Węgry

Magyarország
Węgry
Flaga Węgier
Herb Węgier
Flaga WęgierHerb Węgier
Hymn:
Isten, áldd meg a magyart

(Boże, zbaw Węgrów)
Położenie Węgier
KonstytucjaKonstytucja Węgier z 2011 roku
Język urzędowywęgierski
StolicaBudapeszt
Ustrój politycznydemokratyczny
Typ państwarepublika parlamentarna
Głowa państwaprezydent János Áder
Szef rządupremier Viktor Orbán
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
109. na świecie
93 030 km²
690 km² (0,74%)
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
81. na świecie
9 805 000[1]
106 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

152 mld[1] USD
15 531[1] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

289 mld[1] dolarów międzynar.
29 474[1] dolarów międzynar.
walutaforint (HUF)
Niepodległośćrozpad Austro-Węgier
31 października 1918
Religia dominującakatolicyzm
Strefa czasowaUTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166HU
Domena internetowa.hu
Kod samochodowyH
Kod samolotowyHA
Kod telefoniczny+36

Węgry (węg. Magyarország) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej, od 1955 członek ONZ, od 1999 członek NATO, od 2004 członek Unii Europejskiej. Jest również członkiem Grupy Wyszehradzkiej.

Do 1946 Królestwo Węgier, z epizodem Węgierskiej Republiki Ludowej (XI 1918–III 1919) i Węgierskiej Republiki Rad (III–VIII 1919), 1946–1949 Republika Węgierska. Po przejęciu pełni władzy przez partię komunistyczną i stworzeniu państwa monopartyjnej dyktatury partii komunistycznej 1949–1989 Węgierska Republika Ludowa. WRL, państwo satelickie ZSRR, była członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych, większości organizacji wyspecjalizowanych ONZ od 1955, a także Układu Warszawskiego i RWPG jako element bloku wschodniego. W latach 1956–1962 powstanie węgierskie 1956 (stłumiona przez Armię Radziecką próba uniezależnienia się od ZSRR) było przedmiotem debaty w Radzie Bezpieczeństwa ONZ[2]. W wyniku obrad Trójkątnego Stołu (czerwiec 1989) nastąpiła transformacja ustrojowa i po przeprowadzonych 25 marca 1990 wolnych wyborach Węgierska Republika Ludowa została przekształcona w demokrację parlamentarną, Republikę Węgierską (proklamowaną oficjalnie 23 października 1989). 1 stycznia 2012 nowa Konstytucja Węgier ustanowiła IV formę republikańską państwa – Węgry (Magyarország).

Historia

Chrzest króla Stefana I

W epoce żelaza terytorium dziś zwane Węgrami zamieszkiwał konglomerat różnych ludów. Ze względu na swój miejscami stepowy charakter terytorium zasiedlili nomadyczni Scytowie, obszary pomiędzy górami Bukowymi, a Apuseni, jak i Siedmiogród leżały w domenie ludów Dackich, zachodnie i południowe pobrzeża w kierunku dzisiejszej Styrii i Slawonii zamieszkiwały plemiona które z grubsza znane są jako Ilirowie. Szybki cywilizacyjny i populacyjny postęp ludności celtyckiej sprawił, że zaczęli się osiedlać daleko poza swą kolebką nad rzekami Paar, Isar, Altmühl, od Brytanii przez teren na północ od Padu po Węgry i nawet północno-wschodnie stoki Karpat.

W I w. p.n.e. armia rzymska po paru dekadach walk, począwszy od podboju miasta Segestika, pokonała miejscowe siły. Imperium Rzymskie, w zakolu Dunaju, na podbitym terytorium utworzyło prowincję o nazwie Panonia i przeprowadzało procesy kolonizacji i romanizacji.

Po upadku Rzymu tereny te zajmowane były kolejno przez Hunów, Wandalów, Gepidów i Awarów, zaś w początkach IX wieku powstało tu słowiańskie Państwo Wielkomorawskie, któremu kres położyło pojawienie się pod koniec IX wieku Madziarów pod wodzą Arpada.

Dynastia Arpadów panowała na Węgrzech do 1301 roku. Za twórcę państwa uważany jest, koronowany w 1001, pierwszy król Węgier, Stefan I Święty, który przeprowadził chrystianizację swojego państwa. W latach 1241–1242 Węgry, jak wiele innych krajów wschodniej Europy, zostały zniszczone przez najazdy mongolskiej Złotej Ordy.

