Viola (instrument)
![]() | |
Klasyfikacja naukowa | |
Chordofon złożony | |
Klasyfikacja popularna | |
instrument smyczkowy | |
Podobne instrumenty | |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Kamien_Pomorski_katedra_organy_fragment_%281%29.jpg/220px-Kamien_Pomorski_katedra_organy_fragment_%281%29.jpg)
Viola (też wiola) – rodzina dawnych instrumentów muzycznych z grupy chordofonów smyczkowych, popularnych w renesansie i baroku.
Viole były znane w Europie już w późnym średniowieczu, jednak nie miały wtedy jeszcze jednolitej budowy ani stroju. Dopiero na przełomie XV i XVI wieku ukształtowały się ich typowe formy, dające początek trzem rodzinom instrumentów: lirom da braccio, violom da braccio i violom da gamba[2][3].
Instrumenty te były używane do gry solowej i zespołowej. Różniły się budową, wielkością pudła rezonansowego, liczbą strun, strojem oraz sposobem trzymania – da braccio (z wł. ramię) trzymano na ramieniu, da gamba (z wł. noga) na kolanach lub między nimi[2][3].
Viole da gamba wcześniej niż viole da braccio uformowały odrębną klasę instrumentów. Jednak ich rozwój został zarzucony i jedynie kontrabasowa viola da gamba stała się prototypem dzisiejszego kontrabasu[2][4], pozostałe są dziś określane jako wiole lub gamby i wykorzystywane głównie w muzyce dawnej[5]. Natomiast odmiany violi da braccio dały podstawę współczesnemu instrumentarium smyczkowemu – skrzypcom, altówkom i wiolonczelom[2][4][5].
viole da gamba | viole da braccio |
---|---|
płyta spodnia plaska | płyta spodnia wypukła |
płyta spodnia w górnej części nachylona ku szyjce (tzw. daszek) | płyta spodnia bez nachylenia |
boczki wysokie | boczki niskie |
górne boczki spadziste w stosunku do szyjki | górne boczki prostopadle w stosunku do szyjki |
krawędzie płyt nie wystające poza boczki | krawędzie płyt wystające poza boczki |
wewnątrz instrumentu poprzeczki wzmacniające | wewnątrz instrumentu podłużna belka basowa |
otwory rezonansowe w kształcie litery „C” lub płomieniste | otwory w kształcie stylizowanej litery „f” (tzw. efy) |
szeroka szyjka | wąska szyjka |
progi jelitowe zawiązywane wokół szyjki i podstrunnicy | szyjka bez progów |
sześć lub siedem cienkich strun | cztery grube struny |
brzmienie nikłe i płaskie | brzmienie pełne i soczyste |
Przypisy
- ↑ Janina Kochanowska , Organy katedry w Kamieniu Pomorskim, Mikołaj Szczęsny, Grzegorz Wejman, Szczecin: Zamek Książąt Pomorskich, 1996, ISBN 83-906184-3-5 .
- ↑ a b c d Andrzej Chodkowski (red.), Encyklopedia muzyki, Warszawa: PWN, 1995, s. 934-935, ISBN 83-01-11390-1 .
- ↑ a b viol, [w:] Gordon Campbell , The Oxford Dictionary of the Renaissance, Oxford University Press, 2006, ISBN 978-0-19-172779-5, via Oxford Reference [dostęp 2020-11-24] (ang.).
- ↑ a b Mieczysław Drobner , Instrumentoznawstwo i akustyka, Kraków: PWM, 1986, s. 44-46, ISBN 83-224-0259-7 (pol.).
- ↑ a b c Curt Sachs , Historia instrumentów muzycznych, Kraków: PWM, 1989, s. 324-328, ISBN 83-224-0324-0 (pol.).
- ↑ Ulrich Michels , Atlas muzyki, t. I, Warszawa: Pruszyński i S-ka, 2002, s. 38-39, ISBN 83-7255-085-9 (pol.).
Media użyte na tej stronie
Autor: Kapitel, Licencja: CC BY-SA 4.0
Fragment prospektu organów w Kamieniu Pomorskim z figurami aniołów grającymi na viola da bracio (po lewej) i viola da gamba (po prawej)
Autor: Jo Dusepo, Licencja: CC BY-SA 4.0
Wiole eksponowane w Horniman Museum w Londynie. Autor zdjęcia Jo Dusepo (24/5/19)