Wśród inwestycji zrealizowanych po 1990 r. łączących się z ul. Nakielską można wymienić m.in. wymianę torowisk tramwajowych (na tzw. ciche torowisko) we wschodniej części ulicy oraz budowę nowych sygnalizacji świetlnych. W perspektywicznych planach znajduje się generalna przebudowa ulicy, adekwatna do wzmagającego się ruchu pojazdów.
W październiku 2015, w związku z budową pierwszej stacji benzynowej na ul. Nakielskiej, kosztem 1,2 mln zł poszerzono niewielki fragment ulicy w rejonie ul. Plażowej[9].
W grudniu 2017 rozpisano przetarg na przebudowę skrzyżowania ulic Nakielskiej, Łochowskiej i Lisiej na rondo o średnicy 26 m[10]. Prace rozpoczęły się w lipcu 2018[11] i zostały zakończone wiosną 2019[12], przy czym zasadnicza część prac została wykonana do jesieni 2018[13].
W 2017 przeprowadzono konsultacje społeczne dotyczące poszerzenia ulicy na odcinku od wiaduktu do ul. Łochowskiej o buspasy, mające mieć charakter pasów wewnętrznych (ruch indywidualny ma odbywać się pasami zewnętrznymi) i zintegrowane z przystankami wiedeńskimi (z wyniesioną powierzchnią na pasach ruchu indywidualnego). Piesi zmierzając do zatrzymującego się na środkowym pasie autobusu będą wkraczali na jezdnie spod wiat, w które zaopatrzone zostaną przystanki. Przebudowane zostaną również skrzyżowania z ul. Bronikowskiego, Widok, Pijarów i Wiśniową. Inwestycja ma zostać zrealizowana po zakończeniu rozbudowy ulicy Grunwaldzkiej i pochłonąć 40-45 mln zł. Prace miały się zacząć wiosną 2020 roku[14][15], jednak ze względu na trudności budżetowe miasta zostały przełożone na późniejszy termin[16].
Na wniosek mieszkańców prace projektowe objęły też odcinek od wiaduktu do ul. Nasypowej (660 m). Skrzyżowanie z tą ulicą zostanie poszerzone do 5 pasów, po południowej stronie powstanie ścieżka rowerowa. Nad ulicą przewiduje się powstanie przystanku kolejowego Bydgoszcz Wilczak, niewykluczone jest przeniesienie pętli tramwajowej na stronę Miedzynia[17][18].
W 2021 przystąpiono do projektowania przebudowy pozostałego odcinka ul. Nakielskiej, przewiduje się na tym odcinku przystanków wiedeńskich, a w zależności od przyjętej koncepcji - także obustronnych dróg rowerowych[19][20].
We wrześniu nadano jej status drogi wojewódzkiej[21].
Nazwy
Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwy[22]:
- przed 1920 – Nakelerstraße (poza miastem Chaussee nach Nakel)
- 1920-1939 – Nakielska
- 1939-1945 – Ludendorffstraße
- od 1945 – Nakielska
Komunikacja
Ruch tramwajowy
Torowisko tramwajowe na ulicy Nakielskiej zostało wybudowane w 1901 r., kiedy wydłużono w kierunku zachodnim trzecią w kolejności linię tramwaju elektrycznego (linia „C” biała, uruchomiona w 1900 r. z pl. Teatralnego na Bartodzieje). Tory tramwajowe położono od placu Teatralnego do skrzyżowania ul. Nakielskiej i Czerwonego Krzyża[23]. W 1948 r. zmieniono oznaczenie linii tramwajowej na „3”. W 1950 roku przedłużono tory do wiaduktu kolejowego, zaś w 1973 r. uruchomiono torowisko na nowym węźle Grunwaldzkim[24]. Po zamknięciu ruchu tramwajowego na ul. Grunwaldzkiej ulicą Nakielską zaczęła kursować również szczytowa linia nr 5 do Stomilu. Po zawieszeniu ruchu na ul. Dworcowej w 1990, na Wilczak skierowano również linię 2 z ul. Karpackiej, zastąpioną po kilku tygodniach linią 8 z Kapuścisk. Linię 5 wycofano z Wilczaka w 1991, a układ dwóch kursujących ul. Nakielską linii (nr 3 i 8) utrzymał się do 24 listopada 2012, kiedy to linię nr 3 skierowano na nową trasę do Dworca Głównego, a w zamian uruchomiono linię nr 1. Od stycznia 2016 na ul. Nakielską powróciła linia 3 w relacji wydłużonej aż do nowego Fordonu, natomiast wycofano z niej linie 8 na Kapuściska. Aż do 7 września 1991 ulicą kursował tramwaj nocny linii 3N z Bydgoszczy Wschód. Od tamtej pory komunikację nocną zapewniają autobusy (pierwotnie linii 34N z Wyścigowej, następnie z Dworca Głównego, a po likwidacji tej linii autobusy 35N (do 2016) i potem 36N z centrum miasta).