Królestwo Węgier w 1914 roku

Szczyt potęgi państwo węgierskie osiągnęło za panowania Ludwika Andegaweńskiego (1342–1382), także króla Polski, kiedy Węgry sięgały od Adriatyku po Morze Czarne i skutecznie przeciwstawiały się ekspansji Turcji w Europie. Ich powrót do potęgi nastąpił za czasów Macieja Korwina (1458–1490), który przyłączył do królestwa Śląsk, Łużyce, Morawy oraz Dolną Austrię. Potęga Węgier załamała się jednak zupełnie po 1526 w wyniku klęski w bitwie z Imperium Osmańskim pod Mohaczem. Po wojnie domowej pomiędzy pretendującym do tronu Ferdynandem Habsburgiem a Janem Zapolyą – wybranym przez szlachtę węgierską królem Węgier, cały teren dzisiejszych Węgier został opanowany przez Turcję. Część terytorium dotychczasowego królestwa dostała się rodzinie Habsburgów jako dziedzina rodowa w konsekwencji postanowień układu wiedeńskiego (1515) pomiędzy Jagiellonami i Habsburgami. Z części utworzono Księstwo Siedmiogrodu, którego pierwszym władcą był Jan Zygmunt Zapolya, wnuk Zygmunta Starego, częścią centralną z Budą zarządzał bezpośrednio (jako prowincją turecką) sułtan Sulejman Wspaniały. Zostało to ustalone postanowieniami pokoju z 1541 między Imperium Osmańskim a Imperium Habsburgów.

Całość terytorium Królestwa Węgier znalazła się pod władzą Habsburgów po pokoju w Karłowicach. Turcja Osmańska wówczas wycofała się z Europy Środkowej, w wyniku następstw klęski w bitwie pod Wiedniem (w trakcie ostatniej ofensywy Imperium Osmańskiego w Europie Środkowej) i dalszych klęsk w wojnie toczonej do roku 1699 z Ligą Świętą (Państwo Kościelne, Rzeczpospolita Obojga Narodów, Republika Wenecka i Imperium Habsburgów), do których w 1686 dołączyło Carstwo Rosyjskie. Węgry, które stanowiły osobne królestwo, w 1804 roku weszły jako prowincja do nowo utworzonego Cesarstwa Austrii, na czele którego stanął Franciszek I. W wyniku słabości wewnętrznej i klęski w wojnie z Prusami (1866) Austria zmuszona została do nadania drugiemu pod względem znaczenia narodowi monarchii – Węgrom – statusu współgospodarza i w 1867 powstały Austro-Węgry. Całkowitą samodzielność uzyskano dopiero po I wojnie światowej.

W okresie rozpadu monarchii austro-węgierskiej, po rozpoczętej 31 października 1918 r. rewolucji Węgry zostały 16 listopada 1918 ogłoszone republiką, której prezydentem został Mihály Károlyi. W marcu 1919 władzę przejęli komuniści i socjaldemokraci, proklamując Węgierską Republikę Rad – dyktaturę pod przywództwem Béli Kuna. Węgierska Republika Rad przetrwała przez 133 dni i została obalona w wyniku inwazji wojsk rumuńskich i czechosłowackich. W 1920 Węgry utraciły, w wyniku traktatu w Trianon dostęp do morza oraz dwie trzecie swego terytorium (Burgenland, Słowacja, Zakarpacie, Siedmiogród, Wojwodina, Chorwacja i Slawonia), z 325 tys. km² pozostało 93 tys. km². W wyniku ustaleń traktatu Węgry utraciły również niemal dwie trzecie ludności (pozostało 8 z 21 milionów). Poza granicami Węgier znalazło się 3,5 miliona Węgrów (co stanowiło ⅓ tego narodu), głównie w południowej Słowacji i siedmiogrodzkim Seklerlandzie oraz części Wojwodiny, w tym obszary o zwartym osadnictwie i większości węgierskiej. Węgry uznane za pozostałość Austro-Węgier i stronę wojującą w I wojnie światowej zostały obarczone na kolejne 33 lata płatnością reparacji wojennych. Oprócz tego zmniejszono liczebność armii węgierskiej do 32 tysięcy i zakazano obowiązkowej służby wojskowej. Politycy francuscy (Georges Clemenceau) otwarcie przyrzekli Węgrom w chwili podpisania traktatu możliwość jego rewizji w oparciu o kryterium etnograficzne i statut Ligi Narodów, obietnica ta nie została dotrzymana. Wobec postanowień traktatu na Węgrzech w całym okresie międzywojennym dominowała chęć rewizji jego postanowień, uznawanych za sprzeczne z zasadą samostanowienia narodów. Zdominowało to politykę zagraniczną Królestwa Węgier i jego stosunki z sąsiadami.

Formalnie Węgry ogłoszono ponownie monarchią, jednak tron pozostał nieobsadzony. Dwukrotne próby odzyskania korony przez króla Karola IV nie powiodły się, a na czele państwa jako regent stanął były admirał austro-węgierskiej floty – Miklós Horthy.

