Ural

Ural
Ilustracja
fragment Uralu Subpolarnego w kwietniu 2007
KontynentEuropa
Azja
Państwo Rosja
Najwyższy szczytNarodnaja (1895 m n.p.m.)
Długość2100 km
Powierzchnia781 000 km²
Położenie na mapie Rosji
Mapa konturowa Rosji, po lewej znajduje się czarny trójkącik z opisem „Ural”
60°N 59°E/60,000000 59,000000
Ural z podziałem na strefy

Ural (ros. Урал) – łańcuch górski w Rosji, stanowiący fragment umownej granicy między Europą i Azją.

Charakterystyka

Łańcuch górski o rozciągłości południkowej od Morza Karskiego (Zatoka Bajdaracka) na północy do środkowego odcinka rzeki Ural na południu, tuż przy granicy Rosji z Kazachstanem. Długość łańcucha wynosi 2100 km, szerokość 40-150 km. Najwyższym szczytem jest Narodnaja o wysokości 1895 m n.p.m[1].

Ural jest fałdowym górotworem hercyńskim. Wyższe partie gór zbudowane są głównie ze skał metamorficznych i magmowych (gnejsy, kwarcyty, łupki krystaliczne). Niższe warstwy zbudowane są z różnorodnych skał osadowych[1][2].

Podział Uralu

  • Ural Polarny – od Zatoki Bajdarackiej do źródeł rzeki Chułgi; bardzo wąski łańcuch o rzeźbie alpejskiej i wysokości do 1472 m n.p.m. (Pajer)[3]
  • Ural Subpolarnylasotundra i tundra, w najwyższych partiach gór rzeźba alpejska i małe lodowce, wysokość do 1895 m (Narodnaja – najwyższy szczyt Uralu)[4]
  • Ural Północny – tworzy liczne równoległe pasma o zaokrąglonych szczytach, wysokość do 1617 m n.p.m. (Tełpoziz)[5]
  • Ural Środkowy – do rzeki Ufy ; mocno spłaszczony i obniżony, wysokość do 993 m n.p.m. (Srednij Basieg)[6]
  • Ural Południowy – do rzeki Ural; rozległy masyw z licznymi południkowymi pasmami o wysokości do 1640 m n.p.m. (Jamantau )[7].

Zachodnie stoki i pogórze Uralu nazywane jest Poduralem, a wschodnie – Zauralem.

Ural oddziela Nizinę Wschodnioeuropejską na zachodzie od Niziny Zachodniosyberyjskiej na wschodzie.

Północnym przedłużeniem Uralu są wzgórza Paj-Choj (według niektórych źródeł stanowią najbardziej na północ wysuniętą część Uralu)[1]. Południowy Ural graniczy z wyżyną Wielki Syrt (Obszczyj Syrt) na zachodzie i z Płaskowyżem Turgajskim na wschodzie. Południowe przedłużenie Uralu stanowią niskie góry – Mugodżary, a dalej na południe – płaskowyż Ustiurt.

Klimat

Ze względu na rozciągnięcie południkowe Uralu jego warunki klimatyczne są bardzo zróżnicowane – na północy panuje klimat subpolarny, na południu umiarkowany. Różne warunki klimatyczne panują też po zachodniej i wschodniej stronie pasma, co wiąże się z dominacją zachodnich wiatrów niosących wilgoć. O ile w środkowej części pasma roczne opady wynoszą około 600 mm, to po stronie zachodniej przekraczają 750 mm, a po stronie wschodniej – sięgają tylko 550 mm. Ma to w efekcie też wpływ na grubość pokrywy śnieżnej, wilgotność i zachmurzenie – wszystko większe po stronie zachodniej. Ilości opadów maleją też na wyższych szerokościach od 61° i na południe od 55° szerokości geograficznej północnej.

W zimie często występuje tu zjawisko inwersji temperatury – w wyższych partiach jest ona nie niższa, a nierzadko wyższa, niż w niższych partiach gór.

Surowce mineralne

Ural, podobnie jak inne stare pasma górskie, posiada bogate złoża mineralne: rudy żelaza (hematyt i magnetyt), miedzi, chromu (chromit), manganu i nikluboksyty, złoto (zarówno okruchowe, jak i w żyłach), platynę, sól kamienną, węgiel kamienny, kamienie szlachetne, azbest i inne[2][8].

Środowisko przyrodnicze

Na północy pasmo pokryte jest tundrą, ku południu przechodzącą w lasy iglaste (tajga) i liściaste. Na samym południu występują lasostepy i stepy[2].

Przypisy

Zobacz też

Bibliografia

  • L.S. Berg: Przyroda ZSRR. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1962, s. 303-313.


Media użyte na tej stronie

Ural mountains 3 448122223 93fa978a6d b.jpg
Autor: ugraland [1], Licencja: CC BY 2.0
Ural mountains
UralMountains1.png
Autor: , Licencja: CC-BY-SA-3.0
Topographic map of the Ural Mountains, and the Ural Region, in central Russia.
U+25B2.svg
Black up-pointing triangle , U+25B2 from Unicode-Block Geometric Shapes (25A0–25FF)
Russia edcp relief location map.jpg
Autor: Uwe Dedering, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location map of Russia.

EquiDistantConicProjection : Central parallel :

* N: 54.0° N

Central meridian :

* E: 100.0° E

Standard parallels:

* 1: 49.0° N
* 2: 59.0° N
Made with Natural Earth. Free vector and raster map data @ naturalearthdata.com.
WiktionaryPl nodesc.svg
(c) Wikimedia Foundation, CC BY-SA 3.0

The logo for the Polish language Wiktionary without "Wolny, wielojęzyczny Wikisłownik" ("Free, multilingual, Wiktionary")

.
Disambig.svg
Symbol wieloznaczności