Ruch autobusowy
W roku 1956 uruchomiono wzdłuż ulicy linię autobusową nr 6, którą w 1962 przemianowano na 56. Od tego czasu jest ona podstawową linią autobusową kursującą ulicą Nakielską. W różnych okresach uzupełniały ją pojazdy linii 56 bis, 101, 201 czy 34N. W czasie budowy wiaduktu linii kolejowej Bydgoszcz-Piła nad ul. Grunwaldzką ulicą Nakielską kursowały także linie 51, 58 i 60. Do 2016 komunikacja nocna obsługiwana była przez linię 35N kursującą w układzie okrężnym, natomiast obecnie obsługę zapewnia linia 36N z pętlą przy ul. Lisiej. Również od roku 2016 wzdłuż ulicy Nakielskiej funkcjonuje linia 62, powstała z wyodrębnienia z linii 56 kursów wariantowych Garbary - Lisia/Belma.
Obciążenie ruchem drogowym
Ulica Nakielska należy do mocno obciążonych ruchem drogowym arterii komunikacyjnych w Bydgoszczy. Pomiar ruchu w 2006 r. wykazał, że w szczycie komunikacyjnym przejeżdża przezeń do 1100 pojazdów na godzinę. Najbardziej zatłoczonym odcinkiem jest fragment między rondem Grunwaldzkim a skrzyżowaniem z ul. Widok. Mniej intensywny ruch zanotowano na zachód od tej ulicy – do 600 pojazdów na godzinę[25].
Zabudowa
Ulica Nakielska we wschodniej części przebiega przez Wilczak, który do 1920 r. był osiedlem podmiejskim o charakterze przemysłowym, jednak z rozwijającą się zabudową miejską. Pierwotna zabudowa powstawała na działkach dzierżawionych od właścicieli folwarku. Skromne parterowe domy od końca XIX w. zastępowały kamienice czynszowe, zbliżone wystrojem i formą do budowanych w Śródmieściu Bydgoszczy. W 1927 r. resztówkę folwarku rozparcelował Zarząd Główny Polskiego Czerwonego Krzyża (od 1921 r. właściciel). W miejscu siedziby folwarku w okresie międzywojennym powstało osiedle mieszkaniowe, a ulicę łączącą folwark z ul. Nakielską, noszącą wcześniej nazwę Jary, przemianowano na ul. Czerwonego Krzyża. Wśród zabudowań wzniesionych przy ul. Nakielskiej w okresie pruskim na uwagę zasługują m.in.: zbór ewangelicki, szkoła ewangelicka i katolicka, willa pod nr 47 (proj. Fritz Weidner), w której m.in. prowadzono ochronkę dla dzieci oraz zabudowania Fabryki Obrabiarek do Drewna z willą właściciela Carla Blumwe[26]. W dwudziestoleciu międzywojennym między ulicą a Kanałem Bydgoskim wzniesiono stadion miejski im. Idziego Świtały z trybunami (1920-1927), na którym zajęcia sportowe prowadził m.in. Klub Sportowy „Gwiazda” (zał. 25 IV 1920)[27]. W 1956 r. na jego terenie urządzono największe w mieście kąpielisko. Na terenie 4 ha powstały m.in. odkryte baseny, brodziki dla dzieci, solarium, szatnie i punkty gastronomiczne[28]. Użytkowania kąpieliska OSiR zaprzestano w latach 80. XX w., natomiast w sąsiedztwie w 2009 r. powstała pierwsza w mieście marina na Kanale Bydgoskim.