Węgry w czasie II wojny światowej

W wyniku kryzysu gospodarczego i rewizjonistycznej propagandy, nastąpiło zbliżenie z III Rzeszą, przystąpienie do Paktu Trzech i od czerwca 1941 udział w II wojnie światowej po stronie Państw Osi. W sierpniu 1943 rząd Węgier i regent Horthy zaproponował aliantom traktat pokojowy, co w marcu 1944 spowodowało zajęcie Węgier przez Wehrmacht. Wobec konsekwentnych prób zawarcia zawieszenia broni podejmowanych, również po niemieckiej okupacji Węgier, przez regenta i rząd węgierski, w październiku 1944 (po wkroczeniu Armii Czerwonej na terytorium Węgier) Niemcy dokonali zamachu stanu na Węgrzech, uprowadzając i internując regenta Miklosa Horthy’ego i wprowadzając rząd marionetkowy Ferenza Szalasiego i faszystowskiej partii strzałokrzyżowców. Już w październiku 1944 część Węgier została zajęta przez Armię Czerwoną (wojska węgierskie walczyły wyłącznie na wschodnim froncie), ostatnie walki zakończyły się na terenie Węgier 4 kwietnia 1945.

Po wojnie kraj należał do bloku wschodniego, będącego pod kontrolą ZSRR. Próba odzyskania niepodległości i demokratyzacji w 1956 (powstanie węgierskie) zakończyła się krwawą radziecką interwencją zbrojną.

W roku 1989 Węgry podważyły żelazną kurtynę dzielącą bloki wschodni i zachodni, otwierając granicę z Austrią. W 1990 przeprowadzono demokratyczne wybory. W 1999 Węgry przystąpiły do NATO, a w 2004 do Unii Europejskiej.

25 kwietnia 2011 roku prezydent Pal Schmitt podpisał nową Konstytucję Węgier, która weszła w życie 1 stycznia 2012 roku. Konstytucja m.in. zmieniła nazwę państwa z Republika Węgierska na Węgry[3].

Geografia

Topografia Węgier

Powierzchnia Węgier wynosi 93 030 km². Są nieomal w całości położone w nizinnej i równinnej Kotlinie Panońskiej. Wyjątkami są Średniogórze Północnowęgierskie – makroregion należący do Karpat (pasma górskie Börzsöny, Gödöllő, Cserhát, Mátra (z najwyższym szczytem Węgier Kékes), Góry Bukowe, Góry Tokajsko-Slańskie) na północnym wschodzie kraju oraz należące do Alp Wzgórza Kőszeg i Góry Soprońskie na północnym zachodzie.

Największe rzeki Węgier to Dunaj, Cisa i Drawa. Na Węgrzech leży największe jezioro Europy Środkowej – Balaton. W mieście Hévíz znajduje się największe na świecie jezioro termiczne – Hévíz.

Ustrój polityczny

Kontury ustroju politycznego Węgier zostały zarysowane podczas obrad tzw. Trójkątnego Stołu (jesień 1989). Obecny ustrój Węgier definiuje Konstytucja Węgier. Węgry są od tego czasu demokratyczną republiką o charakterze parlamentarno-gabinetowym. Jednoizbowy parlament Országgyűlés (199 posłów) wybierany co cztery lata w wyborach powszechnych i tajnych, częściowo metodą proporcjonalną, po części w okręgach jednomandatowych. Prezydenta wybiera Országgyűlés na okres pięciu lat (może kandydować na drugą kadencję). Rząd tworzy przewodniczący zwycięskiego ugrupowania. Na Węgrzech istnieją dwa główne stronnictwa: Fidesz i pomniejsza, wywodząca się z czasów WRL postkomunistyczna Węgierska Partia Socjalistyczna. Władzę obecnie pełni Fidesz, z tego stronnictwa wywodzi się także węgierski prezydent.

Pałac Sándora w Budapeszcie – rezydencja prezydenta Węgier

Prezydenci Republiki (Republika Węgierska):

Prezydenci Republiki (Węgry):

Premierzy (Republika Węgierska):

Premier (Węgry):

Podział administracyjny

Podział administracyjny Węgier jest trzystopniowy. Obszar państwa jest podzielony na komitaty (megye; obecnie 19), które dzielą się na powiaty (dawniej járás, obecnie kistérség – 168), a te – na gminy (települései – miejskie város, obecnie 214, oraz wiejskie község i nagyközség, obecnie 2898). Rangę równą powiatom mają miasta na prawach komitatu (megyei jogú város, obecnie 23). Szczególny status, równy komitatowi, ma stołeczny Budapeszt (főváros), który dzieli się na dzielnice (kerület).

KomitatSiedziba władzPowierzchnia
[km²]
Liczba mieszkańcówGęst. zal.
[os./km²]
Liczba gmin
Budapeszt5251 740 041331423
Bács-KiskunKecskemét8445541 58464119
BaranyaPecz4430402 26091301
BékésBékéscsaba5631392 8457075
Borsod-Abaúj-ZemplénMiszkolc7247739 143102355
CsongrádSegedyn4263425 78510060
FejérSzékesfehérvár4359428 57998108
Győr-Moson-SopronGyőr4208440 138105182
Hajdú-BiharDebreczyn6211550 2658982
HevesEger3637323 76989119
Jász-Nagykun-SzolnokSzolnok5582413 1747475
Komárom-EsztergomTatabánya2265315 88613976
NógrádSalgótarján2546218 21886129
PestBudapeszt63931 124 395176186
SomogyKaposvár6036334 06555244
Szabolcs-Szatmár-BeregNyíregyháza5936583 56498228
TolnaSzekszárd3703247 28767108
VasSzombathely3336266 34280216
VeszprémVeszprém4493368 51982217
ZalaZalaegerszeg3784269 70578257
 WęgryBudapeszt93 0309 957 7311073176

Siły zbrojne

Węgry, z racji braku dostępu do morza, dysponują dwoma rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi oraz siłami powietrznymi[4]. Uzbrojenie sił lądowych Węgier składało się w 2014 roku z: 155 czołgów, 1508 opancerzonych pojazdów bojowych, 30 zestawów artylerii holowanej oraz 65 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[4]. Węgierskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 12 myśliwców, 16 samolotów transportowych, 2 samolotów szkolno-bojowych oraz 12 śmigłowców[4].

Wojska węgierskie w 2014 roku liczyły 20 tys. żołnierzy zawodowych oraz 52 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) węgierskie siły zbrojne stanowią 61. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 1 mld dolarów (USD)[4].

Demografia

Struktura narodowościowa

Naród/grupa etnicznaSpis 2001Spis 2011
Populacja%Populacja%
Węgrzy9 416 04596,3%8 314 02983,2%
Romowie189 9841,9%308 9573,5%
Niemcy62 1050,6%131 9511,5%
Słowacy17 6930,2%29 6470,3%
Rumuni7 9950,1%26 3450,3%
Chorwaci15 5970,2%23 5610,3%
Inni63 9000,6%82 9940,9%
odmówili odpowiedzi,
brak odpowiedzi
570 5375,5%1 455 88314%
Razem10 198 3159 937 628

Uwagi do tabeli:

  • Spis z 2011 roku został przeprowadzony innymi metodami niż spis z 2001 roku (można było podać więcej niż jedną narodowość).
  • W spisach przy wyliczaniu procentowym nie bierze się pod uwagę osób które w czasie spisu nie podały odpowiedzi.

Uwzględniając osoby, które nie podały swojej narodowości, demografia Węgier wygląda następująco:

  • Węgrzy – 8 314 029 (83,6%)
  • odmówili odpowiedzi, brak odpowiedzi – 1 455 883 (14,6%)
  • Romowie – 308 957 (3,1%)
  • Niemcy – 131 951 (1,3%)
  • Słowacy – 29 647 (0,29%)
  • Rumuni – 26 345 (0,26%)
  • Chorwaci – 23 561 (0,23%)
  • Inni – 82 994 (0,8%)
  • Suma – 9 937 628 (100%)

Na Węgrzech żyje także Polonia, której największym skupiskiem jest Budapeszt.

Wyznania religijne

Bazylika w Ostrzyhomiu – główna świątynia kościoła rzymskokatolickiego na Węgrzech

37,1% Węgrów przyznaje się do przynależności do Kościoła rzymskokatolickiego (dalsze 1,8% należą do Węgierskiego Kościoła greckokatolickiego), 15% stanowią wierni wyznania protestanckiego, głównie kalwińskiego (11,6%) i luterańskiego (2,2%)[5]. Oprócz tego powszechni są także wyznawcy innych religii. W czasie spisu narodowego 2011 16,7% Węgrów zadeklarowało że nie należy do żadnego związku wyznaniowego, a 27,2% odmówiło odpowiedzi na pytanie o swoim wyznaniu, 1,5% zadeklarowało ateizm. Regularnie w praktykach religijnych udział bierze mniej niż 10% społeczeństwa, przy czym dysproporcje te są różne w zależności od wyznania i regionu. W samym Budapeszcie do kościołów na niedzielne nabożeństwa chodzi około 2–4% mieszkańców, podczas gdy na niektórych terenach wiejskich nawet do 40%. Jednakże rytm głównych świąt i uroczystości wyznacza kalendarz świąt chrześcijańskich. Szczególnie obchodzonym dniem na Węgrzech jest 25 kwietnia – dzień św. Marka Buza Szentelo. W tym dniu na wioskach tradycyjnie obchodzi się i święci się pola. Z kolei świętem zbiorów jest 20 sierpnia – dzień św. Stefana. W to święto patrona Węgier odbywa się w całym kraju wiele zabaw i imprez kulturalnych.