Po włączeniu w 1954 r. do Bydgoszczy przedmieścia Prądy rozpoczął się proces urbanizacji peryferyjnej części ulicy. W 1961 r. Miejska Rada Narodowa wydzieliła w zachodnich dzielnicach Bydgoszczy, m.in. na Miedzyniu i Jarach kilka tysięcy działek budowlanych przeznaczonych pod budownictwo indywidualne. W otoczeniu ul. Nakielskiej na zachód od ul. Czerwonego Krzyża powstały nowe kwartały zabudowy jednorodzinnej. Wzniesiono również nowe szkoły, placówki handlowe oraz kościoły (m.in. NMP z Góry Karmel 1980 i bł. Michała Kozala 1995).
12 października 1986 o godz. 14.30 na skutek nieostrożności przy produkcji w nielegalnej wytwórni materiałów pirotechnicznych zlokalizowanej w jednym z mieszkań budynku przy ul. Nakielskiej 27 nastąpił wybuch 2500 tzw. korków, w efekcie którego śmierć poniosły 3 osoby. Uszkodzony budynek rozebrano[29].
W 2017 w miejscu dawnego basenu otwarto centrum handlowe. W tym samym roku powstała plomba przy ul. Nakielskiej 37[30] oraz odnowiono elewację budynku pod nr 29[31]. Rok później wyburzono parterowy budynek nr 46, w miejscu którego w 2019 rozpoczęła się budowa czteroklatkowego, sześciopiętrowego bloku[32]. W l. 2020-2021 dokonano restauracji elewacji budynków pod nr 13, 15, 17, 19, 21[33] i 25[34][35][36].
Miejsca i obiekty
W otoczeniu ul. Nakielskiej znajdują się między innymi:
- Planty nad Kanałem Bydgoskim – liczący 47 ha, drugi co do wielkości i jeden ze starszych parków bydgoskich
- Centrum Handlowe „Rondo” – zbudowany w 1999 r. pierwszy hipermarket w Bydgoszczy
- Kościół Miłosierdzia Bożego w Bydgoszczy (1905) – neogotycki zbór ewangelicki, po 1945 r. świątynia katolicka;
- Park Hotel – hotel trzygwiazdkowy, położony koło śluzy IV Kanału Bydgoskiego
- Willa proj. Fritza Weidnera, zbudowana z inicjatywy Wilhema Blumwe z przeznaczeniem na przedszkole (1898) – Nakielska 47
- Fabryka Obrabiarek do Drewna– jedna z najstarszych, czynnych bydgoskich firm, przedsiębiorstwo produkujące od 1865 roku maszyny i urządzenia do obróbki i przerobu drewna
- Willa Carla Blumwe w Bydgoszczy – zabytkowy budynek poprzemysłowy, willa fabrykantów Carla i Wilhelma Blumwe w Bydgoszczy
- Klub Sportowy Gwiazda wraz z mariną Gwiazda na Kanale Bydgoskim
- Kościół bł. Michała Kozala Biskupa i Męczennika – kościół w budowie od 1995 r.