Wielki Kościół Reformowany w Debreczynie, wiodącym ośrodku węgierskiego kalwinizmu

Podział religijny według spisu z 2011 roku[5]:

Największe miasta

MiastoKomitatLiczba mieszkańcówAglomeracja
(c) Ferenc Somorjai, CC BY-SA 3.0
1Coa Hungary Town Budapest big.svg BudapesztBudapeszt1 740 0412 546 608
2Coa Hungary Town Debrecen.svg DebreczynHajdú-Bihar207 594234 506
3Szeged COA.png SegedynCsongrád170 052210 187
4HUN Miskolc COA.jpg MiszkolcBorsod-Abaúj-Zemplén166 823206 862
5Pecs, COA.jpg PeczBaranya156 801177 295
6HUN Győr COA.jpg GyőrGyőr-Moson-Sopron131 564180 317
7HUN Nyíregyháza COA.jpg NyíregyházaSzabolcs-Szatmár-Bereg117 658133 875
8Coa Hungary Town Kecskemét.svg KecskemétBács-Kiskun114 226146 054
9HUN Székesfehérvár COA.jpg SzékesfehérvárFejér101 722124 654
10HUN Szombathely COA.jpg SzombathelyVas79 348119 402
11HUN Szolnok COA.jpg SzolnokJász-Nagykun-Szolnok74 34192 917
12HUN Tatabánya COA.jpg TatabányaKomárom-Esztergom70 003129 879
13Coa Hungary Town Kaposvár.svg KaposvárSomogy67 68682 321
14Blason ville hu ÉRD.svg ÉrdPest65 277---
15HUN Veszprém COA.jpg VeszprémVeszprém64 02482 007
16HUN Békéscsaba COA.jpg BékéscsabaBékés63 752148 473
17HUN Zalaegerszeg COA.jpg ZalaegerszegZala61 84976 328
18Coa Hungary Town Sopron.svg SopronGyőr-Moson-Sopron61 39070 875
19HUN Eger COA.jpg EgerHeves56 16673 762
20Blason de Nagykanizsa.jpg NagykanizsaZala49 30249 302

Gospodarka

Mapa konturowa Węgier
Geographylogo.svg
Porty lotnicze na Węgrzech

Przemysł

Na Węgrzech występują stosunkowo różnorodne, choć mało zasobne złoża surowców mineralnych. Eksploatuje się tu głównie boksyty (systemem odkrywkowym), ponadto eksploatacja niewielkich złóż rudy manganu, miedzi, cynku, ołowiu, uranu, węgla brunatnego, węgla kamiennego, rudy żelaza, oraz niewielkie złoża ropy naftowej i gazu ziemnego. Rozwinięty przemysł chemiczny (nawozy i tworzywa sztuczne), maszynowy (produkcja obrabiarek, maszyn rolniczych, sprzętu gospodarstwa domowego), elektrotechniczny i elektroniczny (silniki elektryczne, sprzęt oświetleniowy, telekomunikacyjny i sprzęt gospodarstwa domowego, udział m.in. Siemensa, Philipsa i General Electric), metalurgiczny (hutnictwo aluminium), samochodowy i środków transportu (m.in. fabryki General Motors, Audi, Ford, Mercedes-Benz autobusy, samochody ciężarowe, lokomotywy spalinowe, wagony kolejowe oraz statki rzeczne), spożywczy (winiarski, olejarski, owocowo-warzywny, mięsny, tytoniowy), odzieżowy i obuwniczy, cementowy, porcelanowo-fajansowy oraz przemysł poligraficzny.

Rolnictwo

Wysoko rozwinięte rolnictwo, Węgry posiadają najwyższy w Europie odsetek gruntów ornych wynoszący prawie 50%, łąki i pastwiska 12,5%, sady 2,5%. Rolnictwo cechuje wysoki poziom mechanizacji i chemizacji. Uprawia się pszenicę, kukurydzę, jęczmień, buraki cukrowe, słonecznik, ziemniaki, rośliny pastewne, konopie i tytoń. Rozwinięte warzywnictwo (papryka, pomidory, cebula) i sadownictwo (morele, brzoskwinie, jabłonie, śliwy), uprawa winorośli zajmuje ponad 4% powierzchni gruntów ornych. Ponadto pszczelarstwo oraz hodowla bydła, trzody chlewnej, owiec i drobiu.

Turystyka

Rozwinięta turystyka, przynosząca znaczne dochody. W 2016 roku kraj ten odwiedziło 15,256 mln turystów (6,6% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 5,653 mld dolarów[6]. Węgry posiadają dużą i nowoczesną bazę hotelowa, znane kąpieliska nad Balatonem, liczne miejscowości wypoczynkowe i uzdrowiska (np. Eger, Hajduszoboszlo, Sopron, Hollókő, Pecz, Jawaryn, Szentendre, Ostrzyhom).

Kultura

Węgrzy są w Europie narodem o tyle nietypowym, że przez długi czas nieznane było ich pochodzenie; oni sami chętnie widzieli swych przodków w Hunach. W rzeczywistości pra-Węgrzy, tak jak przodkowie Finów, Estończyków oraz innych ludów ugrofińskich, wywodzą się z północnej Azji. Mimo że po osiedleniu się nad Dunajem i Cisą szybko przyjęli wzorce zachodnioeuropejskiej kultury – byli wręcz określani jako wschodni bastion Europy – zachowali wiele ze swej odrębności. Turcy uważają Węgrów za swoich pobratymców, bardziej jednak po to, by podkreślić swoją obecność w Europie, niż opierając się na solidnych podstawach.

Zupełną odrębność zachowała wiejska muzyka ludowa. Pieśni typu lamentu, zwykle śpiewane przez kobiety, zachowały archaiczny rytm i brzmienie, niespotykane u innych narodów europejskich. Nierówny rytm łączy się w nich z uderzeniem akcentem na pierwszą sylabę jaki występuje w języku węgierskim. Brzmienia powszechnie uważane za ludową muzykę węgierską, jak rozsławiony na świecie czardasz, w rzeczywistości mają pochodzenie cygańskie. Tego rodzaju muzyka taneczna powstała z połączenia ludowej muzyki Romów i muzyki miast. Ta grupa etniczna przybywała na teren Węgier od XV wieku i jak żadna inna wpłynęła na życie muzyczne kraju. Dzięki Węgrom i tutejszym kompozytorom muzyka cygańska stała się sławna na całym świecie. Sami Romowie, mimo wieków asymilacji, podobnie jak w wielu innych krajach pozostają jednak nadal na dnie piramidy społecznej.

Ceniona i charakterystyczna jest kuchnia węgierska. Węgierskie słowo gulyásgulasz weszło do słowników wielu języków europejskich. Tradycyjnie jada się go na ostro z papryką. Inną tradycyjną potrawą węgierską jest halászlé, czyli zupa rybna. Do posiłków pija się wino, którego na Węgrzech jest szeroki wybór. Tradycyjnie w Polsce mianem węgrzyna określano białe wino z Tokaju. Leżący najbliżej granicy ośrodek winiarstwa przez wieki zaopatrywał piwnice szlacheckie w całej Rzeczypospolitej. Jeden z gatunków tego nosi polską nazwę: szamorodni, czyli samorodny, nadaną przez polskich odbiorców. Słodkie, mocne, o intensywnym bukiecie aszu jest określane jako wino królów – król win. Do innych tradycyjnych miejsc wyrobu win na Węgrzech należy rejon Egeru, skąd pochodzi czerwona wytrawna Egri Bikavér, czyli bycza krew. Turyści szczególnie licznie odwiedzają winnice na północnych brzegach Balatonu, szczególnie rejon Badacsony. Najwięcej jednak win w kraju produkuje się na stokach gór Mátra w Gyöngyös. Pochodzi stąd złocistożółty Gyöngyös – Bor. To poprzez wino w czasie pokoju zacieśniała się przyjaźń polsko-węgierską, którą podkreśla znane przysłowie, występujące w polskiej i węgierskiej wersji językowej: Polak, Węgier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki.

Rok Kultury Węgierskiej w Polsce 2016–2017

Rok Kultury Węgierskiej w Polsce rozpoczął się w maju 2016 i zakończył w grudniu 2017 roku. Jego organizatorem był Węgierski Instytut Kultury w Polsce. W różnych miastach Polski zaplanowano szereg wydarzeń kulturalnych, które przypominały i podkreślały wagę wspólnej historii oraz przyjaźni obu narodów. Twórczość artystów znad Dunaju, tamtejsze zwyczaje oraz tradycje zaprezentowano podczas licznych przedsięwzięć kulturalnych, m.in. koncertów, wystaw, festiwali teatralnych i filmowych[7]. Z okazji obchodów, na język polski przetłumaczono i wydano książki ponad 20 węgierskich autorów, m.in. “Ostatnią gospodę” noblisty Imre Kertésza.

Rok 2016 to również 60. rocznica Poznańskiego Czerwca i Węgierskiej Rewolucji z 1956 r. Aby upamiętnić wzajemne wsparcie i pomoc krajów podczas tych wydarzeń, rok 2016 został uchwalony Rokiem Solidarności Polsko-Węgierskiej. Uroczystości jubileuszu Poznańskiego Czerwca uświetnili prezydent Węgier János Áder i prezydent RP Andrzej Duda.