- Zespół Szkół nr 1 im. Bartłomieja z Bydgoszczy – Nakielska 11
- Zespół Szkół nr 23 – Nakielska 273
- Budynek nr 13 z końca XIX w., dawna gospoda i hotel; na elewacji frontowej zachowane sztukaterie, gzymsy oraz konsole pod linią dachu[34][37]
- Budynek nr 22 z 1902, wpisany do gminnej ewidencji zabytków, ze sfinansowanym przez samorząd województwa muralem przedstawiającym Jana Pawła II[38][39][40]
- Budynek nr 25 z około 1895, z bogato zdobioną fasadą (profilowane opaski na parterze, parapety, pilastry z głowicami w stylu jońskim na piętrze i gzymsy nadokienne oraz płyciny nad i podokienne; konsole pod gzymsem skrzynkowym; fryz kostkowy na wysokości piętra; płytkie boniowanie na parterze) i oryginalnymi drewnianymi dwuskrzydłowymi drzwiami wejściowymi; w niszy na wysokości I piętra pełnoplastyczna postać rzymskiej bogini Fortuny z rogiem obfitości[41][42]
Galeria
Willa fabrykanta Carla Blumwe
Willa Nakielska 47 (1898, proj. Fritz Weidner)
Przypisy
- ↑ Kuczma Rajmund: Mała encyklopedia Bydgoszczy - liteda „D”. [w:] Kalendarz Bydgoski 2005
- ↑ Karte von Ost-Preussen nebst Preussisch Litthauen und West-Preussen nebst dem Netzdistrict aufgenommen unter Leitung des Preuss. Staats Minister Herrn von Schroetter in den Jahren von 1796 bis 1802
- ↑ Plan von Bromberg und Umgegend zwischen der Weichsel und Netze sowie den Königl. Oberförstereien Wtelno u. Glinke. Berlin 1857, skala 1:25000
- ↑ Licznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w.] Kronika Bydgoska II. Bydgoszcz 1965
- ↑ Bydgoszcz w stronę Okola. Zespół Pracowni Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2004. ISBN 83-921725-0-7
- ↑ Kajczuk Jacek , Ulice i place., [w:] Bydgoska gospodarka komunalna, Stefan Pastuszewski, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 1996, ISBN 83-85860-37-1 .
- ↑ Maciej Kulesza , Bydgoska odwrotność przekopu. Zasypali stary kanał, bo zwiększał się ruch samochodowy, bydgoszcz.wyborcza.pl [dostęp 2022-10-09] (pol.).
- ↑ Bydgoszcz wczoraj i dziś. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988. ISBN 83-01-05465-4
- ↑ Przebudowa Nakielskiej zakończona
- ↑ Kierowcy, rowerzyści i piesi będą mieli lepsze drogi na Prądach
- ↑ Drogowcy budują nowe rondo. Trzeba uważać na zmiany w ruchu
- ↑ Powstaje rondo na Nakielskiej. Będzie też chodnik i droga dla rowerów
- ↑ Jak idą prace na ul. Łochowskiej i Nakielskiej
- ↑ Rozbudowa Nakielskiej
- ↑ Marta Leszczyńska Jest termin rozpoczęcia rozbudowy Nakielskiej. Za 40 milionów
- ↑ Budżet Bydgoszczy. Nie ma kasy m.in. na basen na Miedzyniu. Bruski: To przez program "Samorząd minus"
- ↑ WybieraMY. Ulica Nakielska. Głosowanie może ja zmienić
- ↑ W jaki sposób przebudować ul. Nakielską? Zaczęły się konsultacje
- ↑ Rozbudowa ul. Nakielskiej - ruszają konsultacje społeczne
- ↑ Nakielska - konsultacje w sprawie przebudowy
- ↑ Paweł Kaniak , Bydgoszcz. Ulica Nakielska zyskała status drogi wojewódzkiej. Co to oznacza?, Bydgoszcz Nasze Miasto, 27 września 2022 [dostęp 2022-10-09] (pol.).
- ↑ Jurkiewicz Zenon: Bydgoskie ulice. [w:] Kalendarz Bydgoski 1994
- ↑ Rasmus Hugo: Od tramwaju konnego do elektrycznego. [w.] Kronika Bydgoska XVII 1995. Bydgoszcz 1996
- ↑ Dębicki Witold , Komunikacja miejska., [w:] Bydgoska gospodarka komunalna, Stefan Pastuszewski, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 1996, ISBN 83-85860-37-1 .
- ↑ Fundacja „Rozwój ATR”. Generalny pomiar cech ruchu drogowego na sieci komunikacyjnej miasta Bydgoszczy, rok 2005/2006, Bydgoszcz wrzesień 2006
- ↑ Gordon Wincenty: Bydgoskie dzielnice – Wilczak (Wielki) [w:] Kalendarz Bydgoski 1971
- ↑ Urbanyi Zbigniew, Smoliński Zbigniew: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy. [w:] Kronika Bydgoska III. Bydgoszcz 1970
- ↑ Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996, str. 142
- ↑ Krzysztof Błażejewski Ale walnęło! Na śmierć 30 września 2013
- ↑ Plomba wypełniła dziurę w pierzei ul. Nakielskiej na Wilczaku
- ↑ Grażyna Marks Kamienica przy Nakielskiej po remoncie. Ale efekt!