Lista najważniejszych wydarzeń

  • Warszawskie Targi Książki – Węgry jako Gość Honorowy
  • Wystawa plenerowa „1956 Polska – Węgry. Historia i pamięć”, m.in. w Poznaniu, Warszawie, Budapeszcie, Lublinie i Wrocławiu.
  • Wystawa „Bogactwo ubóstwa. Święte kobiety Polski i Węgier w średniowieczu” w Klasztorze Franciszkanów w Krakowie.
  • Wystawa o historii polsko-węgierskich zmagań sportowych w Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie.
  • Wystawa „Złoty wiek malarstwa węgierskiego (1836-1936)” w Muzeum Narodowym w Krakowie.

Dni świąteczne

Zobacz też

Przypisy

  1. a b c d e Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2017: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2018 (ang.). [dostęp 2018-05-04].
  2. Edmund Jan Osmańczyk: Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1982, s. 573. ISBN 83-214-0092-2.
  3. Węgry przestały być Republiką (pol.). tvn24.pl, 2011-04-25. [dostęp 2011-04-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-04-27)].
  4. a b c d Hungary (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-26].
  5. a b Population by religion, denomination and main demographic characteristics, 2011 (ang.). Hungarian Central Statistical Office (HCSO). [dostęp 2013-09-04].
  6. UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition (ang.). UNWTO, lipiec 2017. s. 8. [dostęp 2017-09-25].
  7. Lengyel-Magyar Évad – Lengyel-Magyar Évad, www.kulturawegierska.pl [dostęp 2017-01-05].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Disambig.svg
Symbol wieloznaczności
Airplane silhouette.svg

Icon-type silhouette of an airplane. (Mainly to be used in Userboxes)

Used on WIkipedia as an airport location icon.
Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg
Map of Europe. The continental boundary to Asia as indicated is the standard convention following the Caucasus crest, the Ural River and the Urals Mountains to the Sea of Kara
Flag of Albania.svg
Flag of Albania
Flag of Croatia.svg
Łatwo można dodać ramkę naokoło tej grafiki
Flag of Liechtenstein.svg
Flag of Liechtenstein
OSCE logo.svg
The logo of Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie – organizacja międzynarodowa
Hungary1914physical.jpg
Autor: Mariusz Paździora, Licencja: CC BY 3.0
Hungary 1914, physical/Mapa fizyczna Węgier 1914
Hungary in European Union.svg
Autor: TUBSEmail Silk.svg Gallery, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location of XY (see filename) in the European Union.
Szentendre, Fő tér, staré domy.JPG
Autor: Jeśli zamierzać użyć tego zdjęcia poza projektami Wikimedia, będę wdzięczny za informację mailową. Więcej zdjęć możesz znaleźć w mojej galerii., Licencja: CC BY-SA 3.0
City of Szentendre, Pest comitat, Hungary
HUN Székesfehérvár COA.jpg
Székesfehérvár címere
HUN Békéscsaba COA.jpg
Coat of arms of Békéscsaba, Hungary
Hungary topographic map.jpg
Topographic map of Hungary.
Europe alp map.png
Autor: Oryginalnym przesyłającym był Marshal z polskiej Wikipedii, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Mapa krajów alpejskich. Autor: Jacek Marszałek
Blason ville hu ÉRD.svg
Autor: Babylonien86, Licencja: CC BY-SA 3.0
Coats of arms of Érd
Bucharest Nine map.png
Autor: maix (original image)
Super Dromaeosaurus (derivative work), Licencja: CC BY-SA 4.0
Map of the Bucharest Nine organization and its nine members (Bulgaria, the Czech Republic, Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Poland, Romania and Slovakia).
Balatoni halászlé 094 (4375940169).jpg
Autor: János Korom Dr. from Wien, Austria, Licencja: CC BY-SA 2.0
Halászlé served near Lake Balaton
HUN Szombathely COA.jpg
Szombathely címere
Coa Hungary Town Sopron.svg
Autor: Madboy74, Licencja: CC0
The Coat of arm of Sopron
Coa Hungary Town Kaposvár.svg
The coat of arms of Kaposvár
OSCE members and partners.svg
Autor:
This file was made by User:Sven
Nuvola apps locale.svg
Translation

If this image contains text, it can be translated easily into your language. If you need help, contact me

SemiPD-icon.svg
Flexible licenses

If you want to use this picture with another license than stated below, contact me

Nuvola apps email.png
Contact the author

If you need a really fast answer, mail me. If you need only a fast answer, write me here.

, Licencja: CC BY-SA 4.0
Organization for Security and Co-operation in Europe members and partners
  OSCE participating States
  Partners for Co-operation
View from the centre - panoramio.jpg
(c) fabiolah, CC BY 3.0
View from the centre
Ref. Nagytemplom (5233. számú műemlék) 12.jpg
Autor: toldym, Licencja: CC BY-SA 2.5 hu
Ref. Nagytemplom (Debrecen, Kálvin tér)
EU 2020.png
Autor: Aotearoa, Licencja: CC BY 3.0
Unia Europejska w 2013; bez terytoriów zamorskich.
HUN Miskolc COA.jpg
Coat of arms of Miskolc, Hungary
Turul and Hungarian flag.jpg
Autor: Ninane, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Beeld van de Turul en de Hongaarse vlag, Burchtheuvel.
Holoko.jpg
Autor: Krzyżówki, Licencja: CC BY 3.0
Hollókő, Hungary. Historical old village, Kossuth Lajos street (detail)
Basin of Tapolca, Balaton Uplands National Park, Hungary - Okt 04.jpg
Autor: Horvabe, Licencja: CC-BY-SA-3.0
The Basin of Tapolca with the spent volcanoes. Balaton Uplands National Park.
HUN Tatabánya COA.jpg
Tatabánya címere
Facade of Great Protestant Church of Debrecen.jpg
Autor: Nicu Farcaș, Licencja: CC BY-SA 3.0
Reformed Great Church of Debrecen
KossuthLajosstatuteSzeged.jpg
(c) Ferenc Somorjai, CC BY-SA 3.0
Szeged, Klauzál Square. In background: statue of Lajos Kossuth (sculptor: József Róna, 1902)
Apátsági templom (8941. számú műemlék) 7.jpg
Autor: jvpjudis, Licencja: CC BY-SA 2.5 hu
Apátsági templom (Ják, Szabadnép u.)
Coa Hungary Town Kecskemét.svg
The coat of arms of Kecskemét
HUN Zalaegerszeg COA.jpg
Zalaegerszeg címere
CEI members.svg
Autor: Hmxhmx, Licencja: CC BY-SA 4.0
Map of CEI members.
Coa Hungary Town Debrecen.svg
The coat of arms of Debrecen
Council of Europe.png
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Gripen - RIAT 2009 (3763645282).jpg
Autor: Tim Felce (Airwolfhound), Licencja: CC BY-SA 2.0
Gripen - RIAT 2009
Budapest Széchenyi Baths R02.jpg
Autor: Marc Ryckaert (MJJR), Licencja: CC BY 3.0
Budapeszt: główny budynek basenów termalnych Széchenyi'ego
Szechenyi square new Pecs.JPG
Autor: Jozsef TOTH, Licencja: CC BY-SA 1.0
Széchenyi square, Pécs, Hungary. Renovated in 2010.
HUN Nyíregyháza COA.jpg
Nyíregyháza címere
Pecs, COA.jpg
Pécs, coat of arms
HUN Szolnok COA.jpg
Szolnok címere
Sopron Tuztorony.jpg
Autor: Original uploader was Vadaro at hu.wikipedia, Licencja: CC-BY-SA-3.0
hu:Sopron A város jelképe, a Tűztorony.
Balaton (Plattensee) 021.JPG
Blick von Révfülöp auf das Südufer
Nógrád Castle, 2007 Hungary - Okt 22.jpg
Autor: Horvabe, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Das Börzsöny von der Burgruine von Nógrád aus gesehen (Blick nach NW)
Hu-magyarhimnusz.ogg
The Hungarian national anthem performed by the United States Navy Band.
Flag of NATO.svg
Flaga Paktu Północnoatlantyckiego (NATO).
WTO members and observers.svg
Map of World Trade Organization members and observers.
  Members
  Members, dually represented by the European Union
  Observers
  Non-members
HUN Eger COA.jpg
Coat of arms of Eger, Hungary.
North Atlantic Treaty Organization (orthographic projection).svg
Autor: Addicted04, Licencja: CC BY 3.0
North Atlantic Treaty Organization in orthographic projection.
Országház (509. számú műemlék) 47.jpg
Autor: monyesz1, Licencja: CC BY-SA 2.5 hu
Országház (Budapest 5, Kossuth Lajos tér 1-3., Széchenyi István rakpart 11.)
Grassalkovich-kastély (7051. számú műemlék) 6.jpg
Autor: oPPÁRÉ, Licencja: CC BY-SA 2.5 hu
Grassalkovich-kastély (Gödöllő, Martinovics utca 16.)
OECD member states map.svg
Autor: Cflm001 (dyskusja), Licencja: CC BY-SA 2.0
Państwa członkowskie OECD.
Hungary 1941-44 Administrative Map.png
Autor: XrysD, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Administrative Map of the Kingdom of Hungary from 1941-44.
Széchenyi Chain Bridge in Budapest at night.jpg
Autor: Wilfredor, Licencja: CC0
Nocny widok na most Łańcuchowy (Budapeszt, Węgry)
Map of Visegrad Group.png
cs Mapa členů Visegrádské skupiny
en Map of members of Visegrád Grou
according to a 2005-04-14 article titled The future of the Visegrad group published by The Economist and the work Europe Today by Ronald Tiersky (Rowman & Littlefield, 2004, ISBN 9780742528055) also a map of Central Europe
Blason de Nagykanizsa.jpg
Autor: Attee, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Blason de Nagykanizsa dans le megye de Zala en Hongrie