- ↑ Nowa inwestycja tuż nad Kanałem Bydgoskim. 127 mieszkań
- ↑ Estetyczniej i bezpieczniej na Wilczaku
- ↑ a b Elegancka pierzeja na Wilczaku
- ↑ Ulica Nakielska zmienia oblicze
- ↑ Unijne wsparcie pomaga w dużym remoncie
- ↑ Dawna gospoda w kakaowym kolorze
- ↑ Mural w Bydgoszczy obiektem kpin. "To ołtarz na Boże Ciało?"
- ↑ Prof. Markowski o muralu marszałka: "Trzeba go usunąć"
- ↑ Czy marszałek dołoży się do zamalowania muralu z papieżem? "Nie ma mowy"
- ↑ Dobry czas dla Nakielskiej!
- ↑ Kamienica z rzeźbą Fortuny pięknieje
Bibliografia
- Bręczewska-Kulesza, Daria: Przegląd stylów występujących w bydgoskiej architekturze drugiej połowy XIX i początku XX stulecia
- Bydgoszcz w stronę Okola. Zespół Pracowni Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2004. ISBN 83-921725-0-7
- Czachorowski Antoni red.: Atlas historyczny miast polskich. Tom II Kujawy. Zeszyt I Bydgoszcz. Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Toruń 1997
- Derenda Jerzy red.: Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. ISBN 83-916178-0-7, 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6
- Jastrzębska-Puzowska, Iwona: Od miasteczka do metropolii. Rozwój architektoniczny i urbanistyczny Bydgoszczy w latach 1850-1920. Wydawnictwo MADO. Toruń 2005. ISBN 83-89886-38-3, 978-83-89886-38-5
Media użyte na tej stronie
Autor:
Mapa Bydgoszczy, Polska
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
(c) SANtosito, CC BY-SA 4.0
Location map of Kuyavian-Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 53.83 N
- S: 52.28 N
- W: 17.16 E
- E: 19.88 E
Ikonka świateł na skrzyżowaniu
Crossroads with a major road ahead.
Autor: Pit1233, Licencja: CC0
Ulica Nakielska w Bydgoszczy - skrzyżowanie z ul. Dolina
Autor: Pit1233, Licencja: CC0
Fabryka Obrabiarek do Drewna przy ul. Nakielskiej 53 w Bydgoszczy (1850)
Autor: Pit1233, Licencja: CC0
Dom, ul. Dolina 57, róg ul. Ułańskiej i Nakielskiej (4 ćw. XIX w.)
Autor: Wargo, Licencja: CC BY-SA 4.0
Centrum Handlowe "Rondo" w Bydgoszczy
Autor: Pit1233, Licencja: CC0
Willa fabrykanta, właściciela Fabryki Obrabiarek do Drewna Carla Blumwe - ul. Nakielska 53 w Bydgoszczy (1891)
wiadukt kolejowy nad ulicą, wersja SVG
Autor: Pit1233, OpenStreetMap, Licencja: CC BY 2.0
Ulica Nakielska w Bydgoszczy
Autor: Pit1233, Licencja: CC0
Willa ul. Nakielska 47 w Bydgoszczy (1898, Fritz Weidner)
Autor: Pit1233, Licencja: CC0
Kamienica ul. Nakielska 31 w Bydgoszczy (1906-1907)
Autor: Pit1233, Licencja: CC0
Kamienica ul. Nakielska 77 w Bydgoszczy (1909-1910)
Autor: Pit1233, Licencja: CC0
Kościół p.w. Miłosierdzia Bożego w Bydgoszczy, zbud. 1903 r.
Autor: Pit1233, Licencja: CC0
Ulica Nakielska w Bydgoszczy - detal kamienicy